GS. Daniela Rus, thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, Top 100 nhân vật ảnh hưởng nhất giới AI toàn cầu theo bình chọn của tạp chí TIME - Ảnh: MIT CSAIL

Với GS. Daniela Rus, thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, giá trị của một công trình khoa học không chỉ nằm ở phát hiện mới mà còn ở khả năng ứng dụng và tác động đối với xã hội. Đây là một trong những căn cứ để Hội đồng xem xét các đề cử cho mùa giải năm 2026.

GS. Daniela Rus nằm trong Top 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu theo bình chọn của tạp chí TIME. Với nhiều năm nghiên cứu về robot, AI và học máy, bà quan tâm đến cách công nghệ có thể giải quyết những vấn đề thiết thực, trong đó có việc sử dụng năng lượng hiệu quả và bảo vệ môi trường.

Dù chưa tiết lộ các công trình đoạt giải, bà cho biết VinFuture năm nay sẽ vinh danh những nhà khoa học nghiên cứu các giải pháp hướng tới sự phát triển của con người gắn với yêu cầu bảo vệ hành tinh.

Daniela Rus, người phụ nữ Romania đang chế tạo những robot của tương lai tại MIT. Ảnh: MIT

Một trong những vấn đề được GS. Daniela Rus đề cập là sự chênh lệch về hiệu quả sử dụng năng lượng giữa cơ thể sống và các hệ thống kỹ thuật.

Bà lấy ví dụ: một đứa trẻ có thể hoạt động cả ngày chỉ với năng lượng từ một thanh chocolate, trong khi máy tính cần tiêu thụ lượng năng lượng lớn hơn nhiều để thực hiện các tác vụ phức tạp.

Theo nữ giáo sư, sự khác biệt này cho thấy các hệ thống kỹ thuật còn khoảng cách đáng kể so với hệ thống tự nhiên về hiệu quả sử dụng năng lượng. Vì vậy, cải thiện công nghệ pin là một hướng nghiên cứu quan trọng, giúp các thiết bị và hệ thống kỹ thuật sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.

Khi công nghệ pin được cải thiện, con người có thêm điều kiện phát triển các hệ thống kỹ thuật có năng lực cao mà không phải gia tăng tương ứng mức tiêu thụ năng lượng. Điều này cũng góp phần tìm kiếm những phương thức phát triển công nghệ phù hợp hơn với yêu cầu bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, theo GS. Daniela Rus, nghiên cứu khoa học không chỉ nhằm tạo ra những công nghệ có khả năng xử lý nhiều công việc hơn. Việc tìm hiểu các hệ thống tự nhiên và mối liên hệ giữa sức khỏe môi trường với đời sống con người cũng rất quan trọng.

Từ quan điểm đó, các công trình được VinFuture vinh danh năm nay không chỉ được xem xét ở đóng góp đối với sự phát triển và thịnh vượng của nhân loại mà còn ở khả năng duy trì sự phát triển ấy theo hướng bền vững. Định hướng này được thể hiện trên nhiều lĩnh vực, không giới hạn trong một hạng mục giải thưởng.

GS. Daniela Rus chia sẻ tại sự kiện năm 2024. Ảnh: IIEE

Theo GS. Daniela Rus, Hội đồng Giải thưởng VinFuture tập trung vào hai câu hỏi khi đánh giá từng đề cử: Công trình đã tạo ra bước tiến nào về khoa học và tri thức? Những tri thức đó có khả năng tạo ra tác động tích cực, sâu rộng đối với nhân loại hay không?

Hai câu hỏi này giúp Hội đồng xem xét cả đóng góp khoa học đã được xác lập lẫn khả năng ứng dụng của công trình. Theo bà, các nghiên cứu được lựa chọn cần thể hiện tiến bộ khoa học thực chất và tạo ra hoặc có tiềm năng tạo ra tác động đáng kể đối với con người và hành tinh.

Chia sẻ về quá trình xét chọn năm 2026, nữ giáo sư cho biết bà ấn tượng trước chất lượng các đề cử. Số lượng lớn các nhà khoa học và công trình xứng đáng được ghi nhận khiến quá trình đánh giá kéo dài trong nhiều tháng.

Mùa giải năm nay ghi nhận 1.819 hồ sơ từ khắp thế giới, cùng mạng lưới hơn 17.000 đối tác đề cử đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Xét theo lĩnh vực, y học và chăm sóc sức khỏe chiếm 38,4% số đề cử; môi trường và khoa học Trái đất chiếm 17%; năng lượng, giao thông vận tải và xây dựng chiếm 15%; thực phẩm và nông nghiệp chiếm 10,6%; các lĩnh vực khoa học và công nghệ khác chiếm 19%.

Với số lượng đề cử lớn và phạm vi nghiên cứu đa dạng, quá trình xét giải đòi hỏi sự trao đổi giữa các thành viên Hội đồng, những người có chuyên môn và góc nhìn khoa học khác nhau.

GS. Daniela Rus đánh giá cao cách GS. Richard Henry Friend, Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture, điều hành các cuộc thảo luận. Theo bà, ông tạo điều kiện để các thành viên trình bày quan điểm, đồng thời bảo đảm những ý kiến khác biệt được lắng nghe và xem xét đầy đủ.

Trong vai trò Chủ tịch, GS. Richard Henry Friend không tham gia biểu quyết mà tập trung điều phối thảo luận để các thành viên tìm được sự đồng thuận. GS. Daniela Rus cho rằng tinh thần trách nhiệm, sự cân nhắc kỹ lưỡng và kinh nghiệm đa dạng của các nhà khoa học là những yếu tố quan trọng trong quá trình lựa chọn công trình được vinh danh.

Cuối tháng 8 vừa qua, GS. Daniela Rus được Tạp chí TIME (Mỹ) bình chọn vào danh sách 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất thế giới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Ảnh: MIT CSAIL.

Tham gia Hội đồng Giải thưởng VinFuture từ năm 2025, GS. Daniela Rus cho biết bà trân trọng cơ hội trở thành một phần của cộng đồng khoa học VinFuture. Bà đánh giá cao việc giải thưởng tập trung vào những vấn đề quan trọng mà nhân loại đang đối mặt.

Theo nữ giáo sư, phát triển khoa học và công nghệ cần đi cùng việc xem xét những tác động đối với hành tinh. Hai mục tiêu này có quan hệ chặt chẽ và không nên được xem xét tách rời.

Quan điểm ấy thể hiện qua những vấn đề bà đề cập, từ hiệu quả sử dụng năng lượng của các hệ thống kỹ thuật đến nghiên cứu các hệ thống tự nhiên và bảo vệ môi trường. Theo đó, một công nghệ mới không chỉ cần chứng minh được năng lực giải quyết vấn đề mà còn cần được xem xét trong mối liên hệ với điều kiện sống của con người và môi trường tự nhiên.

Đây cũng là định hướng GS. Daniela Rus nhấn mạnh khi nói về VinFuture 2026: ghi nhận những thành tựu khoa học có đóng góp cho sự phát triển của nhân loại, đồng thời quan tâm đến khả năng duy trì sự phát triển đó mà không gây tổn hại đến tương lai của hành tinh.