Trên bản sơ đồ được phát sóng trong bản tin Thời sự tối 13/10 của Đài truyền hình Việt Nam VTV, hàng trăm nét vẽ hình người nhỏ li ti nối dài theo một dải hẹp. Đây không phải sơ đồ một trận đánh, đây chính là sơ đồ ghi lại vị trí các hài cốt liệt sĩ được phát hiện dưới lòng đất ngày 23/6 - ngày đầu tiên tìm thấy hài cốt tại Công viên Lê Thị Riêng.

Mỗi chấm nhỏ là một hài cốt, một con người đã nằm lại công viên Lê Thị Riêng gần 60 năm. Người nằm nghiêng, người nằm ngửa, người co mình… Có những hài cốt nằm xen vào nhau. Trước mỗi tư thế nằm lại ấy, lực lượng tìm kiếm đều phải dừng lại thật lâu, cẩn trọng đưa từng hài cốt lên, như thể đang nâng niu một phần ký ức của những năm tháng chiến tranh chưa bao giờ phai nhạt. 

 Sơ đồ ghi lại vị trí các hài cốt liệt sĩ được phát hiện dưới lòng đất ngày 23/6 (Ảnh: VTV)

Người ghi chép, đánh dấu những vị trí này là bác sĩ quân y Trần Văn Bản. Từ những nét vẽ nhỏ, ông lưu lại từng chi tiết tại khu mộ tập thể, nơi các hài cốt nằm xen kẽ, chồng lấn lên nhau sau gần sáu thập kỷ.

“Các liệt sĩ đã nằm ở dưới đất này quá lâu rồi. Việc tổ chức tìm kiếm ở đây được tiến hành rất chặt chẽ, khoa học. Và đặc biệt là những người thực hiện làm công việc này, các cháu rất trân trọng, nâng niu, có trách nhiệm. Chúng tôi cho đó là cái tâm của những người còn sống”, bác sĩ quân y Trần Văn Bản chia sẻ trên Đài truyền hình Việt Nam VTV.

Bác sĩ quân y Trần Văn Bản (Ảnh: VTV)

Sơ đồ không chỉ ghi lại vị trí các hài cốt mà còn cho thấy sự phức tạp của quá trình tìm kiếm. Mỗi tư thế nằm, mỗi vị trí đan xen đều đòi hỏi lực lượng thực hiện phải thận trọng, tránh làm xáo trộn những gì còn lại dưới lòng đất. Việc đưa từng hài cốt lên vì thế không đơn thuần là công việc khai quật, mà còn là quá trình gìn giữ những dấu tích cuối cùng của những người đã hy sinh.

Hành trình tìm kiếm tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng bắt đầu từ những manh mối được lưu giữ nhiều năm. Cách đây gần 10 năm, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng phát hiện ba bức ảnh ban đầu liên quan đến khu mộ liệt sĩ tập thể. Từ những tư liệu ấy, quá trình nghiên cứu, đối chiếu được tiến hành, dẫn tới hội thảo khoa học khẳng định có đủ cơ sở lịch sử, khoa học, pháp lý và thực tiễn để triển khai tìm kiếm, khai quật.

Và sau hơn 3 tháng nỗ lực tìm kiếm, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh đã quy tập được 731 hài cốt liệt sĩ. Hơn 3 tháng qua, Công viên Lê Thị Riêng cũng trở thành nơi hội tụ của niềm tin và sự tri ân. 

Từ lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước, tới hàng nghìn người dân đã tới đây dâng hương, tưởng niệm và dõi theo hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Thân nhân của nhiều gia đình liệt sĩ cũng hướng về đây, trông ngóng, chờ đợi và hy vọng vào kết quả giám định ADN có thể sẽ tìm thấy được người thân của mình.

Ông Lê Chí Công, con trai liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Riêng và liệt sĩ Lê Trọng Tam (Ảnh: VTV)

Ông Lê Chí Công, con trai liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Riêng và liệt sĩ Lê Trọng Tam, cho biết năm nào ông cũng đến đây thắp hương kể từ năm 1976.

“Từ năm 1976 đến nay, năm nào tôi cũng đến đây, cũng thắp nhang, cũng hy vọng. Và đến bây giờ, trong chiến dịch lớn này của nhà nước, hy vọng đó là lớn nhất, rất hy vọng sẽ tìm được hài cốt của mẹ Riêng”, ông Công chia sẻ.

Trong khi đó, Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, cho biết kế hoạch ban đầu dự kiến kéo dài ba tháng. Tuy nhiên, số lượng mộ và hài cốt liệt sĩ được phát hiện lớn hơn dự kiến, khiến thời gian tìm kiếm có thể kéo dài đến hết năm.

“Tôi tin rằng thông tin về hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng nằm khoảng không dưới 1.000”, Thiếu tướng Trần Chí Tâm nói.

Ảnh: VTV

731 hài cốt đã được quy tập, nhưng công việc vẫn chưa dừng lại. Sau tìm kiếm là quá trình giám định, đối chiếu thông tin và lấy mẫu ADN nhằm xác định danh tính, đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương. 

Những hình người trên sơ đồ vẫn nằm im trên giấy, ghi lại tư thế của những người đã ở dưới lòng đất gần sáu thập kỷ. Nhưng từ những nét vẽ ấy, hành trình tìm kiếm đang tiếp tục mở ra hy vọng: không chỉ đưa các hài cốt trở về với mặt đất, mà còn tìm lại tên tuổi cho từng người đã ngã xuống.

Sáng 14/10, TP.HCM dự kiến tổ chức lễ viếng, lễ truy điệu và an táng các hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng.

Theo chương trình, tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng diễn ra các nghi thức dâng hoa, dâng hương tưởng niệm; Lễ viếng hài cốt liệt sĩ; Lễ truy điệu, đọc lời điếu và mặc niệm; di chuyển hài cốt liệt sĩ về Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM, Ban tổ chức đón đoàn xe chở hài cốt liệt sĩ; tổ chức nghi thức di chuyển hài cốt đến vị trí an táng; thực hiện nghi thức hạ huyệt, an táng; đại biểu dâng hương tưởng niệm.

Cụ thể, lúc 7h30 sẽ diễn ra Lễ dâng hoa, dâng hương tại Tượng đài cố Tổng Bí thư Trần Phú, Nhà bia liệt sĩ và các địa điểm trong Công viên văn hóa Lê Thị Riêng. Đến 8h, Lễ viếng, truy điệu hài cốt liệt sĩ được cử hành. Lễ an táng hài cốt liệt sĩ dự kiến diễn ra lúc 10h cùng ngày tại Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM (phường Long Bình).

Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định hài cốt liệt sĩ TPHCM cho biết số lượng hài cốt liệt sĩ thực hiện an táng là 731 bộ hài cốt liệt sĩ (gồm 698 bộ hài cốt liệt sĩ riêng lẻ và 1 bộ hài cốt tập thể gồm 33 hài cốt liệt sĩ).

Về lộ trình di chuyển hài cốt liệt sĩ đưa đi an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM, Ban Chỉ đạo cho biết đoàn xe đưa hài cốt liệt sĩ từ Công viên văn hóa Lê Thị Riêng đến Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM di chuyển trên quãng đường dự kiến dài khoảng 26km.

Theo kế hoạch, lộ trình di chuyển như sau: Công viên văn hóa Lê Thị Riêng → đường Trường Sơn → đường Cách Mạng Tháng Tám → vòng xoay Dân Chủ → đường Cách Mạng Tháng Tám → đường Điện Biên Phủ → cầu Sài Gòn → đường Võ Nguyên Giáp → Xa lộ Hà Nội → Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM.

Thời gian xuất phát và việc tổ chức lưu thông thực hiện theo điều hành của Ban Tổ chức và lực lượng chức năng; lộ trình có thể được điều chỉnh để bảo đảm an toàn, trật tự giao thông.

Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định hài cốt liệt sĩ TPHCM trân trọng mời nhân dân trên các tuyến đường đoàn đi qua cầm nhành hoa trắng, thành kính tiễn đưa 731 liệt sĩ về nơi an nghỉ cuối cùng.

Việc tổ chức để nhân dân tiễn biệt các Anh hùng liệt sĩ phải bảo đảm trang nghiêm, an toàn; không gây mất an ninh, trật tự, ảnh hưởng đến an toàn giao thông.

Trước khi diễn ra Lễ viếng, Lễ Truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ, tối 13/10, TPHCM tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Khúc tri ân” tại Công viên văn hóa Lê Thị Riêng.