Ung thư gan là một trong những ung thư phổ biến và gây tử vong cao nhất thế giới. GLOBOCAN 2022, thế giới ghi nhận hơn 860.000 ca mắc mới và hơn 700.000 ca tử vong. Nhiều nghiên cứu dịch tễ tại châu Á, trong đó có báo cáo của Asia-Pacific Working Party on NAFLD, cho thấy tỷ lệ gan nhiễm mỡ không do rượu và ung thư gan ở nhóm dưới 50 tuổi tăng lên trong hai thập kỷ qua, phản ánh xu hướng trẻ hóa bệnh gan, nhất là ở người có lối sống thiếu lành mạnh.

Điều đáng lo là ý thức phòng tránh còn chưa tốt do nhiều người chưa nắm bắt được các yếu tố gây bệnh.  Phổ biến như cho rằng chỉ lạm dụng rượu bia mới mắc bệnh gan, ung thư gan. Trong khi đó, còn có những "thủ phạm" phá gan nhanh còn hơn bia rượu nếu duy trì thời gian dài. Ví dụ như:

1. Ăn thực phẩm mốc sau khi "cắt bỏ phần hỏng"

Lạc, ngô, gạo, đậu, ớt khô hay gia vị để ẩm mốc có thể sinh ra aflatoxin, độc tố do nấm Aspergillus tạo ra. Đây là một trong những chất gây ung thư gan mạnh nhất từng được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm gây ung thư ở người.

Ảnh minh họa

Điều nguy hiểm là aflatoxin không chỉ tồn tại ở phần mốc nhìn thấy được. Khi thực phẩm đã nhiễm nấm, độc tố có thể lan rộng bên trong và không bị phá hủy hoàn toàn khi nấu ở nhiệt độ thông thường. Aflatoxin gây đột biến gen p53 trong tế bào gan, làm rối loạn cơ chế sửa chữa DNA và thúc đẩy hình thành ung thư biểu mô tế bào gan.

Thói quen "cắt bỏ phần hỏng cho đỡ phí" thực chất là đưa độc tố vào gan từng chút một, lặp lại trong thời gian dài.

2. Uống nước ngọt, trà sữa, đồ uống nhiều đường quá thường xuyên

Fructose công nghiệp trong nước ngọt và siro ngô hàm lượng cao được chuyển hóa gần như hoàn toàn tại gan. Khi lượng đường nạp vào vượt nhu cầu năng lượng, gan buộc phải chuyển thành triglyceride và tích trữ, dẫn đến gan nhiễm mỡ không do rượu.

Khác với mỡ dưới da, mỡ tích tụ trong gan làm tăng stress oxy hóa, kích hoạt phản ứng viêm mạn tính và làm tổn thương tế bào gan. Theo thời gian, quá trình này có thể tiến triển từ gan nhiễm mỡ sang viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan và cuối cùng là ung thư gan.

Nhiều nam giới trẻ không uống rượu nhưng mỗi ngày uống vài lon nước ngọt. Với gan, gánh nặng chuyển hóa đường kéo dài không kém gì rượu bia.

3. Thức khuya triền miên gây rối loạn nhịp sinh học

Ảnh minh họa

Gan chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đồng hồ sinh học. Ban đêm là thời điểm cơ thể tăng cường sửa chữa tế bào và điều hòa chuyển hóa. Thức khuya kéo dài làm rối loạn nhịp sinh học, tăng cortisol và stress oxy hóa, đồng thời làm suy giảm khả năng tái tạo tế bào gan.

Khi tình trạng này lặp lại hàng năm, tổn thương vi thể tích tụ mà người trẻ không nhận ra. Gan có khả năng bù trừ rất tốt nên hiếm khi biểu hiện triệu chứng sớm. Đến khi phát hiện, tổn thương thường đã kéo dài và khó đảo ngược.

4. Lạm dụng thuốc, thực phẩm bổ sung và thảo dược không kiểm soát

Gan là cơ quan chuyển hóa và giải độc chính của cơ thể. Mọi thuốc giảm đau, kháng sinh, thuốc tăng cơ, thuốc nam, thực phẩm chức năng đều phải qua gan để chuyển hóa.

Dùng thuốc kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại cùng lúc có thể gây viêm gan do thuốc, tổn thương tế bào gan và rối loạn men gan mạn tính. Một số sản phẩm thảo dược, "bổ gan", tăng cường sinh lực không rõ nguồn gốc thậm chí chứa chất độc gan tiềm ẩn.

Tổn thương do thuốc thường âm thầm, không đau, nhưng khi kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ xơ hóa và ác tính hóa tế bào gan.

Ảnh minh họa

5. Xem nhẹ viêm gan B và C

Tại châu Á, viêm gan B và C vẫn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư gan. Virus tồn tại dai dẳng trong tế bào gan, gây viêm mạn tính và thúc đẩy xơ hóa. Quá trình tái tạo liên tục để bù đắp tổn thương làm tăng nguy cơ đột biến và chuyển dạng ác tính.

Nhiều nam giới trẻ mang virus nhưng không có triệu chứng rõ ràng nên không tầm soát. Việc không tiêm vaccine viêm gan B, không xét nghiệm định kỳ, không điều trị đúng phác đồ là yếu tố nguy cơ thực sự nghiêm trọng. 

Có những người chưa từng nghiện rượu nhưng vẫn phát hiện ung thư gan giai đoạn muộn chỉ vì bỏ qua viêm gan virus nhiều năm.

Nguồn và ảnh: Sina, Daily Mail