Nhắc đến triều đại nhà Nguyễn trong lịch sử, nhiều người sẽ nhớ ngay đến Nam Phương Hoàng hậu - chính thất của vua Bảo Đại và cũng là Hoàng hậu cuối cùng trong lịch sử chế độ quân chủ Việt Nam. Không chỉ nổi tiếng bởi nhan sắc, học vấn và xuất thân danh giá, bà còn là người phụ nữ hiếm hoi của triều Nguyễn được tấn phong Hoàng hậu khi còn sống. Vậy Nam Phương Hoàng hậu là ai?

Nam Phương Hoàng hậu là ai?

Nam Phương Hoàng hậu là chính cung của vua Bảo Đại - vị Hoàng đế cuối cùng của triều Nguyễn. Bà là Hoàng hậu cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam và cũng là Hoàng hậu theo đạo Công giáo duy nhất trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam.

Khoảnh khắc Hoàng hậu mặc áo dài qua tư liệu của bảo tàng Hamburg (Đức)

Năm 1934, sau khi kết hôn với vua Bảo Đại, bà được sắc phong Hoàng hậu ngay trong lễ cưới. Đây là một dấu mốc đặc biệt bởi trong triều Nguyễn, các chính thất thường chỉ được phong Hoàng quý phi khi còn sống, còn tước hiệu Hoàng hậu chủ yếu được truy phong sau khi qua đời.

Việc được tấn phong Hoàng hậu ngay khi còn tại vị khiến Nam Phương trở thành một trường hợp hiếm có trong lịch sử triều Nguyễn. Bà được đánh giá là người phụ nữ có học vấn, thông thạo tiếng Pháp, có phong thái hiện đại nhưng vẫn gìn giữ nét truyền thống của phụ nữ Việt Nam.

Tên thật của Nam Phương Hoàng hậu là gì?

Nam Phương Hoàng hậu có tên thật là Nguyễn Hữu Thị Lan, tên thánh là Marie-Thérèse, sinh trong một gia đình Công giáo giàu có bậc nhất Nam Kỳ. Cha bà là ông Nguyễn Hữu Hào, mẹ là bà Lê Thị Bình; bà cũng là cháu ngoại của đại phú hào Lê Phát Đạt (Huyện Sỹ) - một trong những người giàu nhất Nam Kỳ đầu thế kỷ XX.

Ảnh chụp toàn thân Hoàng hậu Nam Phương khoác lễ phục Nhật Bình trong khoảng những năm 1949-1950 tại Pháp. Ảnh: Nguyễn Tấn Anh Phong

Từ năm 12 tuổi, bà được gia đình đưa sang Pháp theo học tại trường nữ sinh danh tiếng Couvent des Oiseaux ở Paris. Chính nền giáo dục phương Tây đã góp phần tạo nên hình ảnh một Hoàng hậu thanh lịch, hiện đại nhưng vẫn kín đáo, nền nã. Hiện nay vẫn tồn tại một số khác biệt giữa các tài liệu về năm sinh của bà (1913 hoặc 1914), song các tài liệu chính thống đều thống nhất tên thật của bà là Nguyễn Hữu Thị Lan.

Cuộc đời gắn với những biến động cuối triều Nguyễn

Sinh ra trong một gia đình Công giáo giàu có bậc nhất Nam Kỳ, Nam Phương Hoàng hậu vốn được nuôi dạy trong môi trường giáo dục phương Tây và từng theo học tại trường nữ sinh danh tiếng Couvent des Oiseaux ở Paris.

Năm 1934, bà kết hôn với vua Bảo Đại và được sắc phong Hoàng hậu, trở thành người phụ nữ hiếm hoi của triều Nguyễn được tấn phong Hoàng hậu khi còn sống. Trong thời gian ở hoàng cung, bà được nhớ đến với hình ảnh một Hoàng hậu có học thức, kín đáo, tham gia nhiều hoạt động từ thiện và luôn giữ gìn sự hài hòa giữa văn hóa phương Đông với lối sống hiện đại phương Tây.

Nam Phương hoàng hậu có 5 người con với vua Bảo Đại

Sau khi vua Bảo Đại thoái vị năm 1945, bà cùng các con sang Pháp sinh sống. Những năm cuối đời, Nam Phương Hoàng hậu sống khá lặng lẽ tại điền trang ở Chabrignac, hầu như không tham gia các hoạt động chính trị và qua đời năm 1963 khi mới 49 tuổi.

Dù cuộc đời trải qua nhiều thăng trầm, bà vẫn được hậu thế nhớ đến như biểu tượng của vẻ đẹp, trí tuệ và sự thanh lịch của người phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn cuối của chế độ quân chủ.

Tổng hợp