Chúng ta thường nghĩ rằng thời kỳ Đồ Đồng là kỷ nguyên mà con người mới chỉ chập chững biết nung chảy kim loại cơ bản. Thế nhưng, lịch sử luôn biết cách giấu những cú lừa ngoạn mục. Tờ  South China Morning Post (SCMP) vừa dẫn lại một nghiên cứu công bố trên tạp chí Khảo cổ học Châu Á, đưa độc giả bước vào một câu chuyện tưởng chừng chỉ có trong phim viễn tưởng: Người cổ đại tại Tây Nam Trung Quốc đã biết lấy đá từ các vì sao rơi xuống Trái Đất để rèn thành công cụ. Cụ thể, tại khu di chỉ khảo cổ nổi tiếng Tam Tinh Đôi (thuộc tỉnh Tứ Xuyên), các nhà khoa học đã tìm thấy một món vũ khí hình chiếc rìu mang trong mình cấu trúc vật lý của vũ trụ. Đây không chỉ là một hiện vật cổ xưa đơn thuần, mà còn là minh chứng đanh thép cho thấy tổ tiên chúng ta sở hữu một đôi bàn tay tài hoa và tư duy luyện kim đi trước thời đại hàng nghìn năm.

Món quà từ vũ trụ và tay nghề "vượt thời gian"

Khu di chỉ Tam Tinh Đôi từ lâu đã là một mỏ vàng của ngành khảo cổ thế giới với những chiếc mặt nạ đồng mắt lồi kỳ dị và cây đồng khổng lồ. Tuy nhiên, việc tìm thấy một món đồ làm từ thiên thạch lại đưa văn hóa nơi đây lên một tầm cao hoàn toàn mới. Chiếc rìu này được xác định là hiện vật thiên thạch lâu đời nhất và lớn nhất từng được khai quật tại khu vực Tây Nam Trung Quốc từ thời kỳ Đồ Đồng (khoảng 1700 đến 1050 năm trước Công nguyên).

Điều khiến các chuyên gia khảo cổ phải vò đầu bứt tai chính là tỷ lệ pha trộn kim loại của món đồ này. Nó chứa tới 90% là sắt và 7.41% là niken. Trong thế giới tự nhiên của Trái Đất, để luyện ra được một hợp kim như vậy vào thời đại đó là điều gần như không tưởng vì những hạn chế về công nghệ nung chảy. Hàm lượng niken cao vọt chính là "chữ ký" độc quyền của các khối thiên thạch ngoài không gian. Thêm vào đó, khi soi chiếu dưới lăng kính hiển vi, bề mặt kim loại của chiếc rìu lộ ra những cấu trúc tinh thể đặc biệt. Cấu trúc này chỉ có thể hình thành thông qua quá trình nguội đi cực kỳ chậm chạp ngoài vũ trụ bao la, còn các biến đổi địa chất trên Trái Đất diễn ra quá nhanh để có thể tạo ra được những hoa văn tinh thể tinh xảo đến thế. Khác với nhiều hiện vật khác thường được pha trộn thêm đồng cho dễ đúc, những cư dân Tam Tinh Đôi đã trực tiếp dùng khối thiên thạch nguyên bản để rèn nên chiếc rìu này với sự can thiệp và biến đổi ít nhất có thể, giữ trọn vẹn "sức mạnh" của các vì sao.

Cực phẩm tế lễ hay công cụ quyền lực?

Chiếc rìu đặc biệt này được phát hiện nằm gọn trong một hố hiến tế. Điều này gợi mở một câu chuyện đầy thú vị về đời sống tâm linh của người Tam Tinh Đôi. Có vẻ như cộng đồng cổ đại này đã nhanh chóng nhận ra nguồn gốc "không thuộc về cõi trần" của khối đá kỳ lạ. Nó nhấp nháy ánh kim kim loại, nặng hơn đá thường và cứng cáp đến lạ kỳ. Chính vì sự khan hiếm và bí ẩn ấy, khối thiên thạch được nâng tầm thành một báu vật thiêng liêng, dùng trong các nghi lễ tế thần linh quan trọng bậc nhất của bộ tộc.

Tuy nhiên, tính thực dụng của nó cũng không hề bị bỏ qua. Trong một xã hội mà đồng (một kim loại khá mềm) là chất liệu chủ đạo, thì độ cứng vượt trội của sắt thiên thạch đã biến chiếc rìu này thành một công cụ cắt gọt, chạm khắc mang sức mạnh vô song. Sự song hành giữa ý nghĩa tâm linh cao cả và giá trị sử dụng thực tế đã biến chiếc rìu thành một biểu tượng của quyền lực và sự giàu có. Khám phá này cũng chỉ ra một sự thật mộc mạc mà đầy bất ngờ: Mặc dù các nền văn hóa thời Đồ Đồng không có công nghệ rèn sắt quy mô lớn, nhưng họ hoàn toàn đủ thông minh và khéo léo để chế tác những vật liệu "từ trên trời rơi xuống" theo cách riêng của mình, tạo ra một nét văn hóa luyện kim độc đáo, khác biệt hoàn toàn với các khu vực ở vùng Trung Nguyên lân cận.

Những mối liên kết diệu kỳ của thế giới cổ đại

Sức hấp dẫn của những món đồ "rơi từ mặt trăng" này không chỉ gói gọn tại Trung Quốc. Đọc đến đây, hẳn nhiều người sẽ nhớ ngay đến con dao găm nổi tiếng làm từ thiên thạch của vị pharaoh trẻ tuổi Tutankhamun của Ai Cập cổ đại (trị vì khoảng năm 1336–1327 TCN), hay mới đây nhất vào cuối năm 2024, các nhà khảo cổ cũng đã tìm thấy hai vật thể làm từ thiên thạch trộn lẫn trong kho báu vàng Villena tại Tây Ban Nha. Những hiện vật này là minh chứng cho thấy sự khao khát chinh phục và trân quý những vật phẩm quý hiếm từ tự nhiên là bản năng chung của nhân loại, bất kể đông tây.

Sự xuất hiện của chiếc rìu thiên thạch càng củng cố thêm vị thế tráng lệ của văn hóa Tam Tinh Đôi. Chỉ mới vài tuần trước thôi, các nhà khoa học cũng đã giải mã được nguồn gốc của những hạt cườm mã não đỏ 3000 năm tuổi tại đây. Chúng là những món trang sức cực kỳ được giá tại Trung Đông và thung lũng Indus, cho thấy người Tam Tinh Đôi không hề sống khép kín. Họ đã mạnh dạn mở ra những con đường giao thương vắt ngang qua Cao nguyên Hoàng Thổ, kết nối thế giới của mình với những nền văn minh rực rỡ khác. Nhìn lại chiếc rìu mang dấu ấn của các vì sao, ta mới thấy người xưa tuy sống mộc mạc, thô sơ nhưng tư duy và kỹ nghệ của họ quả thực vĩ đại và bao la như chính vũ trụ chứa đựng họ vậy.