Người lớn thường đùa rằng có những em bé sinh ra để “báo đáp cha mẹ”. Có thể vì con dễ chăm, ít quấy khóc, cũng có thể vì càng lớn con càng tình cảm, biết nghĩ cho người khác.

Tất nhiên, đây chỉ là một cách nói trìu mến, không phải dấu hiệu về số mệnh hay thước đo để phân loại đứa trẻ nào “có phúc”. Con cái cũng không sinh ra với nghĩa vụ trả một món nợ cho cha mẹ. Nhưng trong hành trình nuôi con, có những khoảnh khắc khiến người lớn cảm nhận rất rõ: Tình yêu mình trao đi đang được con đáp lại bằng cách riêng.

Đó có thể là lúc mẹ mệt, một bàn tay nhỏ đặt lên trán hỏi: “Mẹ có đau đầu không?”. Là khi bố đi làm về, con chạy ra lấy dép. Hay sau một lần giận dỗi, con chủ động đến gần và nói: “Con vẫn còn buồn, nhưng con muốn ôm mẹ”.

Những biểu hiện dưới đây thường rõ dần khi trẻ lớn lên, biết diễn đạt cảm xúc và hiểu hơn về những người xung quanh.

1. Con dần biết bày tỏ cảm xúc mà vẫn quan tâm đến người khác

Một đứa trẻ tình cảm không phải là đứa trẻ chẳng bao giờ khóc, không nổi giận hay luôn nghe lời. Con vẫn có thể ăn vạ khi còn nhỏ, phản ứng mạnh khi thất vọng, giận bố mẹ vì không được làm điều mình muốn.

Điều khiến cha mẹ ấm lòng nằm ở những thay đổi nhỏ sau đó: Con bắt đầu biết nói mình buồn vì chuyện gì, biết quay lại làm lành, biết nhận ra một lời nói của mình có thể khiến người khác tổn thương.

Chẳng hạn, sau khi cáu giận và nói “Con ghét mẹ”, đến tối con rón rén lại gần: “Lúc nãy con tức quá. Con không muốn mẹ buồn đâu”. Hoặc khi thấy bố ngồi im sau một ngày làm việc, con hỏi: “Hôm nay bố có chuyện gì à?”.

Những câu nói ấy còn vụng về, nhưng cho thấy con đang học cách nhìn thấy cảm xúc của người khác bên cạnh cảm xúc của mình.

Tuy nhiên, cha mẹ cần phân biệt sự quan tâm với việc con phải thường xuyên dò xét sắc mặt người lớn. Một đứa trẻ im lặng vì sợ mẹ nổi giận, giấu chuyện buồn vì sợ bố mệt, hoặc luôn cố làm cả nhà vui chưa chắc đang cảm thấy an toàn.

Con cần được phép buồn, được khóc, được nói điều mình không thích. Sự dịu dàng đáng quý nhất là khi con có thể thành thật với cảm xúc của mình mà vẫn dần học cách thể hiện chúng bằng lời nói, hành động phù hợp.

Cha mẹ cũng có thể giúp con học điều ấy từ cách ứng xử hằng ngày: Không trút bực bội lên con, biết xin lỗi khi lỡ lời và lắng nghe trước khi vội trách mắng. Những lần được đối xử bằng sự tôn trọng sẽ cho con cơ hội học cách tôn trọng người khác.

2. Con muốn tự làm những việc vừa sức và biết trân trọng sự giúp đỡ

Có những niềm vui của cha mẹ rất nhỏ: Một buổi sáng con tự mặc quần áo, một bữa ăn con tự cất bát, một lần đi chơi con nhớ mang theo bình nước của mình.

Con chưa làm thật nhanh, thật gọn. Chiếc áo có thể cài lệch cúc, bàn học vừa dọn xong vẫn còn lộn xộn. Nhưng câu “Để con tự làm” đôi khi đã đủ khiến bố mẹ thấy nhẹ lòng.

Những đứa trẻ ấy đang dần hiểu rằng mình cũng có phần việc trong gia đình. Con có thể nhờ giúp khi gặp khó, đồng thời muốn thử làm những điều nằm trong khả năng của mình.

Sự đáng quý còn thể hiện ở cách con đón nhận công sức của người khác. Con biết cảm ơn khi bà chuẩn bị đồ ăn, biết hỏi mẹ có cần phụ cất đồ không, biết giữ gìn món đồ bố đã sửa cho mình. Đó đều là những cách rất gần gũi để lòng biết ơn xuất hiện trong cuộc sống của trẻ.

Dẫu vậy, tự lập cần phù hợp với độ tuổi. Không thể vì muốn con “biết thương bố mẹ” mà yêu cầu con nhỏ chăm em thay người lớn, tự xoay xở mọi chuyện hay không được nhờ giúp đỡ.

Một đứa trẻ biết tự lập vẫn có quyền tìm đến cha mẹ khi sợ hãi, mệt mỏi hoặc chưa biết phải làm gì. Con cũng có thể nói “Con chưa làm được” hay “Con muốn thử cách khác”.

Để nuôi dưỡng điều này, cha mẹ có thể bắt đầu bằng những việc vừa sức và cho con thời gian luyện tập. Khi người lớn ghi nhận sự cố gắng thay vì chỉ soi lỗi, con sẽ có thêm động lực để đóng góp. Cảm giác “Mình làm được một việc có ích” thường đáng nhớ hơn một lời thúc giục phải ngoan.

3. Con nhớ những chuyện nhỏ của cha mẹ và thể hiện tình thương bằng hành động

Nhiều cha mẹ từng bất ngờ vì một việc rất nhỏ con làm: Mẹ chỉ nói một lần rằng mình thích ăn cam, hôm sau con đã để dành một múi. Bố ho mấy tiếng, con chạy đi lấy nước. Bà than lạnh, con mang chiếc chăn đến dù kéo mãi mới ra khỏi giường.

Trẻ chưa có tiền để mua quà, cũng chưa biết nói những lời sâu sắc. Tình thương của con thường nằm trong những thứ rất giản dị: Một bức tranh nguệch ngoạc, chiếc bánh được chia đôi, một cái ôm bất chợt.

Có khi con nhớ cả điều cha mẹ đã quên mình từng nói. “Mẹ bảo hôm nay có việc khó mà, mẹ làm xong chưa?”. Câu hỏi ấy có thể khiến một ngày mệt mỏi trở nên dễ chịu hơn, bởi người lớn nhận ra mình đang được con để ý và quan tâm.

Nhưng không phải đứa trẻ nào cũng bộc lộ tình cảm giống nhau. Có bé thích ôm, thích nói “Con yêu mẹ”. Có bé ít nói, chỉ lặng lẽ ngồi cạnh khi mẹ buồn hoặc mang món đồ mẹ đang tìm đến tận tay. Cũng có những bé cần được gợi ý nhiều lần mới biết cách thể hiện sự quan tâm.

Vì thế, đừng chỉ nhìn vào những lời ngọt ngào để kết luận con có tình cảm hay không. Đôi khi, tình thương nằm trong một hành động rất kín đáo, phải chậm lại người lớn mới nhận ra.

Cha mẹ có thể đón nhận những việc ấy bằng lời cảm ơn cụ thể: “Mẹ vui vì con nhớ mẹ thích món này”, “Bố cảm ơn con đã lấy nước giúp bố”. Khi biết hành động của mình mang lại niềm vui, con sẽ hiểu rõ hơn ý nghĩa của sự quan tâm.

Có lẽ, điều khiến cha mẹ cảm thấy được “báo đáp” không phải là nuôi một đứa trẻ hoàn hảo. Đó là nhìn thấy con từng bước trưởng thành, biết chăm sóc bản thân, biết yêu thương và vẫn tin rằng gia đình là nơi mình có thể tìm về.

Nếu con chưa có những biểu hiện này, cũng không có nghĩa con vô tâm hay “sinh ra để làm khổ cha mẹ”. Mỗi đứa trẻ có nhịp phát triển và cách thể hiện tình cảm riêng. Những điều người lớn mong đợi cần thời gian, sự hướng dẫn và cả cơ hội để con thực hành.

Tình yêu trong gia đình cũng không nên trở thành một cuốn sổ ghi công. Thay vì nhắc “Bố mẹ hy sinh cho con nhiều như thế”, hãy để con được trải nghiệm việc cho đi và nhận lại sự quan tâm mỗi ngày.

Rồi một hôm, giữa lúc bận rộn, cha mẹ có thể nghe con hỏi: “Mẹ mệt à? Con ngồi đây với mẹ nhé”. Chỉ một câu như vậy thôi cũng đủ khiến những nhọc nhằn được xoa dịu.

*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm