Ngày 15/10/2022, tên lửa Angara phóng vệ tinh COSMOS 2560 từ sân bay vũ trụ Plesetsk. Ba vệ tinh khác trong loạt COSMOS – COSMOS 2581, 2582 và 2583 – đã được phóng vào tháng 2/2025 và thực hiện các hoạt động kết nối phức tạp trên quỹ đạo.

Tín hiệu bất ngờ

Hai vệ tinh của Nga đã thực hiện một thao tác điều chỉnh quỹ đạo cực kỳ gần nhau, tiến lại gần nhau ở khoảng cách chỉ khoảng 3 mét trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp. Các nhà phân tích không gian cho rằng hoạt động này dường như được thực hiện có chủ đích và rất tinh vi, làm dấy lên những câu hỏi mới về khả năng vệ tinh của Nga và các ứng dụng quân sự tiềm năng trong không gian.

Theo báo cáo, các vệ tinh liên quan, COSMOS 2581 và COSMOS 2583, đã thực hiện thao tác này vào ngày 28/4. Dữ liệu được phân tích bởi công ty nhận thức tình hình không gian COMSPOC cho thấy COSMOS 2583 đã thực hiện một số điều chỉnh nhỏ để duy trì đội hình cực kỳ gần nhau chứ không chỉ đơn thuần là bay ngang qua một cách ngẫu nhiên, như Space.com đã đưa tin.

Các vệ tinh này là một phần của bộ ba, bao gồm cả COSMOS 2582, được phóng bằng tên lửa Soyuz vào tháng 2 năm 2025. Các nhà phân tích cho biết cả ba tàu vũ trụ đều tham gia vào các hoạt động được gọi là gặp gỡ và tiếp cận (RPO). Một vật thể nhỏ hơn được triển khai, được gọi là "Vật thể F", cũng tham gia trong một số phần của hoạt động này.

Sự thay đổi này được công ty COMSPOC của Mỹ theo dõi. Đại diện công ty cho biết: "Chúng tôi đã quan sát thấy một sự kiện tiếp cận phức tạp liên quan đến các vệ tinh của Nga. Đây không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên – tàu COSMOS 2583 đã thực hiện một số thao tác khéo léo để duy trì cấu hình chặt chẽ này... Bất kể Nga đang thử nghiệm điều gì, điều đó đều rất tinh vi.”

Dẫu vậy, Nga vẫn chưa tiết lộ mục đích cụ thể của các vệ tinh này.

Sự quan tâm của quốc tế

Theo COMSPOC, COSMOS 2582 duy trì khoảng cách dưới 100km so với đội hình tiếp cận gần trong khi Vật thể F bay qua gần cả hai vệ tinh trong suốt quá trình này. Dữ liệu theo dõi radar được sử dụng trong phân tích đến từ công ty theo dõi LeoLabs có trụ sở tại California.

Các chuyên gia cho rằng mức độ phối hợp quỹ đạo này đòi hỏi các hệ thống đẩy, dẫn đường và điều khiển tiên tiến. Việc duy trì khoảng cách chỉ vài mét trên quỹ đạo là rất khó khăn về mặt kỹ thuật vì các vệ tinh di chuyển với tốc độ cực cao và liên tục chịu ảnh hưởng của lực hấp dẫn và lực cản của khí quyển.

Động thái này gây lo ngại từ góc độ rác thải vũ trụ ở quỹ đạo Trái đất tầm thấp, khi báo cáo về rác thải vũ trụ của Accu Components tiết lộ rằng gần một nửa số vật thể được theo dõi trên quỹ đạo Trái đất là rác thải vũ trụ.

Va chạm giữa hai vệ tinh có thể dẫn đến hiện tượng được gọi là hội chứng Kessler, trong đó các mảnh vỡ gây ra các vụ va chạm dây chuyền tạo thành một lớp mảnh vỡ không thể xuyên thủng, ngăn chặn mọi vụ phóng tên lửa từ Trái đất trong tương lai.

Mặc dù mục đích chính xác của động thái này chưa được tiết lộ, nhưng các hoạt động tương tự trong quá khứ thường liên quan đến việc kiểm tra vệ tinh, thử nghiệm, công nghệ ghép nối hoặc năng lực không gian quân sự. Nga trước đây đã vận hành các "vệ tinh kiểm tra" được thiết kế để tiếp cận và quan sát các tàu vũ trụ khác trên quỹ đạo. Một ví dụ trước đó là COSMOS 2542, đã tiếp cận một vệ tinh trinh sát của Mỹ vào năm 2020.

Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng đã chứng minh khả năng vận hành vệ tinh trên quỹ đạo tương đương trong những năm gần đây. Hoạt động vệ tinh ở cự ly gần ngày càng trở nên quan trọng đối với cả các hoạt động không gian dân sự và quốc phòng, bao gồm bảo dưỡng vệ tinh, sửa chữa, thu thập thông tin tình báo và các công nghệ chống không gian.

COMSPOC mô tả các cuộc diễn tập mới nhất của Nga là đặc biệt tiên tiến do sự phối hợp giữa nhiều vật thể trong một thời gian dài. Các nhà phân tích lưu ý rằng các vệ tinh được cho là đã tiến hành các cuộc tập trận quỹ đạo đa vật thể khác kể từ cuối năm 2025.

Sự kiện này góp phần làm tăng thêm sự chú ý quốc tế đối với quỹ đạo, nơi khả năng điều khiển vệ tinh đang trở nên quan trọng không kém gì khả năng phóng vệ tinh.