Nếu bạn là tín đồ của những thức quà chua chua, giòn giòn, chắc chắn bạn không thể bỏ qua "cơn sốt" mới nổi gần đây mang tên: Mác cọt muối. Không rực rỡ hay đắt đỏ như những loại trái cây nhập khẩu, mác cọt (nhiều người gọi là mắc cọp) mang trong mình vẻ đẹp mộc mạc của núi rừng Đông Bắc. Từ một món ăn chơi của lũ trẻ con miền núi mỗi độ thu về, giờ đây mác cọt đã xuống phố, len lỏi vào từng video review triệu view và khiến bao người phải tò mò săn lùng. Vậy loại quả có cái tên lạ tai này thực sự có gì đặc biệt mà lại khiến dân tình "đổ xô" đi thử đến thế?

Mác cọt: Món quà thô mộc của đại ngàn Đông Bắc

Nếu có dịp ngược lên Cao Bằng vào khoảng tháng 7 Âm lịch, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh những người bà, người mẹ gùi trên lưng những sọt quả tròn vo, màu sắc chuyển từ xanh sang nâu vàng óng ả. Đó chính là mùa mác cọt rộ nhất. Loại quả này mọc tự nhiên và được trồng nhiều ở các huyện vùng cao như Nguyên Bình, Bảo Lạc. Người ta yêu mác cọt không phải vì nó ngọt lịm như xoài hay thơm nức như mít, mà yêu cái vị "đỏng đảnh" rất riêng của nó.

Quả mác cọt có kích thước không đồng đều, có quả bé xíu như quả bóng bàn, có quả lại to như quả lê Đông Khê danh tiếng. Khi còn xanh, mác cọt cứng và chát xít, nhưng khi chín ngả màu nâu, nó lại mang một vẻ hấp dẫn rất riêng. Với giá thành cực kỳ "hạt dẻ", chỉ dao động từ 10.000 đến 20.000 đồng/kg, đây là thứ quà vặt mà bất cứ ai cũng có thể mua cả túi to về để nhâm nhi cả ngày không chán. Nhiều người thường nhầm lẫn mác cọt với lê Tai Nung hay mắc cọp ở Sơn La, nhưng dân sành ăn chỉ cần nhìn qua là biết. Lê Tai Nung thường có núm lõm, thịt trắng, vị thanh mát dịu dàng, trong khi mác cọt lại mang trong mình sự pha trộn thú vị giữa vị chua, chát nhẹ và cái ngọt hậu rất sâu.

Từ vị chát xít đến món muối chua "thần thánh"

Điều kỳ diệu của mác cọt nằm ở cách người dân Cao Bằng thưởng thức nó. Mác cọt tươi ngay khi vừa hái xuống cũng đã ngon bởi vị chát đặc trưng có thể làm tê đầu lưỡi. Nhưng chỉ cần qua một bước chế biến đơn giản là "muối", loại quả này như được lột xác hoàn toàn.

Công thức muối mác cọt chẳng có gì bí mật hay cầu kỳ, nó đơn giản như chính tính cách của người dân vùng cao vậy. Chỉ cần nước sôi để nguội pha với chút muối sạch, thả những quả mác cọt đã rửa sạch vào ngâm. Thời gian là yếu tố quyết định độ ngon. Với những quả nhỏ, chỉ cần 7-10 ngày là "chín", quả to hơn thì cần kiên nhẫn đợi đến nửa tháng. Trong khoảng thời gian nằm im trong hũ sành, vị mặn của muối ngấm sâu vào thớ thịt, khử đi vị chát, đánh thức vị chua thanh và làm dậy lên độ giòn sần sật.

Mới đây, khi TikToker Vy Cát Lai chia sẻ trải nghiệm ăn thử mác cọt muối chua, cộng đồng mạng mới thực sự "dậy sóng". Cảm giác khi cầm trên tay quả mác cọt ngâm, lớp vỏ vẫn căng cứng như quả tươi, nhưng khi cắn vào thì nước tứa ra, giòn tan trong miệng là một trải nghiệm khó quên. Như Vy chia sẻ, quả mác cọt ngâm có màu trong veo rất đẹp mắt, mùi hăng nhẹ ban đầu sẽ nhanh chóng bị lấn át bởi hương thơm dịu. Vị của nó là sự tổng hòa của chua - mặn - ngọt, chấm thêm chút muối ớt cay nồng thì đúng là "bùng nổ vị giác".

Ảnh: Vy Cát Lai

Dẫu vậy, cũng có cư dân mạng cho rằng, loại mác cọt muối này là của Trung Quốc khi thấy chúng bán đầy trên sàn thương mại điện tử. Còn loại của Cao Bằng chúng đậm màu và núm tròn hơn không thon thon như loại của Vy Cát Lai chia sẻ.

Tuyệt chiêu "gỏi" mác cọt của người bản địa

Nếu chỉ dừng lại ở việc chấm muối ớt, bạn mới chỉ thưởng thức được một nửa sự thú vị của mác cọt. Người dân Cao Bằng chính gốc, hay các "thổ địa" như chủ kênh Cao Bằng Review còn có một cách ăn khiến người xem chỉ biết nuốt nước miếng liên tục. Đó là biến mác cọt thành một món nộm (gỏi) chua cay đầy mê hoặc.

Ảnh: Cao Bằng Review

Những quả mác cọt sau khi ngâm đủ độ, được vớt ra, thái thành từng miếng nhỏ vừa ăn. Lúc này, "bản hòa tấu" gia vị mới thực sự bắt đầu. Người ta thêm vào đó chút đường để cân bằng vị chua, thêm bột canh cho đậm đà, rưới đẫm tương ớt cay nồng. Và đặc biệt, bí quyết "nhà nghề" nằm ở nắm rau mùi tàu (ngò gai) thái nhỏ. Mùi thơm đặc trưng của mùi tàu quyện với vị chua giòn của mác cọt tạo nên một hương vị "gây nghiện".

Hãy tưởng tượng vào một buổi chiều se lạnh, ngồi bên đĩa mác cọt dầm đủ vị: Miếng mác cọt trong veo, thấm đẫm sốt tương ớt đỏ au, điểm xuyết màu xanh của rau thơm. Gắp một miếng đưa lên miệng, tiếng nhai giòn rốp rốp vang lên, vị chua thanh lan tỏa, cay xè nơi đầu lưỡi nhưng lại ngọt hậu ở cổ họng. Đúng như lời nhận xét của người dân bản địa: "Ai xem đoạn này mà không nuốt nước bọt thì lạ quá!".

Mác cọt không chỉ là một món ăn, nó là ký ức, là hương vị của mùa thu vùng cao. Nếu có dịp ghé thăm Cao Bằng, đừng quên sà vào một sạp hàng ven đường, mua vài cân mác cọt về làm quà, hoặc đơn giản là để tự mình trải nghiệm cái vị chua giòn, dân dã mà đượm tình của mảnh đất biên cương này.