Câu thành ngữ ấy không phải để an ủi. Nó là một lời nhắc thẳng thắn: có những thứ trong đời nằm ngoài tầm với của ta, ví như xuất thân, thời cuộc, sức khỏe của cha mẹ, biến cố kinh tế vĩ mô. Đó là "mệnh". Nhưng có những thứ khác hoàn toàn nằm trong bàn tay ta, đó là cách ta phản ứng, cách ta bước đi, cách ta tích lũy từng quyết định nhỏ mỗi ngày. Đó là "vận".

Và "vận" thì có thể tự tạo.

Dưới đây là 5 hành động cụ thể mà người phụ nữ trưởng thành có thể bắt đầu ngay hôm nay để xoay chuyển một cục diện tài chính đang bế tắc. Không phải lời khuyên đầu tư, không phải công thức làm giàu nhanh, mà là những bước thực tế đã được kiểm chứng qua kinh nghiệm sống của nhiều thế hệ phụ nữ Á Đông.

Đối diện "vận" của mình trước khi nghĩ đến chuyện xoay chuyển nó

Hành động 1: Ngồi xuống và đếm từng đồng đang có

Phụ nữ Á Đông được dạy nhiều về sự khiêm tốn, về việc đừng bao giờ "đếm tiền trước mặt người khác". Cái văn hóa ấy có cái hay, nhưng có một tác dụng phụ ít ai nói: rất nhiều người trong chúng ta cũng không dám đếm tiền trước mặt chính mình. Mở app ngân hàng và lướt qua nhanh. Nhận lương xong là quên ngay con số. Nợ thẻ tín dụng bao nhiêu, không nhớ chính xác. Tiền tiết kiệm còn bao nhiêu sau khi đóng học phí cho con, ước chừng thôi.

Cái "ước chừng" ấy là kẻ thù số một của một người phụ nữ muốn xoay chuyển tài chính. Bởi không ai có thể đi từ một vị trí mà mình không biết là đang ở đâu. Hãy dành một buổi tối, một tách trà, một tờ giấy và một cây bút. Ghi xuống tất cả: tài khoản ngân hàng, tiền mặt trong ví, vàng cất tủ, các khoản đang cho vay, các khoản đang nợ, các khoản đang góp định kỳ. Tổng tài sản trừ tổng nợ ra một con số. Đó là "vận" hiện tại của bạn.

Con số ấy có thể đáng buồn. Có thể tệ hơn bạn nghĩ. Nhưng đó là khởi đầu thực sự duy nhất. Một người phụ nữ chỉ có thể bắt đầu thay đổi từ chỗ cô ấy dám nhìn vào sự thật.

Hành động 2: Tìm ra "lỗ rò rỉ" cảm xúc của mình

Sau khi đã có con số tổng quát, hãy nhìn lại bảng sao kê 3 tháng gần nhất. Không phải để tự trách. Mà để tìm ra cái mà giới chuyên gia tài chính cá nhân gọi là emotional spending leak, rò rỉ chi tiêu cảm xúc.

Đa số phụ nữ không phá sản vì những món hàng lớn. Phụ nữ phá sản vì những món nhỏ được mua trong những khoảnh khắc cảm xúc dao động. Một cú click mua váy lúc buồn vì đồng nghiệp lên chức. Một combo skincare lúc cãi nhau với chồng. Một bữa ăn ngoài lúc kiệt sức sau khi con đi học về quấy. Mỗi món vài trăm nghìn, một tháng cộng lại có thể là vài triệu, một năm có thể là vài chục triệu. Đó chính là khoản tiền có thể đã là một quỹ an toàn nhỏ cho ngày khó.

Hãy đánh dấu trong sao kê những giao dịch mà bạn không nhớ rõ vì sao đã chi. Đó là lỗ rò. Việc của bạn không phải cấm bản thân mua sắm. Việc của bạn là biết rõ cảm xúc nào đang khiến mình chi tiền. Khi đã biết, lần sau cảm xúc ấy nổi lên, bạn có 30 giây để dừng lại trước khi bấm "thanh toán". 30 giây ấy là khoảng cách giữa "mệnh" và "vận".

Tự tạo "vận" mới bằng những bước nhỏ nhưng kiên định

Hành động 3: Đầu tư một khoản nhỏ vào một kỹ năng có thể quy ra tiền

Đây là điểm mà rất nhiều người trẻ Việt đang làm sai. Khi tài chính bế tắc, phản ứng đầu tiên là cắt giảm mọi chi tiêu, kể cả những chi tiêu có thể giúp tăng thu nhập về lâu dài. Đó là tư duy phòng thủ, và nó hiếm khi giúp ai xoay chuyển cục diện.

Người xưa có câu khác cũng rất đáng nhớ: "Đầu tư vào cái đầu của mình là khoản đầu tư có lãi suất cao nhất". Một khóa học tiếng Anh online vài triệu có thể mở ra cơ hội nhảy việc tăng lương 30 phần trăm. Một khóa học design căn bản có thể giúp bạn nhận thêm job freelance buổi tối. Một khóa học về Excel nâng cao có thể khiến sếp nhìn bạn khác đi trong vòng review tiếp theo.

Hãy chọn một kỹ năng mà thị trường lao động đang trả tiền. Không phải kỹ năng mà bạn thấy "hay hay". Kỹ năng mà người ta sẵn sàng trả tiền. Đầu tư vào nó. Đây không phải chi phí. Đây là khoản đặt cược thông minh nhất một người phụ nữ có thể làm cho chính mình.

Hành động 4: Bắt đầu một dòng thu nhập thứ hai, dù chỉ là 500 nghìn một tháng

Một trong những sai lầm tâm lý lớn nhất của phụ nữ Việt là tin rằng "phụ thu nhập" chỉ đáng làm khi nó kiếm được nhiều. Sai. Phụ thu nhập đáng làm vì bản thân hành động của nó, không phải vì số tiền.

Lý do: khi bạn có dòng thu nhập thứ hai dù chỉ vài trăm nghìn một tháng, bạn đã thay đổi một thứ rất sâu trong tâm lý của mình. Bạn không còn là người chỉ có một nguồn sống duy nhất. Bạn là người có nhiều cánh cửa. Cảm giác an toàn đó thay đổi cách bạn ứng xử ở công ty (dám đàm phán lương hơn), cách bạn đối mặt với mâu thuẫn (ít phải nín nhịn vì sợ mất việc), và cách bạn lập kế hoạch dài hạn (dám nghĩ xa hơn).

Bán đồ cũ trên các nền tảng cũ đổi mới. Nhận viết bài part-time. Bán bánh ngọt cho hàng xóm. Dạy kèm online. Affiliate marketing cho một sản phẩm bạn dùng và thật sự thích. 500 nghìn đầu tiên kiếm được ngoài lương chính là 500 nghìn quý giá nhất đời người phụ nữ. Vì nó chứng minh với chính bạn rằng "vận" của bạn không bị giam trong một bảng lương.

Hành động 5: Thiết lập "quỹ tự do" và đụng vào nó càng ít càng tốt

Hành động cuối cùng cũng là hành động khó nhất, vì nó đòi hỏi sự kiên định kéo dài qua nhiều tháng. Đó là việc thiết lập một quỹ riêng, mà giới chuyên gia tài chính cá nhân quốc tế gọi là Freedom Fund hay Fuck-Off Fund, quỹ tự do.

Đây không phải quỹ khẩn cấp y tế, không phải quỹ học cho con, không phải quỹ trả nợ. Đây là quỹ thuần túy dành cho chính bạn, để khi đời ép bạn phải lựa chọn giữa sự tự trọng và miếng cơm, bạn có thể chọn sự tự trọng.

Quỹ này dành cho ngày bạn phát hiện ra ông sếp bắt đầu có hành vi không đúng mực, và bạn cần nghỉ việc ngay lập tức mà không cần xin xỏ. Quỹ này dành cho ngày hôn nhân không thể tiếp tục, và bạn cần thuê một căn hộ tạm để có chỗ thở. Quỹ này dành cho ngày sức khỏe của mẹ xấu đi đột ngột, và bạn cần bay về quê mà không phải hỏi vay ai.

Mục tiêu lý tưởng là 3 đến 6 tháng chi phí sống cơ bản. Nghe có vẻ xa vời, nhưng nó được xây từ những khoản nhỏ. 500 nghìn mỗi tháng, sau 5 năm là 30 triệu. 1 triệu mỗi tháng, sau 5 năm là 60 triệu. Đó không phải con số nhỏ. Đó là sự tự do được tích lũy bằng kỷ luật.

Người tạo vận, không phải người chờ vận

Người xưa nói "mệnh do trời định, vận do người tạo", nhưng thế hệ phụ nữ Việt hiện đại đang dần hiểu thêm một tầng nữa: ngay cả "mệnh" cũng có thể được dịu lại nếu "vận" được tạo đủ vững. Một người sinh ra trong gia đình bình thường, sức khỏe trung bình, nhan sắc trung bình, vẫn có thể có một cuộc đời rộng rãi và tự do nếu cô ấy dành 20 năm để tích lũy đúng cách. Đó không phải phép màu. Đó là quy luật.

Và quy luật ấy không phân biệt giàu nghèo, không phân biệt xuất thân, không phân biệt độ tuổi. Một người phụ nữ 25 tuổi bắt đầu tiên hôm nay sẽ có 30 năm để thấy kết quả. Một người phụ nữ 45 tuổi bắt đầu tiên hôm nay vẫn còn 20 năm phía trước. Không có thời điểm "đã muộn". Chỉ có thời điểm "chưa bắt đầu".

Hãy bắt đầu từ con số đầu tiên ấy, con số mà bạn dám viết xuống tờ giấy đầu tiên hôm nay. Vì đó là khoảnh khắc "mệnh" rời tay trời, để "vận" trở về tay bạn.