“Hôm qua con hỏi mình: ‘Sao mẹ không đi làm như bố?’. Mình bảo mẹ làm việc ở nhà: trông con, nấu cơm, dọn nhà. Nó hỏi tiếp: ‘Thế thì mẹ không kiếm ra tiền à?’. Mình cứng họng. Ở nhà hai năm, đến con cũng nghĩ mẹ ăn bám…”

Chia sẻ của một người mẹ khiến nhiều người chạnh lòng. Đứa trẻ có lẽ chỉ đang cố hiểu thế giới bằng những gì nó nhìn thấy: bố ra khỏi nhà mỗi sáng, cuối tháng có tiền; mẹ ở nhà, làm hết việc này đến việc khác nhưng không có một ngày “lĩnh lương”. Câu hỏi của con không mang ý phán xét. Thứ làm người mẹ đau có lẽ là cô ấy đã ít nhiều tự hỏi mình điều tương tự trong suốt hai năm qua.

Trước khi có con, một người phụ nữ có thể giới thiệu mình bằng nghề nghiệp, công việc đang theo đuổi, những dự định cho vài năm tới. Sau khi sinh, có người trở lại làm việc; có người chọn ở nhà; cũng có người phải ở nhà vì chưa tìm được ai trông con hoặc chi phí gửi trẻ vượt quá khả năng của gia đình. Mỗi lựa chọn đều có hoàn cảnh riêng. Với người tạm rời công việc, sự thay đổi thường không dừng ở chuyện mất một khoản thu nhập.

Họ đánh đổi những buổi sáng tự quyết định giờ giấc của mình. Một cuộc hẹn cũng phải tính theo giờ ăn, giờ ngủ của con. Muốn đi khám bệnh, cắt tóc hay gặp bạn, trước hết họ phải tìm người trông bé. Có những ngày cả nhà được ăn cơm đúng giờ, quần áo sạch sẽ, con được tắm rửa rồi ngủ ngon; đến cuối ngày họ mới nhận ra mình chưa kịp ngồi xuống ăn một bữa cho tử tế.

Ở nhà chăm con cũng có một kiểu mệt khó kể thành lời. Khi đi làm, một công việc thường có lúc bắt đầu, lúc kết thúc và có người khác tiếp nhận khi mình nghỉ. Còn em bé cần mẹ vào cả những lúc mẹ đang ốm, đang buồn, hoặc chỉ muốn được yên tĩnh một lát. Họ có thể vừa gấp quần áo vừa nghĩ ngày mai con ăn gì, đồ dùng nào sắp hết, lịch tiêm khám nào cần nhớ. Nhiều việc chỉ được người khác chú ý khi họ quên làm.

Điều mất mát âm thầm hơn là khoảng cách với công việc cũ. Hai năm ở nhà có thể khiến họ nhớ đồng nghiệp, nhớ cảm giác hoàn thành một việc có tên gọi rõ ràng, nhớ khoản tiền mình tự kiếm được. Họ yêu con và trân trọng thời gian bên con, nhưng vẫn có thể tiếc những cơ hội đã phải gác lại. Hai cảm xúc ấy hoàn toàn có thể tồn tại cùng lúc. Thương con không buộc người mẹ phải nói rằng mình chưa từng thấy cô đơn hay lo lắng cho tương lai của bản thân.

Vì thế, khi con hỏi “Mẹ không kiếm ra tiền à?”, người mẹ ấy cứng họng có lẽ không phải vì không có câu trả lời mà là vì cô ấy đã nghe câu hỏi ấy vang lên trong đầu mình từ lâu.

Chúng ta nên trả lời con trẻ thế nào?

Người mẹ không cần nói với con rằng ở nhà chăm con “cũng kiếm tiền” nếu hiện tại cô ấy không nhận lương. Trẻ có thể hiểu một câu trả lời vừa thật vừa dễ hình dung:

“Đúng rồi, hiện giờ mẹ không nhận lương từ một công ty như bố. Bố đi làm bên ngoài để có tiền cho cả nhà. Mẹ làm nhiều việc ở nhà: chăm con, nấu ăn, dọn dẹp và lo cho gia đình. Những việc đó cũng cần thời gian và công sức. Bố mẹ đang cùng làm việc để nhà mình sống tốt.”

Nếu con hỏi tiếp: “Thế sao bố không ở nhà?”, cha mẹ có thể giải thích: “Mỗi gia đình chia việc một cách khác nhau. Bây giờ bố mẹ đang sắp xếp như vậy. Bố đi làm về vẫn chăm con và làm việc nhà cùng mẹ”. Câu trả lời ấy giúp con hiểu việc chăm sóc gia đình là trách nhiệm chung, chứ không mặc định mọi việc trong nhà đều thuộc về mẹ.

Quan trọng hơn lời giải thích là những gì con nhìn thấy hằng ngày. Khi bố cảm ơn mẹ vì đã chăm con lúc con ốm, khi bố tự nấu bữa tối hoặc đưa con đi chơi để mẹ có thời gian nghỉ, đứa trẻ sẽ dần hiểu gia đình vận hành nhờ công sức của cả hai người. Người mẹ cũng có thể kể cho con nghe trước đây mình làm nghề gì, mình thích điều gì và sau này muốn làm gì. Cô ấy là mẹ của con, nhưng cuộc đời của mẹ còn có nhiều phần khác.

Nhưng xét cho cùng, phụ nữ cần phải tự đánh giá đúng vị trí của mình

Sẽ rất khó để một người mẹ tin công việc của mình có ý nghĩa nếu mỗi ngày họ chỉ nghe “Ở nhà có làm gì đâu?”. Họ cần được chồng chia sẻ việc nhà, được gia đình tôn trọng và có cơ hội giữ kết nối với công việc, bạn bè, những điều khiến họ thấy mình vẫn là mình. Không thể chỉ bảo họ “hãy tự hào lên” rồi để chị tiếp tục gánh mọi thứ một mình.

Nhưng trong lúc chờ người khác nhìn thấy, họ cũng đừng dùng việc có hay không có lương để đo toàn bộ giá trị của bản thân. Hai năm qua, họ đã có mặt khi con cần, đã học cách chăm một đứa trẻ lớn lên từng ngày và giữ cho cuộc sống gia đình tiếp diễn qua rất nhiều việc nhỏ. Những việc ấy có thật, dù cuối tháng không có bảng lương nào liệt kê.

Và nếu một ngày họ muốn đi làm trở lại, đó cũng không phải sự phủ nhận quãng thời gian ở nhà. Họ được quyền yêu con, tự hào vì những gì mình đã làm, đồng thời mong có thu nhập và con đường riêng. Người mẹ không phải chứng minh sự tận tụy bằng cách từ bỏ mãi mãi những mong muốn của mình.

Lần tới khi con hỏi, người mẹ ấy có thể trả lời bình thản hơn. Không phải để thuyết phục con rằng mẹ “giỏi bằng bố”, mà để con hiểu: trong gia đình này, bố và mẹ đều đang làm những việc quan trọng. Và mẹ biết điều mình làm mỗi ngày có ý nghĩa đến nhường nào.