Nhóm “Con ghét bố mẹ” với lượng thành viên lớn đã “bay màu”. Với những phụ huynh từng lo lắng khi thấy tên nhóm xuất hiện khắp mạng xã hội, đây có thể là một tin khiến họ nhẹ nhõm.

Không còn nơi để con đọc những lời phàn nàn về gia đình. Không còn chỗ để trẻ kể chuyện rồi nhận về hàng loạt bình luận đồng tình. Người lớn có thể nghĩ rằng một mối lo đã được giải quyết.

Nhưng thử gõ lại cụm từ ấy vào ô tìm kiếm.

Trong ảnh chụp kết quả tìm kiếm, hàng loạt nhóm mang tên “Con ghét bố mẹ”, “Ghét bố mẹ”, “Hội những người ghét cha mẹ” vẫn xuất hiện. Có nhóm hiển thị 51 nghìn thành viên, nhóm 65 nghìn, nhóm khác lên tới 135 nghìn.

Những con số ấy không cho biết có bao nhiêu thành viên là trẻ em, bao nhiêu người thực sự ghét bố mẹ, cũng không chứng minh các nhóm đều vừa được lập sau khi nhóm trước biến mất. Nhưng chúng đủ để đặt ra một câu hỏi: Khi một nơi chia sẻ không còn, nhu cầu tìm người lắng nghe có mất đi cùng nó không?

Một nhóm biến mất, những chuyện trong gia đình vẫn còn

Nếu một đứa trẻ tìm đến nhóm sau khi bị mắng oan, việc nhóm biến mất không làm lời mắng ấy được rút lại. Nếu con buồn vì liên tục bị so sánh với anh chị em, sáng hôm sau con vẫn có thể nghe lại những câu so sánh quen thuộc. Nếu con không dám kể chuyện ở trường vì lần nào cũng bị ngắt lời, chiếc điện thoại không còn nhóm ấy cũng chẳng khiến cuộc trò chuyện với bố mẹ dễ dàng hơn.

Điều khiến trẻ tìm đến một cộng đồng có thể bắt đầu từ rất nhiều chuyện: Một lần tức giận nhất thời, cảm giác cô đơn, nhu cầu được bênh vực, hoặc những tổn thương kéo dài mà con không biết nói với ai.

Không thể gom tất cả vào một kết luận rằng trẻ bị mạng xã hội “dạy hư”. Cũng không thể nhìn số thành viên rồi cho rằng từng ấy người đều mang lòng thù ghét gia đình.

Có trẻ vào vì tò mò. Có trẻ chỉ muốn đọc xem người khác có trải qua chuyện giống mình không. Có trẻ đang rất giận, nhưng qua hôm sau lại vui vẻ ăn cơm cùng bố mẹ. Và cũng có những đứa trẻ thực sự cần được giúp đỡ.

Muốn hiểu con thuộc trường hợp nào, người lớn phải tìm hiểu câu chuyện của con.

Bố mẹ có thể đặt giới hạn, nhưng không thể ra lệnh cho cảm xúc

Bố mẹ có quyền đặt nguyên tắc về việc dùng mạng, hướng dẫn con nhận diện nội dung độc hại và can thiệp khi con gặp nguy hiểm. Đó là trách nhiệm cần thiết. Nhưng cảm xúc không vận hành như một ứng dụng: Xóa đi là hết.

Một đứa trẻ có thể ngừng nói “Con ghét mẹ” vì biết câu ấy sẽ khiến mình bị phạt. Con có thể rời nhóm, đưa điện thoại cho bố mẹ kiểm tra, gật đầu khi được yêu cầu không tham gia nữa. Tất cả những điều ấy vẫn chưa cho biết con đã hết buồn hay chưa. 

Đôi khi, điều thay đổi chỉ là con học được cách giấu kỹ hơn. Con chuyển sang tài khoản khác, một cuộc trò chuyện riêng, hoặc không kể với ai nữa.

Sự im lặng rất dễ làm người lớn yên tâm. Nhưng trong một gia đình, con không còn phản ứng chưa chắc đồng nghĩa với việc con đã thấy được thấu hiểu.

Nếu bố mẹ chỉ muốn con thôi phàn nàn, mục tiêu có thể đạt được khá nhanh. Nếu muốn con tin tưởng và gần gũi trở lại, đó là một công việc khác, cần nhiều kiên nhẫn hơn.

Đừng vội nghe chữ “ghét” thành lời phủ nhận tất cả

Với bố mẹ, chữ “ghét” rất đau. Nó dễ gợi cảm giác bao năm chăm sóc, hy sinh đều bị con phủ nhận.

Nhưng một đứa trẻ đang giận có thể chưa biết diễn đạt chính xác điều mình muốn nói. “Con ghét bố mẹ” đôi khi chứa những câu khác: “Con thấy bất công”, “Con không được nghe giải thích”, “Con muốn mẹ đừng nói về con như thế”, “Con cần bố ở bên”.

Điều đó không khiến mọi lời nói xúc phạm trở nên chấp nhận được. Trẻ vẫn cần học cách bày tỏ bất đồng mà không làm nhục hay gây tổn thương người khác.

Tuy nhiên, người lớn có thể vừa giữ giới hạn, vừa lắng nghe: “Mẹ không đồng ý với cách con nói. Nhưng mẹ muốn hiểu điều gì khiến con giận đến vậy”.

Câu nói ấy cho con biết rằng bố mẹ đang nghiêm túc với cả hành vi lẫn cảm xúc của mình.

Ngược lại, nếu câu trả lời luôn là “Có gì mà ghét?”, “Bố mẹ làm tất cả vì con”, cuộc trò chuyện rất dễ kết thúc trước khi vấn đề được nói ra.

Những nhóm trên mạng cũng không mặc nhiên là nơi an toàn

Một cộng đồng chia sẻ có thể giúp người tham gia bớt cô đơn. Nhưng cũng có thể xuất hiện những lời khuyên cực đoan, sự kích động, hành vi công kích hoặc việc đưa thông tin riêng tư của gia đình lên mạng. Bố mẹ lo lắng về những nguy cơ ấy là có lý do.

Điều cần làm là giúp con phân biệt giữa được đồng cảm và bị dẫn dắt. Người lắng nghe con không nhất thiết là người khuyên con cắt đứt mọi quan hệ. Một bình luận được nhiều người hưởng ứng cũng chưa chắc là cách giải quyết phù hợp.

Gia đình có thể trao đổi cụ thể về việc không đăng tên, địa chỉ, hình ảnh hay tin nhắn riêng tư; không làm theo lời khuyên gây nguy hiểm; tìm đến một người lớn đáng tin cậy khi gặp chuyện vượt quá khả năng tự xử lý. Và để những lời hướng dẫn ấy có sức nặng, bố mẹ cần trở thành người con có thể tìm đến. Nếu lần nào kể thật cũng bị trách, trẻ sẽ khó tin vào lời “Có chuyện gì cứ nói với bố mẹ”.

Điều đáng yên tâm là con vẫn muốn nói chuyện với mình

Một nhóm “bay màu” có thể làm màn hình điện thoại bớt đi một cái tên khiến phụ huynh khó chịu. Nhưng mối quan hệ trong nhà vẫn cần được chăm sóc bằng những việc rất đời thường.

Nghe con kể hết một chuyện. Nhận lỗi khi đã mắng oan. Không đem bí mật con vừa tâm sự ra kể trước họ hàng. Cho phép con không đồng ý và giải thích, thay vì xem mọi phản ứng là hỗn.

Không phải gia đình nào cũng giải quyết được mọi khúc mắc ngay. Có những tổn thương cần thời gian, thậm chí cần sự hỗ trợ phù hợp từ bên ngoài. Nhưng việc bố mẹ chịu nhìn lại mình có thể mở ra một cuộc trò chuyện mà trước đó con đã không dám bắt đầu.

Chúng ta không thể bảo đảm con sẽ chẳng bao giờ giận hay thất vọng về bố mẹ. Người sống gần nhau, yêu thương nhau vẫn có lúc làm nhau buồn.

Điều đáng yên tâm hơn là sau những lúc ấy, con vẫn muốn bước đến và nói: “Mẹ ơi, con có chuyện này”.

Nếu con còn tin mình sẽ được nghe, được đối xử công bằng và vẫn được yêu thương khi bất đồng, bố mẹ đã có một điều quý giá hơn nhiều so với việc một nhóm trên mạng biến mất.