Rằm tháng 7 là một dịp quan trọng trong đời sống văn hóa của người Việt, vừa gắn với lễ Vu Lan báo hiếu trong Phật giáo, vừa là thời điểm nhiều gia đình tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và những người thân đã khuất. Năm 2026, ngày 15/7 âm lịch rơi vào thứ Năm, 27/8 dương lịch. Tuy nhiên, các gia đình không nhất thiết phải chờ đúng ngày chính Rằm mới làm lễ. Tùy điều kiện và lịch sinh hoạt, việc chuẩn bị lễ từ ngày 14/7 âm lịch, tức thứ Tư ngày 26/8/2026, cũng phù hợp với phong tục của nhiều gia đình. Một điều cần hiểu rõ là không phải nhà nào cũng bắt buộc phải chuẩn bị đủ tất cả các mâm cúng. Có nhà chỉ cúng gia tiên, có gia đình thờ Phật sẽ chuẩn bị thêm lễ Phật, trong khi cúng chúng sinh lại phụ thuộc vào phong tục riêng. Nếu muốn thực hiện tương đối đầy đủ, có thể phân chia từng lễ như sau.

1. Cúng Phật: Chuẩn bị lễ chay

Với những gia đình có bàn thờ Phật, lễ cúng Phật sử dụng đồ chay. Mâm lễ không cần quá lớn, chủ yếu cần sạch sẽ, trang nghiêm và được chuẩn bị phù hợp với điều kiện của gia đình. Có thể chuẩn bị:

- Hương.

- Hoa tươi.

- Nước sạch hoặc trà.

- Trái cây.

- Xôi, chè.

- Một số món chay nếu gia đình muốn chuẩn bị mâm cơm.

Không đặt đồ mặn lên bàn thờ Phật. Gia đình cũng không nhất thiết phải làm một mâm cỗ với quá nhiều món. Hương, hoa, trà, quả hoặc một mâm cơm chay giản dị đều có thể sử dụng. Quan trọng hơn, Vu Lan vốn hướng tới tinh thần báo hiếu, biết ơn cha mẹ, ông bà và những người đã có công sinh thành, dưỡng dục. Vì vậy, ý nghĩa của ngày lễ không chỉ nằm ở mâm cúng mà còn thể hiện qua cách mỗi người quan tâm tới cha mẹ khi còn có thể và tưởng nhớ người đã khuất.

2. Cúng gia tiên: Mâm cơm tùy theo nếp của từng nhà

Đây là phần quen thuộc nhất với nhiều gia đình Việt trong ngày Rằm tháng 7. Mâm lễ được dâng lên bàn thờ để tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và người thân đã khuất. Khác với lễ Phật, mâm cúng gia tiên có thể chuẩn bị đồ chay hoặc đồ mặn, tùy theo nếp nhà. Một mâm lễ có thể gồm:

- Hương, hoa.

- Nước sạch hoặc trà.

- Trái cây.

- Xôi, chè.

- Mâm cơm chay hoặc mặn.

Nếu làm cỗ mặn, gia đình có thể chuẩn bị gà luộc, xôi, canh, món xào và những món ăn quen thuộc. Không có một thực đơn bắt buộc phải áp dụng cho tất cả các gia đình. Đặc biệt, không nên đặt nặng chuyện mâm cúng phải thật lớn hoặc có nhiều món mới thể hiện được lòng thành. Nhà có điều kiện có thể làm một mâm cơm đầy đủ; gia đình bận rộn chỉ chuẩn bị hương hoa, trái cây và một vài món đơn giản cũng không cần quá áp lực.

3. Cúng thần linh tùy theo tín ngưỡng của gia đình

Một số gia đình có bàn thờ thần linh hoặc duy trì việc cúng thần linh vào ngày Rằm sẽ chuẩn bị thêm phần lễ riêng. Lễ vật thường khá đơn giản, có thể gồm hương, hoa, trái cây, nước hoặc trà và mâm cơm tùy theo nếp nhà. Nếu gia đình đã duy trì một cách thờ cúng từ nhiều năm, có thể tiếp tục thực hiện theo phong tục của gia đình thay vì thay đổi chỉ vì những hướng dẫn truyền miệng khác nhau. Nhà không có tập tục cúng riêng thần linh cũng không cần cố chuẩn bị thêm một mâm lễ chỉ để đủ thủ tục.

4. Cúng chúng sinh: Chuẩn bị một mâm riêng

Cúng chúng sinh, hay còn được gọi là cúng thí thực, là phong tục được một bộ phận gia đình thực hiện trong dịp Rằm tháng 7. Đây là phần rất dễ bị nhầm với lễ gia tiên, nhưng thực tế hai mâm lễ có ý nghĩa khác nhau và thường được chuẩn bị riêng. Mâm cúng chúng sinh thường được đặt ngoài trời, có thể chuẩn bị:

- Cháo loãng.

- Gạo, muối.

- Nước.

- Hoa quả.

- Bánh, kẹo.

- Bỏng hoặc một số món ăn đơn giản.

- Hương.

Mâm lễ này thường thiên về đồ chay và không cần bày biện cầu kỳ. Quan trọng hơn, cúng chúng sinh không phải nghi lễ bắt buộc đối với mọi gia đình. Nếu gia đình từ trước đến nay không có phong tục này thì không nhất thiết phải thực hiện chỉ vì thấy những nhà khác làm.

5. Nếu cúng nhiều lễ trong một ngày, thứ tự thế nào?

Đây là phần nhiều người dễ nhầm nhất. Nếu gia đình thực hiện đầy đủ các lễ, có thể hiểu đơn giản theo trình tự:

Cúng Phật: Thực hiện tại bàn thờ Phật.

Cúng thần linh: Thực hiện tại khu vực thờ thần linh của gia đình.

Cúng gia tiên: Dâng lễ tại bàn thờ tổ tiên.

Cúng chúng sinh: Chuẩn bị riêng và thực hiện ngoài trời.

Như vậy, có thể nhớ ngắn gọn là: Phật → thần linh → gia tiên → chúng sinh. Tuy nhiên, đây không phải công thức bắt buộc mọi gia đình phải thực hiện đủ bốn bước. Nhà không có bàn thờ Phật thì không cần lễ Phật; gia đình không duy trì tục cúng chúng sinh cũng không cần chuẩn bị thêm mâm này.

6. Có nhất thiết phải đốt nhiều vàng mã trong Rằm tháng 7?

Không nên coi số lượng vàng mã là thước đo cho lòng thành. Trong những năm gần đây, việc hạn chế đốt vàng mã, tránh lãng phí và giảm nguy cơ cháy nổ cũng ngày càng được khuyến khích. Gia đình có phong tục sử dụng vàng mã có thể cân nhắc chuẩn bị vừa phải. Thay vì chi quá nhiều tiền cho lễ vật, mỗi người có thể dành một phần để làm việc thiện, giúp đỡ người khó khăn hoặc chăm sóc cha mẹ, ông bà. Đặc biệt, khi hóa vàng cần chú ý an toàn phòng cháy, không đốt tại những nơi có nhiều vật dễ cháy, hành lang chung cư hoặc khu vực bị cấm.

7. Không cần biến Rằm tháng 7 thành một ngày phải "sắm thật nhiều"

Sau cùng, dù chuẩn bị một mâm hay nhiều mâm, gia đình cũng không nên biến Rằm tháng 7 thành áp lực về tiền bạc và lễ vật. Người có bàn thờ Phật có thể cúng Phật; gia đình có bàn thờ tổ tiên chuẩn bị lễ gia tiên; còn cúng thần linh hay chúng sinh được thực hiện tùy theo tín ngưỡng và phong tục riêng. Không có chuyện cứ đến Rằm tháng 7 là mọi nhà đều phải bày đủ từng ấy mâm lễ. Điều đáng coi trọng hơn vẫn là sự trang nghiêm khi thờ cúng, lòng tưởng nhớ tổ tiên và tinh thần báo hiếu. Mâm lễ có thể giản dị, nhưng nếu được chuẩn bị chu đáo, phù hợp với hoàn cảnh của gia đình thì vẫn giữ được ý nghĩa của ngày Rằm tháng 7.

*Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm