* Tác giả: Tiểu Điềm (Trung Quốc)

Một người bạn của tôi là giáo viên tiểu học, đã nhiều năm làm giáo viên chủ nhiệm. Trong những năm đứng lớp, cô tiếp xúc với rất nhiều đứa trẻ, đủ tính cách, hoàn cảnh và cách được cha mẹ nuôi dạy khác nhau.

Có lần trò chuyện, cô nói một câu khiến tôi nhớ mãi: Muốn biết một đứa trẻ được nuôi dạy như thế nào, giáo viên lâu năm đôi khi chỉ cần nhìn qua là có thể đoán được phần nào.

Đó có thể là bộ quần áo sạch sẽ hay luộm thuộm, móng tay dài và bẩn hay được cắt gọn. Cũng có thể là cách trẻ nói chuyện với thầy cô, bạn bè, cách nhìn vào mắt người đối diện hay phản ứng khi gặp một tình huống không vừa ý. Những chi tiết tưởng như rất nhỏ ấy đôi khi lại nói lên nhiều điều về môi trường mà một đứa trẻ đang lớn lên.

Tất nhiên, không thể chỉ dựa vào vài biểu hiện để đánh giá một đứa trẻ. Nhưng nếu những dấu hiệu dưới đây lặp đi lặp lại trong thời gian dài, cha mẹ có lẽ nên dừng lại và nhìn kỹ hơn.

Ảnh minh họa

1. Trẻ thường xuyên nói những lời tiêu cực, khó nghe

Một giáo viên từng chia sẻ rằng điều khiến cô lo lắng là nhiều học sinh tuổi mới lớn luôn có những câu nói rất bi quan trên môi. Các em thường xuyên nói “chán quá”, “mặc kệ”, “không muốn làm nữa”, thậm chí buông những câu như “em không muốn sống nữa” một cách rất nhẹ nhàng. Ở tuổi đáng lẽ tràn đầy năng lượng, việc một đứa trẻ liên tục phủ nhận cuộc sống, phủ nhận bản thân không nên bị xem đơn giản là “nói cho vui”.

Ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến cách một người nhìn nhận chính mình. Một đứa trẻ ngày nào cũng nói mình kém, mình không làm được, cuộc sống chẳng có gì thú vị rất dễ dần hình thành một cách nhìn tiêu cực về bản thân và thế giới xung quanh.

Vì vậy, thay vì chỉ mắng con “nói chuyện linh tinh”, cha mẹ nên tìm hiểu điều gì đang khiến trẻ thường xuyên sử dụng những lời như vậy.

2. Ngoài điện thoại và game, chuyện gì cũng thấy chán

Một biểu hiện khác khiến nhiều phụ huynh lo lắng là trẻ dường như chỉ có hứng thú với điện thoại. Không muốn đọc sách, không thích vận động, không muốn ra ngoài, cũng chẳng tò mò về những điều mới mẻ. Khi được rủ đi chơi, trẻ chỉ hỏi bao giờ được về để tiếp tục dùng điện thoại.

Điều đáng lo không nằm ở bản thân chiếc điện thoại, mà là khi trẻ dần mất khả năng tự tìm niềm vui từ cuộc sống thực.

Một đứa trẻ khỏe mạnh về mặt tinh thần thường có sự tò mò, muốn khám phá và thử những điều mới. Nếu ngoài màn hình ra, trẻ gần như không còn điều gì khiến mình hào hứng, cha mẹ nên xem đó là tín hiệu cần quan tâm.

Đừng vội kết luận con “lười” hay “chỉ biết chơi”. Có thể trẻ đang thiếu những trải nghiệm phù hợp, thiếu cơ hội tự lựa chọn hoặc đã quen với những kích thích nhanh và dễ dàng từ thế giới màn hình.

3. Chỉ quan tâm “con thích”, không để ý cảm xúc của người khác

Có những đứa trẻ thành tích rất tốt, học nhiều môn năng khiếu, đạt không ít giải thưởng nhưng lại thiếu sự đồng cảm với người thân.

Một người mẹ từng kể rằng khi chị mệt không thể nấu cơm, con không hỏi han mà chỉ trách mẹ khiến mình bị đói. Khi mẹ tổ chức sinh nhật cho con, cô bé cũng không nghĩ đến việc để dành một phần bánh cho mẹ. Thậm chí khi mẹ vô tình chạm vào đồ dùng riêng, con còn nổi giận và nói những lời khó nghe.

Những câu chuyện như vậy nhắc cha mẹ rằng thành tích không phải là thước đo duy nhất của việc giáo dục.

Một đứa trẻ cần được dạy cách quan tâm đến người khác, biết nói lời cảm ơn, biết xin lỗi và hiểu rằng cảm xúc của mình không phải là điều duy nhất quan trọng. Cha mẹ càng yêu con, càng không nên đáp ứng mọi mong muốn của trẻ mà quên dạy con về giới hạn và trách nhiệm.

4. Gặp khó là lập tức nói “con không làm được”

Một đứa trẻ vừa gặp bài khó đã bỏ bút, vừa gặp vấn đề đã gọi cha mẹ giải quyết, lâu dần sẽ mất đi năng lực tự đối mặt với khó khăn. Con không biết; Con làm không được; Mẹ làm giúp con đi.

Nếu những câu này trở thành phản xạ quen thuộc, điều cha mẹ cần rèn cho con không phải là làm thay, mà là giúp trẻ học cách bắt đầu.

Có thể bài toán chưa giải được, nhưng con có thể thử một bước. Có thể việc quá khó, nhưng con có thể tìm cách khác. Có thể thất bại, nhưng thất bại không đồng nghĩa với việc mình vô dụng. Khả năng chịu khó, chịu thất bại và tiếp tục thử sức quan trọng hơn việc một đứa trẻ luôn đạt kết quả tốt ngay từ đầu.

5. Quá ngoan, quá nghe lời và không dám nói điều mình muốn

Con tôi ngoan lắm, từ nhỏ đến lớn chưa bao giờ cãi lời - Thoạt nghe, đây là câu khiến nhiều cha mẹ tự hào. Nhưng sự ngoan ngoãn chỉ thực sự đáng quý khi trẻ vẫn có thể bày tỏ suy nghĩ, nhu cầu và cảm xúc của mình.

Một đứa trẻ lúc nào cũng nói “vâng”, “được ạ”, không bao giờ phản đối dù trong lòng không đồng ý có thể đang học cách che giấu cảm xúc để làm hài lòng người lớn.

Trẻ cần được tôn trọng tiếng nói riêng. Cha mẹ có thể đặt ra giới hạn, nhưng không nên biến “nghe lời” thành tiêu chuẩn duy nhất của một đứa trẻ tốt.

Suy cho cùng, mục tiêu của nuôi dạy con không phải là tạo ra một đứa trẻ lúc nào cũng ngoan ngoãn, học giỏi hay làm đúng mọi điều cha mẹ mong muốn. Điều quan trọng hơn là giúp con trở thành một người có khả năng tự suy nghĩ, biết chịu trách nhiệm, biết yêu thương và có đủ bản lĩnh để đối mặt với cuộc sống.

Vì thế, khi thấy con có vấn đề, thay vì chỉ hỏi “Làm sao để bắt con thay đổi?”, cha mẹ có thể thử hỏi thêm một câu: Điều gì đang khiến con trở thành như vậy? Đôi khi, muốn thay đổi một đứa trẻ, điều đầu tiên người lớn cần thay đổi không phải là con, mà là cách mình đang nhìn và đồng hành cùng con.