Cây Gomphrena celosioides Mart. hay được biết đến là "Nở ngày đất"

Từ những kinh nghiệm sử dụng trong dân gian, giá trị của loài cây “Nở ngày đất” đang dần được sáng tỏ bằng các bằng chứng khoa học hiện đại, mở ra triển vọng phát triển các chế phẩm có nguồn gốc tự nhiên, an toàn và phù hợp cho sử dụng lâu dài.

Bệnh Gút (gout), hay còn gọi là thống phong, là một rối loạn chuyển hóa purin đặc trưng bởi tình trạng tăng acid uric trong máu và sự lắng đọng tinh thể monosodium urat tại các mô. Sự tích tụ này không chỉ gây ra các cơn viêm khớp cấp và mạn tính mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như sỏi thận, suy thận và bệnh lý tim mạch.

Trong điều trị hiện nay, giải pháp kiểm soát nồng độ acid uric thông qua việc ức chế enzyme xanthine oxidase được xem là hướng tiếp cận hiệu quả, tác động trực tiếp vào cơ chế sinh bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc tổng hợp trong thời gian dài vẫn tồn tại những hạn chế nhất định, bao gồm nguy cơ phản ứng bất lợi và yêu cầu theo dõi chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, các cây thuốc dân gian đang mở ra những hướng tiếp cận mới. Cây “Nở ngày đất” (tên khoa học là Gomphrena celosioides Mart.) từ lâu đã được người dân sử dụng để hỗ trợ điều trị viêm khớp, sỏi thận và các rối loạn tiết niệu, những vấn đề liên quan mật thiết đến bệnh gút.

Dù đã có một số ghi nhận ban đầu về thành phần hóa học, nhưng các nghiên cứu chuyên sâu nhằm làm rõ cơ chế sinh học, đặc biệt là khả năng ức chế enzyme xanthine oxidase và tác dụng kháng viêm của loài cây này vẫn còn hạn chế.

Nghiên cứu do TS. Ngô Văn Quang và cộng sự tại Viện Hóa học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) thực hiện đã cung cấp những bằng chứng quan trọng về giá trị dược liệu của cây “Nở ngày đất”, góp phần mở hướng khai thác các hoạt chất tự nhiên an toàn, hiệu quả trong hỗ trợ điều trị và phòng ngừa bệnh gút.

Kết quả nghiên cứu cho thấy phân đoạn chiết n-butanol từ cây có hoạt tính ức chế enzyme xanthine oxidase nổi trội. Đồng thời, nghiên cứu cũng đánh giá được tác dụng kháng viêm và chống oxy hóa ở nhiều mức độ, qua đó định hướng rõ ràng việc phân lập các hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh.

Một trong những điểm mới quan trọng của nghiên cứu là nhóm đã phân lập thành công 8 hợp chất từ loài cây này, trong đó có 5 hợp chất lần đầu được phát hiện. Nổi bật là hợp chất sesuvioside A (NDP4) vừa có khả năng ức chế enzyme xanthine oxidase, vừa giúp giảm các phản ứng viêm, thể hiện tác dụng kép “chống gút – kháng viêm”.

Không dừng lại ở nghiên cứu cơ bản, nhóm cũng đã xây dựng quy trình tạo chế phẩm giàu hoạt tính ức chế enzyme xanthine oxidase ở quy mô 50g/mẻ. Các thử nghiệm cho thấy chế phẩm không gây độc tính cấp qua đường uống ở liều cao, tạo tiền đề quan trọng cho việc phát triển sản phẩm hỗ trợ điều trị gút từ dược liệu trong nước.

Theo TS. Ngô Văn Quang, mục tiêu của nhóm là phát triển các chế phẩm an toàn, ít tác dụng phụ và có thể sử dụng lâu dài. Trong bối cảnh nhiều thuốc tổng hợp hiện nay có thể gây tác dụng không mong muốn khi dùng kéo dài, đặc biệt ở người châu Á, việc khai thác các cây thuốc quen thuộc, dễ trồng và được chuẩn hóa bằng khoa học được xem là hướng đi nhiều tiềm năng.

Hội đồng nghiệm thu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đánh giá cao những kết quả mà đề tài đạt được. Nghiên cứu không chỉ lần đầu làm rõ cơ chế ức chế enzyme xanthine oxidase được xem là yếu tố cốt lõi trong bệnh gút, mà còn chứng minh rõ tác dụng kháng viêm của các hợp chất chiết xuất từ cây Nở ngày đất.

Giá trị học thuật của đề tài được thể hiện qua các công bố trên các tạp chí khoa học uy tín trong và ngoài nước, cùng với những sản phẩm cụ thể như các hợp chất tinh khiết, quy trình tạo chế phẩm và bộ tiêu chuẩn cơ sở đi kèm.

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, đồng thời phát triển vùng nguyên liệu bền vững nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định. Mục tiêu lâu dài là tạo ra các sản phẩm an toàn, hiệu quả và có khả năng ứng dụng rộng rãi trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.