Có một điều khá thú vị trong quá trình nuôi dạy con: Những gia đình có con học tốt không phải lúc nào cũng là những gia đình có điều kiện nhất, cha mẹ dành nhiều thời gian kèm cặp nhất hay đầu tư nhiều tiền cho việc học nhất. Một điểm chung thường được nhắc đến lại nằm ở cách người mẹ kiểm soát cảm xúc và trao cho con không gian để trưởng thành.

Điều đó không có nghĩa mẹ càng hiền, càng ít nói thì con chắc chắn sẽ học giỏi. Nhưng cách cha mẹ phản ứng trước điểm số, lỗi sai và những lúc con gặp khó khăn có thể ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý cũng như khả năng học tập của trẻ.

Ảnh minh hoạ

Những gia đình có con học tốt, điều đáng quý đôi khi chỉ nằm ở một chữ: Bình tĩnh

Có hai bà mẹ cùng có con học lớp 3.

Một người tối nào cũng ngồi kèm con học. Đứa trẻ làm sai một bài toán đã được giảng vài lần, chị lập tức nổi nóng. “Sao mẹ nói mãi mà vẫn không hiểu?”, “Bài đơn giản thế này cũng làm sai!”. Con thi điểm kém, những lỗi sai ấy có thể bị nhắc đi nhắc lại suốt nhiều ngày.

Một người mẹ khác bận rộn hơn rất nhiều. Sau một ngày dài làm việc, chị về nhà và nhận được bài kiểm tra điểm thấp của con. Cậu bé cầm tờ bài kiểm tra, thấp thỏm không dám đưa cho mẹ. Nhưng chị chỉ ngồi xuống, xem từng câu rồi hỏi: Con sai vì chưa hiểu bài hay vì bất cẩn? Mình tìm được nguyên nhân thì sửa. Không quát mắng. Không so sánh. Không tiện thể trút cả những bực bội trong ngày lên đầu đứa trẻ.

Có lẽ, khác biệt giữa hai người mẹ không nằm ở việc ai yêu con nhiều hơn. Cả hai đều lo lắng cho việc học của con. Nhưng một người để cảm xúc dẫn dắt cách dạy con, người kia cố gắng giữ cảm xúc của mình đứng ngoài vấn đề.

Đó có thể là một trong những yếu tố quan trọng nhất.

Nhiều cha mẹ từng trải qua cảm giác này: sau một ngày đi làm mệt mỏi, đầu óc đầy áp lực, về nhà lại phải đối diện với con quên bài, làm sai, điểm thấp, nhắc mãi không nghe. Chỉ cần một chuyện nhỏ cũng có thể trở thành giọt nước tràn ly. Và rồi, câu hỏi: Bài này con làm thế nào? nhanh chóng biến thành: Sao con dốt thế?, Mẹ đã nói bao nhiêu lần rồi?, Con nhìn bạn người ta mà xem!. Nhưng nhiều khi, điều khiến cha mẹ nổi giận không hoàn toàn là bài toán. Đó là cả một ngày mệt mỏi, thất vọng, áp lực đang tìm một nơi để bùng ra. Đứa trẻ vô tình trở thành người hứng chịu.

Vấn đề là trẻ rất nhạy cảm với cảm xúc của cha mẹ.

Một đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng khi học sẽ dần không chỉ sợ bài tập khó. Điều chúng sợ hơn có thể là phản ứng của mẹ khi mình làm sai. Ngồi trước bàn học, trẻ không còn dành toàn bộ tâm trí cho bài vở. Một phần sự chú ý phải dùng để quan sát: Hôm nay mẹ vui hay bực? Nếu mình làm sai, mẹ có quát không? Nếu bài kiểm tra điểm thấp, chuyện gì sẽ xảy ra?

Khi trẻ phải liên tục “canh chừng” cảm xúc của người lớn, việc tập trung trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Bởi vậy mới có chuyện càng bị quát, trẻ càng luống cuống. Càng bị thúc ép, càng không nghĩ ra. Không hẳn vì trẻ không biết, mà vì sự căng thẳng khiến đầu óc khó vận hành như bình thường.

Ngược lại, một người mẹ bình tĩnh không có nghĩa là mặc kệ con. Bình tĩnh không phải thấy con học kém mà nói “không sao đâu” rồi bỏ qua tất cả. Bình tĩnh là khi con làm sai, cha mẹ tập trung vào cái sai, thay vì tấn công đứa trẻ. Câu này con chưa hiểu chỗ nào?; Lần này điểm thấp vì kiến thức chưa chắc hay vì con làm vội?; Chúng ta thử tìm cách khác nhé.

Chỉ cần thay đổi cách nói, cảm giác của trẻ cũng đã khác. Một bên là: Con thật sự không biết gì cả. Một bên là: Con đang gặp vấn đề ở chỗ này, chúng ta cùng tìm cách giải quyết.

Đứa trẻ ở tình huống thứ hai vẫn phải sửa sai, vẫn phải học, vẫn phải chịu trách nhiệm. Nhưng chúng không cảm thấy bản thân mình bị phủ nhận. Điều khó nhất với các bà mẹ có lẽ không phải là dạy con làm một bài toán, mà là quản lý chính cảm xúc của mình. Bởi cha mẹ cũng là con người. Cũng có những ngày công việc không thuận lợi, vợ chồng mâu thuẫn, tiền bạc áp lực, cơ thể mệt mỏi. Không ai có thể yêu cầu một người mẹ phải dịu dàng 24/24 giờ.

Một người mẹ đôi khi quát con không có nghĩa cô ấy là người mẹ tồi.

Nhưng điều đáng suy nghĩ là: sau cơn giận đó, người mẹ có nhận ra cảm xúc của mình đang ảnh hưởng đến con hay không? Có biết dừng lại trước khi biến một lỗi sai thành cuộc tấn công vào nhân cách của trẻ hay không?

Người mẹ bình tĩnh không phải là người không bao giờ nổi nóng. Họ chỉ cố gắng làm một điều: không biến mọi áp lực của cuộc đời mình thành áp lực của con. Con thi kém thì giải quyết chuyện thi kém. Con chưa tự giác thì tìm cách xây dựng thói quen. Con làm sai thì sửa lỗi. Không lôi điểm số cũ ra kể tội. Không đem con nhà người khác ra làm tổn thương con. Không dùng một lần thất bại để kết luận về cả tương lai của một đứa trẻ.

Một người mẹ có thể không giỏi dạy Toán, không biết ngoại ngữ, không có thời gian ngồi cạnh con mỗi tối. Nhưng nếu mẹ giữ được sự ổn định về cảm xúc, con sẽ có một môi trường an toàn hơn để học tập.

Và đôi khi, đó mới là điều trẻ cần nhất.

Suy cho cùng, một gia đình có con học tốt không thể chỉ được tạo nên từ những cuốn sách, lớp học thêm hay những lời nhắc nhở liên tục. Một phần rất quan trọng nằm ở bầu không khí trong nhà. Khi đứa trẻ không phải sợ hãi mỗi lần mắc lỗi, không phải nhìn sắc mặt mẹ trước khi đưa bài kiểm tra, không phải vừa học vừa thấp thỏm chờ một cơn giận ập xuống, chúng sẽ có nhiều năng lượng hơn để tập trung vào chính việc học.

Có lẽ, đặc điểm chung đáng quý nhất của nhiều bà mẹ không phải là họ biết dạy con giỏi đến đâu mà là giữa vô vàn áp lực của cuộc sống, họ vẫn cố gắng giữ cho con một nơi mà con có thể yên tâm học, yên tâm sai và yên tâm trưởng thành. Bởi một người mẹ bình tĩnh không chắc chắn nuôi được một đứa trẻ trở thành học bá. Nhưng một mái nhà đủ bình tĩnh chắc chắn cho trẻ nhiều cơ hội hơn để phát triển theo cách tốt nhất của mình.