Virus viêm gan B (HBV) không trực tiếp cướp đi sinh mạng người bệnh ngay lập tức, mà tàn phá âm thầm để dẫn đến hai biến chứng tử vong hàng đầu là xơ gan và ung thư gan. Báo cáo Global Hepatitis Report 2026 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo: Năm 2024 có khoảng 1,1 triệu người tử vong liên quan đến viêm gan B mạn tính (HBV), tăng 17% so với năm 2015. Đáng lo ngại hơn, dữ liệu cho thấy chỉ 4,3% người mắc HBV mạn đang được điều trị.  

Ảnh minh họa

Ông Đỗ (53 tuổi, Đài Loan, Trung Quốc) thì có tiếp nhận điều trị nhưng lại không đến nơi đến chốn. Gần đây, ông rơi vào hoảng loạn khi đi tái khám viêm gan B định kỳ và nhận kết quả bệnh chuyển biến nặng hơn rõ rệt. Ông cho rằng mình sống lành mạnh vì luôn ngủ sớm và đã cai rượu bia, nhưng đến khi bác sĩ hỏi thêm mới rõ ông mắc một loạt sai lầnm "phá gan" khác. Ví dụ như thấy men gan ổn định liền tự ý giản thuốc vì sợ uống nhiều hại thận, thường xuyên ăn thực phẩm bị nấm mốc và rất hay tức giận. 

Khi kể lại câu chuyện trên Sohu, bác sĩ điều trị của ông Đỗ nhắc nhở: "Không phải cứ ngủ sớm là gan khỏe, có những thói quen ít ai để ý lại hại gan, đẩy nhanh xơ gan hay ung thư gan trên nền viêm gan B hơn rất nhiều". Đặc biệt là 6 việc dưới đây:

1. Uống rượu bia dù chỉ một lượng nhỏ

Rượu bia là tác nhân hàng đầu tàn phá lá gan của người mang virus HBV. Một phân tích tổng hợp đăng trên Journal of Viral Hepatitis theo dõi 33.272 bệnh nhân HBV tại Mỹ và Trung Quốc cho thấy: So với người không uống, người dùng rượu có nguy cơ xơ gan cao gấp 2,61 lần và nguy cơ ung thư gan cao gấp 2,27 lần. Mỗi 12g cồn tiêu thụ hàng ngày (tương đương một lon bia) làm tăng thêm 6,2% nguy cơ xơ gan và 11,5% nguy cơ ung thư gan.

Gan chịu trách nhiệm chuyển hóa hơn 90% lượng cồn nạp vào cơ thể. Khi mô gan đang phải gồng mình gánh chịu sự hiện diện của virus, chất độc từ cồn sẽ kích hoạt các đợt viêm tái phát liên tục, đẩy nhanh quá trình xơ hóa. Với người nhiễm HBV, hoàn toàn không có khái niệm "ngưỡng uống an toàn".

Ảnh minh họa

2. Tự ý dùng thuốc Đông y, thảo dược không rõ nguồn gốc

Nhiều người bệnh vì nôn nóng đã tự ý thu hái, sắc đun các loại thảo dược được truyền miệng. Báo cáo đăng trên tạp chí Liver International ghi nhận một nghiên cứu tiền cứu tại Đài Loan (Trung Quốc) trên các bệnh nhân HBV mạn tính nhập viện vì rối loạn chức năng gan: Có tới 15,6% trường hợp tổn thương gan xuất phát từ việc dùng thuốc Đông y, trong đó 2 người tử vong và 1 người phải ghép gan khẩn cấp.

Điều đáng sợ không nằm ở chữ thảo dược, mà ở việc tự dùng sản phẩm không rõ thành phần, liều lượng và nguồn gốc để thay thế hoặc bổ sung điều trị mà không hỏi bác sĩ, khiến gan bị ngộ độc cấp tính.

3. Tiếc rẻ mà ăn các loại thực phẩm nấm mốc

Aflatoxin B1 do nấm mốc tạo ra là chất gây ung thư hàng đầu cho con người, xuất hiện phổ biến trong đậu phộng, ngô, hạt ngũ cốc và dầu ăn ôi thiu, trái cây hỏng. Độc tố này rất bền nhiệt, không thể bị tiêu diệt hoàn toàn bằng các phương pháp đun nấu thông thường, rửa hay cắt bỏ phần nấm mốc đương nhiên càng không có tác sụng. 

Ảnh minh họa

Phân tích tổng hợp đăng trên International Journal of Cancer chỉ ra rằng, độc tố Aflatoxin khi tác động trên nền cơ địa người dương tính với HBV sẽ tạo ra sự cộng hưởng độc tính, khiến nguy cơ phát triển khối u ung thư gan tăng vọt đáng sợ. Người mắc HBV càng không nên tiếc những thực phẩm đã có dấu hiệu mốc. Đậu phộng, ngô, hạt và ngũ cốc bị mốc nên bỏ, không nên chỉ rửa hoặc rang lại rồi tiếp tục sử dụng.

4. Tự ý ngưng, giảm liều hoặc bỏ thuốc kháng virus

Giống như ông Đỗ, không ít người bệnh thường tự ý ngưng dùng thuốc, giảm liều hoặc bỏ liều khi thấy kết quả xét nghiệm trở về mức bình thường. Nghiên cứu quy mô lớn trên 51.975 bệnh nhân viêm gan B mạn tính tại Hàn Quốc cho thấy: Nhóm người có mức độ tuân thủ thuốc thấp có nguy cơ tử vong hoặc phải ghép gan cao hơn 38% so với nhóm tuân thủ nghiêm ngặt.

Báo cáo hướng dẫn điều trị của WHO nhấn mạnh việc duy trì tuân thủ thuốc kháng virus dài hạn là yếu tố cốt lõi để duy trì sinh mạng. Việc dùng thuốc ngắt quãng hay tự ý bỏ phác đồ sẽ khiến virus bùng phát trở lại, dễ gây ra tình trạng kháng thuốc và làm mất khả năng kiểm soát bệnh.

5. Hút thuốc lá

Nhiều người chỉ chú ý kiêng cữ trong ăn uống mà quên mất rằng thuốc lá cũng là kẻ thù nguy hiểm của gan. Nghiên cứu Đại học Khoa học Y khoa Hamadan (Iran) công bố trên Journal of Public Health 2024 phân tích dữ liệu từ 22.282 người mắc HBV ghi nhận sự tương tác mạnh mẽ giữa khói thuốc và virus viêm gan trong việc thúc đẩy tiến trình hình thành ung thư biểu mô tế bào gan.

Ở người mắc HBV, hút thuốc bổ sung thêm một yếu tố nguy cơ liên quan đến ung thư gan. Việc tiếp tục hút thuốc lá khiến lá gan đang tổn thương phải gánh thêm lượng lớn độc chất mỗi ngày dù hút ít, không thường xuyên.

Ảnh minh họa

6. Bỏ qua lịch tái khám và theo dõi bệnh định kỳ

Viêm gan B mạn tính diễn tiến vô cùng âm thầm. Nhiều người lầm tưởng không thấy đau đớn, mệt mỏi nghĩa là bệnh đã ổn định nên tự ý bỏ qua các lần tái khám.

Viêm gan B không phải cứ không đau, không mệt là bệnh đã ổn. Người mắc bệnh cần tái khám theo lịch bác sĩ để đánh giá men gan, tải lượng virus, mức độ xơ hóa và nguy cơ biến chứng khi cần thiết. Đặc biệt, với nhóm nguy cơ cao như người đã bị xơ gan, người có tiền sử gia đình mắc ung thư gan hoặc người trên 40 tuổi có tải lượng HBV DNA cao, WHO khuyến nghị thực hiện tầm soát bằng siêu âm bụng kết hợp xét nghiệm chỉ số AFP mỗi 6 tháng một lần để phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm.

Giảm thiểu các thói quen gây hại, tuân thủ phác đồ điều trị và kiên trì tái khám định kỳ chính là chiếc lá chắn vững chắc nhất giúp người bệnh bảo vệ sinh mạng và chung sống hòa bình cùng virus viêm gan B.

Tổng hợp