Sinh viên Nguyễn Hồng Loan trình bày đề tài “Tiếp nhận văn hóa truyền thống của giới trẻ qua chương trình truyền hình thực tế Anh trai vượt ngàn chông gai” tại Hội nghị Nghiên cứu khoa học sinh viên của Học viện Phụ nữ Việt Nam. Ảnh: Khoa Truyền thông đa phương tiện, Học viện Phụ nữ Việt Nam.

Một chương trình truyền hình thực tế có thể khiến khán giả bàn luận về âm nhạc, nghệ sĩ và những màn trình diễn. Nhưng khi chất liệu truyền thống được đưa vào một sản phẩm giải trí đang thu hút người trẻ, cách họ tiếp nhận những yếu tố văn hóa ấy cũng trở thành một câu hỏi có thể nghiên cứu.

Từ chương trình Anh trai vượt ngàn chông gai, sinh viên Nguyễn Hồng Loan cùng Nguyễn Hà Ly và Nguyễn Ngọc Linh, Khoa Truyền thông đa phương tiện, Học viện Phụ nữ Việt Nam, thực hiện đề tài “Tiếp nhận văn hóa truyền thống của giới trẻ qua chương trình truyền hình thực tế Anh trai vượt ngàn chông gai”. Nhóm đặt việc tiếp nhận của người trẻ vào trung tâm, thay vì chỉ phân tích những chất liệu văn hóa xuất hiện trên màn hình.

Đề tài được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng khoa Truyền thông đa phương tiện. Năm 2025, công trình giành giải Nhất tại Hội nghị Nghiên cứu khoa học sinh viên cấp Học viện ở nhóm Công nghệ thông tin và báo chí - truyền thông. Sang năm 2026, hướng nghiên cứu tiếp tục được nhóm đưa ra khỏi phạm vi báo cáo khoa học bằng một hoạt động truyền thông với học sinh.

Từ phản ứng của người xem đến dữ liệu

Một người xem có thể thích một tiết mục sử dụng dân ca, trang phục hay hình ảnh truyền thống, nhưng cảm nhận đó chưa đủ để trả lời người trẻ đang tiếp nhận văn hóa như thế nào. Nhóm của Nguyễn Hồng Loan sử dụng bảng hỏi, thu thập dữ liệu và xử lý kết quả để tiếp cận câu hỏi nghiên cứu theo cách có hệ thống hơn.

Quá trình này không diễn ra suôn sẻ ngay từ đầu. Có thời điểm dữ liệu khảo sát chưa đáp ứng yêu cầu, nhóm phải rà lại bảng hỏi, mở rộng phạm vi khảo sát, đối chiếu thêm tài liệu và trao đổi với giảng viên hướng dẫn để điều chỉnh phương pháp. Việc xử lý số liệu được Nguyễn Hồng Loan nhắc đến như một trong những phần khó của quá trình thực hiện công trình.

TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy (áo dài hồng) cùng nhóm sinh viên thực hiện đề tài về tiếp nhận văn hóa truyền thống của giới trẻ qua chương trình “Anh trai vượt ngàn chông gai”. Ảnh: Khoa Truyền thông đa phương tiện, Học viện Phụ nữ Việt Nam.

Cách làm này cũng tạo một ranh giới cần thiết giữa phản ứng dễ quan sát trên mạng xã hội và dữ liệu nghiên cứu. Việc một tiết mục được yêu thích hay tạo nhiều thảo luận không tự động đồng nghĩa với sự thay đổi trong nhận thức về văn hóa truyền thống. Muốn tìm hiểu quá trình tiếp nhận, nhóm phải chuyển câu hỏi ban đầu thành nội dung khảo sát, xử lý dữ liệu và đặt kết quả trong phạm vi mà phương pháp nghiên cứu cho phép.

Công trình sau đó không chỉ dừng ở giải thưởng cấp Học viện. Đến tháng 7/2026, kết quả đã được công bố trên một tạp chí khoa học có tính điểm, có bài trong kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế và được Học viện Phụ nữ Việt Nam lựa chọn hoàn thiện hồ sơ tham dự Giải thưởng Khoa học và Công nghệ dành cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học cấp Bộ.

Thử một cách kể khác với học sinh

Tháng 4/2026, ba sinh viên Nguyễn Hồng Loan, Nguyễn Hà Ly và Nguyễn Ngọc Linh trực tiếp triển khai hoạt động ngoại khóa “Điểm chạm văn hóa” tại Trường THCS Ngọc Châu, Bắc Ninh. Đây là bước phát triển từ đề tài nghiên cứu trước đó, khi nhóm chuyển một số nội dung về tiếp nhận văn hóa sang hình thức truyền thông dành cho học sinh.

Trong 45 phút, chương trình kết hợp biểu diễn, dẫn chuyện, câu hỏi tương tác và trò chơi. Những chất liệu như Trống cơm, áo dài, dân ca quan họ, hát ru và hội làng được đưa vào các phần khác nhau của hoạt động. Thay vì trình bày kết quả nghiên cứu như tại một hội nghị, nhóm lựa chọn hình thức phù hợp hơn với không gian trường học và lứa tuổi người tham gia.

Nhóm sinh viên thực hiện hoạt động ngoại khóa “Điểm chạm văn hóa” tại Trường THCS Ngọc Châu, Bắc Ninh. Chương trình sử dụng biểu diễn, trò chơi và tương tác để đưa một số chất liệu văn hóa truyền thống đến học sinh. Ảnh: Khoa Truyền thông đa phương tiện, Học viện Phụ nữ Việt Nam.

Nguyễn Hồng Loan, đại diện nhóm, gọi hoạt động này là một thử nghiệm truyền thông nhằm kiểm tra khả năng tiếp nhận văn hóa qua cách tiếp cận gần gũi. Yếu tố giải trí, kể chuyện và trải nghiệm trực quan được kết hợp trong quá trình tổ chức, qua đó đưa câu hỏi nghiên cứu ban đầu sang một bối cảnh khác với chương trình truyền hình.

Phạm vi của bước thử này cần được giữ đúng. Một buổi ngoại khóa kéo dài 45 phút chưa thể chứng minh cách truyền tải trên tạo ra thay đổi lâu dài trong nhận thức hay hành vi của học sinh đối với văn hóa truyền thống. Những gì nhóm thực hiện mới cho phép quan sát một cách tổ chức hoạt động và phản ứng của người tham gia trong bối cảnh cụ thể, chứ chưa phải bằng chứng về hiệu quả dài hạn.

Nguyễn Hồng Loan (thứ hai từ phải sang) cùng các thành viên nhận giải Nhì tại Cuộc thi Genesis 2024. Ảnh: Khoa Truyền thông đa phương tiện, Học viện Phụ nữ Việt Nam.

Công trình của ba sinh viên

Dù Nguyễn Hồng Loan là nhân vật được giới thiệu trong bài viết này, kết quả nghiên cứu không phải thành quả của riêng cô. Đề tài do Nguyễn Hồng Loan, Nguyễn Hà Ly và Nguyễn Ngọc Linh cùng thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy. Trong một số hoạt động, Nguyễn Hồng Loan đảm nhiệm vai trò đại diện nhóm, trong đó có việc chia sẻ về quá trình nghiên cứu và hoạt động “Điểm chạm văn hóa”.

Việc phân định này cũng giúp nhìn rõ hơn phần việc của một gương mặt trẻ trong một công trình tập thể. Hành trình của Nguyễn Hồng Loan gắn với việc tham gia xây dựng khảo sát, làm việc với dữ liệu, điều chỉnh phương pháp cùng nhóm và sau đó tiếp tục tham gia chuyển hướng nghiên cứu thành một hoạt động truyền thông thực tế.

Công trình bắt đầu từ một sản phẩm giải trí đại chúng nhưng không dừng ở việc nhận xét chương trình có nhiều hay ít yếu tố truyền thống. Câu hỏi được chuyển sang người xem, cách thu thập thông tin về họ và cách những kết quả nghiên cứu có thể được thử nghiệm trong một bối cảnh truyền thông khác. Với Nguyễn Hồng Loan và hai cộng sự, quãng đường từ bảng hỏi đến một buổi ngoại khóa cho học sinh cũng cho thấy nghiên cứu truyền thông có thể đi tiếp sau khi bản báo cáo đã hoàn thành. 

Nguyễn Hồng Loan trong một số hoạt động học tập, nghiên cứu và giao lưu khi theo học ngành Truyền thông đa phương tiện tại Học viện Phụ nữ Việt Nam. Ảnh: Khoa Truyền thông đa phương tiện, Học viện Phụ nữ Việt Nam.