![]() |
| PGS.TS. Nguyễn Thị Bích Thủy, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, trình bày tham luận “Thiết kế và chế tạo bộ sơn bảo vệ kết cấu thép khu vực khí quyển biển độ bền cao ≥ 10–15 năm” tại Hội thảo “Vật liệu mới, vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường: Giải pháp, công nghệ sẵn sàng chuyển giao” chiều 18/11. |
Ăn mòn là một trong những nguyên nhân làm suy giảm chất lượng và tuổi thọ của các kết cấu thép, đặc biệt tại khu vực ven biển, nơi công trình thường xuyên chịu tác động của độ ẩm, hơi muối và các yếu tố thời tiết. Không chỉ gây hư hỏng trực tiếp, quá trình ăn mòn còn kéo theo chi phí bảo trì, sửa chữa và gián đoạn khai thác công trình.
Đối với cầu, cảng và phương tiện giao thông vận tải bằng thép, việc sửa chữa có thể làm phát sinh tình trạng chậm trễ, ách tắc giao thông và ảnh hưởng đến hoạt động khai thác. Chi phí gián tiếp do những tác động này được ước tính có thể cao gấp 10 lần chi phí trực tiếp. Vì vậy, nâng cao khả năng bảo vệ bề mặt thép bằng các hệ sơn có tuổi thọ cao là yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng và vận hành công trình tại môi trường biển.
![]() |
| Ảnh nhóm nghiên cứu Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải từ tham luận |
Từ yêu cầu đó, nhóm nghiên cứu do PGS.TS. Nguyễn Thị Bích Thủy, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải, thực hiện đã phát triển các hệ sơn bảo vệ kết cấu thép trong khu vực khí quyển biển. Nghiên cứu có nguồn gốc từ kết quả của đề tài KC.02.02/11-15 và dự án KC.02.06.15-20.
Giải pháp tập trung vào ba bộ sơn được thiết kế để bảo vệ kết cấu thép tại khu vực khí quyển biển, có tuổi thọ thiết kế từ 10–15 năm. Sản phẩm đã được cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 3234 theo Quyết định số 42697/QĐ-SHTT ngày 15/6/2023.
Kết hợp nhựa epoxy, polyuretan và phụ gia nano
Các hệ sơn được phát triển từ nhiều loại vật liệu có chức năng khác nhau, gồm sơn lót epoxy hệ dung môi, sơn trung gian epoxy-MIO, sơn epoxy không sử dụng dung môi hữu cơ, sơn phủ polyuretan, sơn trung gian epoxy-pek than đá, sơn phủ polyurea có bổ sung nanoclay và sơn lót epoxy giàu kẽm.
Trong đó, epoxy được sử dụng làm vật liệu nền cho các lớp sơn lót và sơn trung gian. Polyuretan được lựa chọn cho lớp phủ ngoài, có nhiệm vụ bảo vệ bề mặt trước tác động của môi trường. Một số hệ sơn được bổ sung các hạt nano nhằm cải thiện khả năng ngăn cách giữa lớp phủ và các tác nhân gây ăn mòn.
Một hướng nghiên cứu đáng chú ý là sử dụng nanoclay, loại phụ gia có cấu trúc khoáng sét dạng lớp, để gia cường màng sơn epoxy. Khi được phân tán phù hợp trong nhựa nền, các hạt nanoclay có thể làm tăng khả năng cản trở sự xâm nhập của nước và các tác nhân ăn mòn qua lớp phủ.
![]() |
| PGS.TS. Nguyễn Thị Bích Thủy, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải. |
Hiệu quả của phụ gia được đánh giá thông qua phép đo tổng trở khi ngâm mẫu sơn trong dung dịch điện phân. Với mẫu epoxy không bổ sung nanoclay, khả năng chống ăn mòn suy giảm mạnh sau 408 giờ ngâm, thể hiện qua giá trị trở kháng gần như không còn.
Trong khi đó, mẫu epoxy được gia cường nanoclay MMT-Na vẫn duy trì trở kháng trên 2 × 10⁶ Ω/cm² sau 408 giờ. Đến 624 giờ, giá trị này mới gần như mất đi. Với mẫu sử dụng nanoclay MCM-41, trở kháng của lớp phủ vẫn đạt khoảng 3 × 10⁶ Ω/cm² sau 408 giờ ngâm trong dung dịch điện phân.
Kết quả tốt hơn được ghi nhận khi kết hợp hai loại hạt gia cường. Lớp phủ vẫn duy trì trở kháng tương đối cao sau 624 giờ; đến khoảng 960 giờ, giá trị này mới bắt đầu giảm dần về mức rất thấp. Những kết quả trên cho thấy việc bổ sung và kết hợp phụ gia nano có thể cải thiện khả năng chống ăn mòn của màng sơn epoxy trong điều kiện thử nghiệm.
Để đưa nanoclay vào nhựa epoxy, nhóm nghiên cứu hoàn thiện các phương pháp phân tán, trong đó có trộn kín và khuấy kết hợp rung siêu âm. Với phương pháp trộn kín, quá trình được thực hiện ở nhiệt độ 50°C, với các tốc độ được khảo sát là 40, 50 và 60 vòng/phút. Tốc độ 50 vòng/phút được xác định là phù hợp để phân tán nanoclay I30E vào nền epoxy với hàm lượng cao, tạo hỗn hợp nhựa chứa phụ gia nano.
Ở phương pháp còn lại, nanoclay được khuấy cơ học ở tốc độ 1.500 vòng/phút, nhiệt độ 70°C trong 5 giờ, sau đó tiếp tục phân tán bằng rung siêu âm. Việc hoàn thiện quy trình này giúp tạo vật liệu epoxy có chứa nanoclay, phục vụ chế tạo các lớp sơn bảo vệ.
Bên cạnh hệ sơn epoxy gia cường nano, nghiên cứu còn phát triển các lớp phủ polyuretan và polyurea. Đây là những vật liệu được sử dụng trong các hệ sơn bảo vệ kết cấu thép, với yêu cầu về độ bền cơ học và khả năng duy trì tính chất khi tiếp xúc với môi trường ngoài trời.
Thiết kế hệ sơn nhiều lớp cho kết cấu thép vùng biển
Tùy điều kiện tiếp xúc với môi trường, kết cấu thép được lựa chọn hệ sơn và chiều dày lớp phủ phù hợp. Trong đó, bộ sơn M01 gồm sơn lót epoxy hệ dung môi, sơn trung gian epoxy-MIO và sơn phủ polyuretan, được thiết kế cho khu vực khí quyển biển.
Trước khi thi công, bề mặt thép cần được làm sạch đạt mức Sa 1.5–Sa 2.0 hoặc tương đương. Hệ sơn M01 gồm hai lớp sơn lót epoxy, mỗi lớp dày 50–60 µm; một lớp sơn trung gian epoxy-MIO dày 60–70 µm; một lớp sơn phủ polyuretan dày 45–55 µm và một lớp sơn phủ polyuretan/fluor dày 45–55 µm. Tổng chiều dày màng sơn thiết kế từ 240–300 µm.
![]() |
| Ảnh nhóm nghiên cứu Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải từ tham luận |
Đối với khu vực có độ ẩm cao và tiếp xúc với nước thải, như dầm ngang của hệ mặt cầu, nhóm nghiên cứu thiết kế bộ sơn M02/M04. Hệ này sử dụng sơn lót epoxy hệ dung môi, hai lớp sơn trung gian epoxy-pek than đá, một lớp epoxy-MIO và hai lớp sơn phủ polyuretan, polyuretan/fluor.
Trong đó, lớp sơn lót epoxy có chiều dày 50–60 µm; mỗi lớp epoxy-pek than đá dày 50–60 µm; lớp epoxy-MIO dày 60–70 µm; hai lớp sơn phủ có chiều dày 45–55 µm mỗi lớp. Tổng chiều dày màng sơn thiết kế đạt 290–360 µm.
Việc bố trí nhiều lớp vật liệu với chức năng khác nhau tạo thành hệ thống bảo vệ bề mặt thép. Lớp sơn lót tiếp xúc trực tiếp với nền kim loại, các lớp trung gian góp phần tăng khả năng bảo vệ, trong khi lớp phủ ngoài tiếp xúc với môi trường khí quyển.
Thử nghiệm trên cầu Liên Chiểu và toa xe đường sắt
Một trong những địa điểm được lựa chọn để kiểm tra khả năng ứng dụng của hệ sơn là cầu Liên Chiểu. Sau khi thi công, màng sơn được đánh giá trực quan tại 15 vị trí. Bề mặt có màu ghi xám đồng nhất, độ bóng ổn định, không xuất hiện bọt khí, phấn hóa, rạn nứt, bong tróc, phồng rộp hoặc hiện tượng sần sùi dạng vỏ cam.
Chiều dày màng sơn khô được đo tại 60 điểm theo tiêu chuẩn ISO 2808, cho kết quả từ 270–320 µm, bằng hoặc lớn hơn chiều dày thiết kế. Độ bám dính được kiểm tra bằng phương pháp X-Cut, đạt cấp 0 theo TCVN 12816-2:2019, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đặt ra.
![]() |
| Ảnh nhóm nghiên cứu Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải từ tham luận |
Sau ba tháng thi công thử nghiệm, nhóm nghiên cứu tiếp tục đánh giá 509 m² diện tích sơn bảo vệ tại hệ dầm mặt cầu Liên Chiểu. Kết quả cho thấy bề mặt vẫn giữ màu ghi xám đồng nhất, có độ bóng, không xuất hiện hiện tượng phấn hóa, rạn nứt, bong tróc hay phồng rộp. Một số vị trí có bụi bám với diện tích dưới 5%; sau khi làm sạch, màng sơn không ghi nhận dấu hiệu hư hỏng.
Ngoài công trình cầu, các hệ sơn cũng được ứng dụng thử nghiệm trên toa xe đường sắt. Nhóm nghiên cứu đánh giá quá trình thi công ba mô-đun toa xe khách, sử dụng bốn loại sơn được chế tạo từ công nghệ của dự án. Quy trình thi công được kiểm tra theo thiết kế đã phê duyệt; chất lượng màng sơn tại 17 chi tiết được đánh giá đạt yêu cầu.
Sau sáu tháng khai thác, lớp sơn trên các toa xe không ghi nhận hiện tượng thay đổi màu sắc, rạn nứt, phồng rộp, han gỉ hoặc phấn hóa. Kết quả này cho thấy hệ sơn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật trong giai đoạn theo dõi ban đầu.
![]() |
| Ảnh tham luận |
Cùng với nghiên cứu thành phần và tính năng vật liệu, nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện quy trình chế tạo sơn, từ phối trộn nhựa epoxy, bột màu, chất độn, chất bổ sung đến nghiền, pha sơn, lọc và đóng thùng. Các công nghệ phân tán phụ gia nano, chế tạo sơn epoxy, sơn giàu kẽm vô cơ và các lớp phủ bảo vệ cũng được nghiên cứu, thử nghiệm.
Sáu công nghệ với sáu loại sơn đã được nghiên cứu hoàn thiện, vận hành thử nghiệm và đưa vào sản xuất. Các sản phẩm hướng tới khả năng bảo vệ kết cấu thép với tuổi thọ thiết kế trên 15 năm, đồng thời có thể chủ động sản xuất trong nước, giảm phụ thuộc vào sơn nhập khẩu và cạnh tranh về giá thành.
![]() |
| Ảnh cắt từ tham luận |
Việc phát triển các hệ sơn chống ăn mòn trong nước có ý nghĩa đối với những công trình thép thường xuyên chịu tác động của môi trường biển, đặc biệt là cầu, cảng và phương tiện giao thông vận tải. Tuy nhiên, tuổi thọ thiết kế lên đến 15 năm cần được tiếp tục kiểm chứng qua quá trình khai thác dài hạn. Các kết quả tại cầu Liên Chiểu và toa xe đường sắt hiện phản ánh chất lượng màng sơn sau những khoảng thời gian đánh giá tương ứng là ba tháng và sáu tháng.

























Mỹ nam Trung Quốc là cán bộ Viện nghiên cứu Khoa học quốc gia, đóng 1 phim nổi tiếng cả đời
Phát huy vai trò nữ trí thức, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo tại Đại học Phenikaa
Hơn 1.500 chuyên gia, nhà khoa học đăng ký hỗ trợ học sinh nghiên cứu khoa học, kỹ thuật
Nữ sinh Thủy lợi kết hợp nghiên cứu khoa học với hoạt động khởi nghiệp
Đề xuất cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học
Kết quả nghiên cứu khoa học phải hướng tới ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa
Cùng chuyên mục
Nghiên cứu hệ sơn bảo vệ kết cấu thép vùng biển có tuổi thọ thiết kế trên 15 năm
Công nghệ bông hóa xơ dứa không dùng nước và hóa chất hướng tới nguồn nguyên liệu mới cho ngành dệt may
Giải mã những khu vườn xanh dưới biển Tây Nam Việt Nam
Nữ giáo sư thuộc Top 100 nhân vật ảnh hưởng nhất giới AI nói về VinFuture 2026
Phát hiện cấu trúc ulvan mới từ hai loài rong lục Việt Nam
55 tháng bám đất, trồng cỏ và hành trình đưa nghiên cứu môi trường Việt Nam ra quốc tế