Tại các buổi ra mắt sản phẩm của Huawei, mỗi khi ông Dư Thừa Đông, chủ tịch mảng thiết bị tiêu dùng, công bố tính năng mới hay giá bán, khán phòng luôn rộ lên hàng loạt tiếng "wow" dồn dập, phản ứng đậm tới mức bị cắt ghép thành một loại hiệu ứng âm thanh quen thuộc trên mạng.

Trúc Tri Liễu là một món đồ chơi tre truyền thống hình con ve sầu, khi quay phát ra tiếng "wow wow" nghe khá giống tiếng khán giả đó. Cư dân mạng phát hiện sự trùng hợp, nhại lại giọng điệu quen thuộc của ông Dư, gắn thêm caption kiểu món đồ chơi tốt nhất trong tầm giá vài triệu tệ, rồi làm hàng loạt video chế lan truyền khắp các nền tảng.

Từ trò đùa vô hại thành làn sóng video bị gỡ hàng loạt

Nhiều video liên quan tới món đồ chơi này bị gỡ hàng loạt trên các nền tảng mạng xã hội và video ngắn, với lý do được ghi trong thông báo vi phạm là tổn hại uy tín thương hiệu. Không ít video bị gỡ nhầm chỉ đơn thuần giới thiệu món đồ chơi, không hề nhắc tên Huawei hay bất kỳ nhân vật nào.

Cần nói rõ một điểm: cách gọi phổ biến trên mạng là "Huawei khiếu nại", nhưng đây là suy luận của cư dân mạng và báo chí dựa trên nội dung thông báo vi phạm nhận được, chứ tính tới thời điểm bài này lên khuôn, chưa có xác nhận công khai trực tiếp nào từ chính Huawei về việc ai đứng tên gửi khiếu nại. Phía Huawei cũng chưa đưa ra phản hồi chính thức nào về toàn bộ sự việc.

Một luật sư được báo chí dẫn lời giải thích góc pháp lý: dù không nêu tên trực tiếp, việc kết hợp ẩn dụ, âm thanh chế nhại và ngữ cảnh đặc thù vẫn có thể cấu thành xâm phạm danh dự theo luật, không nhất thiết phải chỉ đích danh mới tính là vi phạm. Về mặt câu chữ pháp lý, cách lập luận này không sai.

Đúng về luật lại thua về lòng người

Vấn đề là làn sóng gỡ bài càng mạnh tay, công chúng càng tò mò vì sao một tập đoàn lớn phải phản ứng dữ dội với một món đồ chơi bé nhỏ như vậy. Chủ đề nhanh chóng leo thẳng lên top tìm kiếm nóng, kéo theo làn sóng bắt chước và mua hàng tăng vọt, đúng nghịch lý mà nhiều người gọi là gậy ông đập lưng ông.

Nhiều bình luận trên mạng chỉ ra một điểm thấm thía: cơ chế khiếu nại vốn sinh ra để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nay lại bị nhìn nhận như công cụ dập tắt tiếng nói công chúng. Càng cố xóa, người ta càng muốn biết rốt cuộc đang có điều gì khiến một thương hiệu lớn phải phản ứng mạnh tới vậy. Một chủ đề vốn chỉ quanh quẩn trong giới chơi đồ chơi nhỏ lẻ, nhờ làn sóng gỡ bài đó mà biến thành sự kiện được cả mạng quan tâm.

Bài học từ những thương hiệu từng xử lý khéo hơn

Đặt cạnh vài case xử lý khủng hoảng khác trong ngành sẽ thấy rõ sự khác biệt. Có thương hiệu từng bị chê tơi tả vì lỗi vận hành, thay vì phản ứng cứng rắn, họ chọn cách tự làm nội dung tự giễu với giọng điệu khiêm nhường tới mức gây cười, biến một đợt bị ném đá thành chiến dịch được yêu thích trở lại. Có chuỗi nhà hàng từng để mặc một điệu nhảy vui nhộn của nhân viên lan truyền, rồi biến hẳn nó thành một phần nội dung dịch vụ chính thức thay vì ngăn cấm.

Điểm chung của các case xử lý thành công đó là một quy luật khá rõ ràng: sự hài hước của cư dân mạng chỉ có thể được đáp lại bằng thái độ tương tự, gần như không thể bị dập tắt bằng công cụ pháp lý cứng rắn. Càng đối đầu trực diện, meme càng bám chặt vào thương hiệu lâu hơn, thay vì trôi qua rồi bị lãng quên như bản chất vốn có của mọi trò đùa trên mạng.

Nếu chọn cách khác, có lẽ đã thành một đợt quảng cáo miễn phí

Giả sử phía xử lý sự việc lần này chọn hướng ngược lại, tự giễu nhẹ nhàng hoặc thậm chí công khai ghi nhận sự sáng tạo của cư dân mạng, nhiều khả năng cả câu chuyện đã rẽ sang một chiều hướng hoàn toàn khác, biến một khoảnh khắc gây cười thành cơ hội quảng cáo miễn phí quy mô lớn.

Thay vào đó, phần thắng về mặt gỡ bỏ nội dung đang phải đánh đổi bằng một thứ khó đong đếm hơn nhiều: sự thiện cảm của chính những người từng "wow" lên vì sản phẩm của thương hiệu này.