* Bài viết thể hiện quan điểm của anh Phùng Văn Đức - một phụ huynh có con đang học lớp 10 tại Hà Nội:

Cứ mỗi độ đầu năm học hoặc trước các dịp lễ tết, chiếc điện thoại của các bậc cha mẹ lại không ngừng rung lên bởi những dòng thông báo trong nhóm phụ huynh. Giữa hàng loạt tin nhắn bàn bạc về kế hoạch liên hoan, quà tặng thầy cô hay nâng cấp góc học tập cho các con, luôn có một cụm từ quen thuộc xuất hiện như một điều hiển nhiên: "trên tinh thần tự nguyện". Trải qua nhiều năm làm phụ huynh, chứng kiến các con lớn dần qua từng cấp học, tôi nhận ra chính bốn chữ nhẹ nhàng này lại là điều mang đến nhiều trăn trở và áp lực tâm lý vô hình nhất đối với các bậc làm cha làm mẹ.

Về mặt ngữ nghĩa, tự nguyện vốn là một khái niệm rất đẹp, thể hiện sự xuất phát từ tâm tư, mong muốn và khả năng kinh tế riêng của từng gia đình mà không hề bị ràng buộc hay ép buộc. Thế nhưng, trong không gian của những nhóm trao đổi học đường, ranh giới giữa sự thoải mái và áp lực vô hình lại trở nên mong manh đến lạ kỳ.

Ảnh minh họa tạo bởi AI

Nỗi sợ bị tách biệt giữa đám đông

Thực tế diễn ra trong các cuộc vận động quỹ lớp hay quỹ tri ân thường đi theo một kịch bản rất quen thuộc. Sau khi lời kêu gọi được đưa ra kèm mức đóng góp gợi ý, danh sách chuyển khoản sẽ bắt đầu được cập nhật liên tục với đầy đủ họ tên từng học sinh. Khi phần lớn phụ huynh trong lớp đã bấm nút xác nhận, khoảng trống của những cái tên còn lại vô tình trở thành tâm điểm chú ý.

Dù không ai lên tiếng chê trách công khai, nhưng cảm giác ngập ngừng, e ngại bị người khác đánh giá là thiếu nhiệt tình, so đo tính toán hoặc không quan tâm đến tập thể luôn đè nặng lên tâm trí. Đáng ngại hơn, nỗi bất an lớn nhất của cha mẹ không nằm ở vài trăm nghìn đồng hay tiền triệu đóng góp, mà là sự lo lắng con mình có thể chịu những ánh nhìn khác biệt, thậm chí bị thiệt thòi trong các hoạt động chung chỉ vì gia đình không theo kịp chuẩn mực ngầm của số đông. Trước nỗi sợ ấy, sự tự nguyện dần biến thành một nghĩa vụ bắt buộc mà ai cũng phải tuân thủ để đổi lấy sự an tâm cho con trẻ.

Gánh nặng âm thầm của những gia đình khó khăn

Mỗi mái nhà sau giờ tan trường là một hoàn cảnh sống hoàn toàn khác nhau. Có những gia đình việc chi thêm một khoản tiền vài trăm nghìn hay tiền triệu cho các hoạt động phong trào không phải là vấn đề lớn. Thế nhưng, với những gia đình đang phải chắt bóp từng đồng cho tiền sách vở, tiền ăn bán trú và sinh hoạt phí đắt đỏ ở thành phố, bất kỳ khoản đóng góp phát sinh nào cũng có thể trở thành một gánh nặng thực sự.

Khi một hoạt động được gắn mác tự nguyện nhưng lại đi kèm với mức đóng cào bằng và áp lực danh sách công khai, sự tế nhị tối thiểu đối với những hoàn cảnh khó khăn dường như đã bị bỏ quên. Không ít phụ huynh phải cắn răng đóng góp trong sự chật vật chỉ vì không muốn con mình cảm thấy tủi thân trước bạn bè. Lòng biết ơn thầy cô hay sự gắn kết tập thể khi ấy vô tình bị phủ bóng bởi sự gượng ép và nỗi mệt mỏi thầm lặng.

Để lòng biết ơn và sự sẻ chia trở về đúng nghĩa

Việc tri ân thầy cô hay chăm lo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh là một nét đẹp rất đáng trân trọng trong văn hóa giáo dục. Thầy cô dành trọn tâm huyết cho bục giảng xứng đáng nhận được sự tôn kính, và các con cũng cần những hoạt động ngoại khóa để gắn kết tình bạn. Nhưng tất cả những điều ý nghĩa ấy chỉ thực sự trọn vẹn khi nó được vun đắp trên nền tảng của sự thoải mái và đồng thuận chân thành.

Sự thấu hiểu và tinh tế của ban đại diện phụ huynh chính là chìa khóa để gỡ bỏ những áp lực vô hình này. Thay vì đưa ra những khoản thu ngoài luồng với danh mục quà cáp cầu kỳ, các hoạt động nên được tinh giản tối đa, tập trung vào giá trị tinh thần và sự tham gia tự nhiên của các con. Những món quà tri ân ý nghĩa nhất đôi khi chỉ là tấm thiệp do chính tay học sinh nắn nót viết lời cảm ơn, hay một bông hoa tươi thắm trong ngày lễ. Khi các khoản đóng góp hỗ trợ thực sự được thực hiện một cách kín đáo, không công khai số tiền và không tạo áp lực so sánh, bốn chữ "trên tinh thần tự nguyện" mới có thể tìm lại được ý nghĩa nguyên bản, nhẹ nhõm và ấm áp đúng như bản chất của nó.