Ngày về nhà chồng, trong buổi sáng đầu tiên dậy sớm phụ giúp chuẩn bị bữa cơm, mình bất chợt nhận ra một điều rất lạ. Không ai nói nặng lời, không ai soi mói ra mặt, nhưng chỉ cần một ánh nhìn, một câu nhắc khẽ cũng đủ khiến mình chột dạ. Chén bát đặt chưa ngay ngắn, lời chào còn thiếu lễ phép, cách đứng chưa đúng lúc đúng chỗ. Tất cả đều nhỏ thôi, nhỏ đến mức nếu là vài năm trước, chắc mình sẽ nghĩ chẳng có gì to tát. Nhưng đúng vào khoảnh khắc ấy, ký ức cũ bất ngờ ùa về. Hóa ra những lần ngày xưa bị mẹ đánh, bị mẹ mắng vì “không để ý”, đến bây giờ mới thực sự thấm. Nếu không được dạy từ lúc đó, có lẽ hôm nay mình đã là người bị khinh mà còn không hiểu vì sao.

Hồi còn ở nhà, mình từng là đứa con gái khá vô tư. Ăn xong là đứng dậy, khách đến thì chào cho có, nói chuyện với người lớn đôi khi trống không, cộc lốc. Mẹ mình thì ngược lại. Bà để ý từng chút một, từ cách trả lời người lớn, cách ngồi khi có khách, đến chuyện vào bếp phụ giúp dù chưa ai sai bảo. Có những lần mình làm qua loa, mẹ nhắc không được thì mắng, mắng không được thì đánh. Ngày ấy, mình tủi thân lắm. Mình nghĩ mẹ khắt khe, cổ hủ, sống quá nguyên tắc. Nhìn sang nhà bạn bè, thấy bố mẹ họ thoải mái, chiều con, mình càng thấy mẹ mình “khó tính”.

Có giai đoạn, mình còn giận mẹ đến mức tự nhủ sau này có gia đình riêng, nhất định sẽ không dạy con theo cách đó. Mình từng tin rằng xã hội bây giờ khác rồi, không ai còn để ý mấy chuyện nhỏ nhặt. Nhưng rồi đến khi thật sự bước vào vai trò làm vợ, làm con dâu, mình mới hiểu. Có những thứ xã hội không nói thẳng ra, nhưng ai cũng ngầm đánh giá. Và cách cư xử chính là một trong những thứ quan trọng nhất.

Một hành động thời nhỏ của mẹ, đến lúc làm dâu mới thấy đáng giá.

Ở nhà chồng, không ai bắt bẻ mình từng câu từng chữ. Mọi thứ đều nhẹ nhàng, tế nhị. Chính sự tế nhị ấy mới đáng sợ. Làm sai, người ta không mắng. Nói chưa khéo, người ta chỉ im lặng. Nhưng sự im lặng đó lại đủ để mình nhận ra vị trí của mình trong mắt người khác đang dần thay đổi. Mình bắt đầu hiểu rằng, người ta không cần nói xấu hay chê bai công khai để thể hiện sự coi thường. Chỉ cần lạnh nhạt hơn một chút, xa cách hơn một chút, là đã đủ khiến người trong cuộc cảm nhận rất rõ.

Lúc ấy, mình mới nhớ lại những lần mẹ bắt đứng dậy chào khách, dù đang bận đến đâu. Nhớ những lần mẹ chỉnh lại lời ăn tiếng nói, bắt xin lỗi khi lỡ lời. Nhớ cả những trận đòn ngày xưa khiến mình vừa khóc vừa ấm ức. Hóa ra, mẹ không dạy mình để làm vừa lòng ai. Mẹ dạy mình để sau này, khi bước ra ngoài, không trở thành người bị đánh giá thấp chỉ vì thiếu tinh tế.

Có một sự thật là, nhiều khi người ta không khinh mình vì mình kém cỏi, cũng không vì mình nghèo. Người ta khinh vì mình vô ý tứ, thiếu để ý, thiếu sự tôn trọng trong những điều rất nhỏ. Những thứ đó không tự nhiên mà biết, cũng không thể học trong ngày một ngày hai. Nếu không được rèn từ sớm, lớn lên rất khó sửa. Và mẹ mình, bằng cách nghiêm khắc đến mức mình từng oán trách, đã chọn làm người con gái mình ghét, còn hơn để sau này mình trở thành người bị thiên hạ coi thường.

Ngày về nhà chồng, trong lúc rửa bát, mình bất giác thấy sống mũi cay cay. Không phải vì mệt, mà vì lần đầu tiên mình thật sự hiểu lòng mẹ. Những cái đánh ngày xưa không phải vì nóng giận, mà vì lo xa. Lo rằng con gái lớn lên, bước vào một gia đình khác, sẽ chịu thiệt thòi vì không biết cư xử. Có những bài học, mẹ không thể giảng bằng lời dịu dàng, mà chỉ có thể dạy bằng sự nghiêm khắc.

Giờ đây, mình không còn thấy xấu hổ khi nhớ lại những lần bị mẹ mắng. Ngược lại, mình thấy biết ơn. Biết ơn vì mẹ đã dạy mình cách sống trước khi đời kịp dạy bằng những cú vấp đau hơn. Đến lúc làm dâu, mình mới hiểu, không phải khéo miệng là đủ, mà phải tinh tế trong từng hành động. Và nếu ngày xưa mẹ không đánh mình vì những điều tưởng chừng rất nhỏ ấy, thì có lẽ hôm nay, mình đã là người đứng bên lề sự tôn trọng mà không hề hay biết.

Đông