Ảnh minh họa: AI

Vừa qua, Sở Khoa học và Công nghệ (KHCN) TPHCM tổ chức tọa đàm tham vấn ý kiến về dự thảo một số cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn Thành phố.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất thay đổi cách xử lý đối với những rủi ro phát sinh trong quá trình nghiên cứu và phát triển công nghệ. Theo dự thảo, trường hợp tổ chức, doanh nghiệp hoặc nhà khoa học thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, tuân thủ quy định về quản lý tài chính, sử dụng kinh phí minh bạch nhưng dự án không đạt mục tiêu vì nguyên nhân khách quan sẽ được xem xét theo cơ chế riêng, khác với các trường hợp sai phạm.

Cách tiếp cận này xuất phát từ đặc thù của hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, vốn chứa đựng nhiều yếu tố bất định. Một ý tưởng dù có tính khả thi vẫn phải trải qua quá trình thử nghiệm trước khi trở thành sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường. Có trường hợp công nghệ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật nhưng chưa đủ độ chín; cũng có sản phẩm sau nhiều lần thử nghiệm vẫn không hình thành được thị trường như dự kiến.

Ông Nguyễn Hữu Yên, Phó Giám đốc Sở KHCN TPHCM, cho biết dự thảo được xây dựng nhằm xử lý những điểm nghẽn đang tồn tại trong thực tiễn, đồng thời huy động nguồn lực để kết quả nghiên cứu có thể chuyển thành sản phẩm, giải pháp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Dự thảo hướng tới việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong thực tiễn, xây dựng hành lang pháp lý an toàn, thông thoáng và bố trí nguồn lực tài chính có trọng tâm để đưa kết quả nghiên cứu, sáng kiến đột phá vào ứng dụng.

Trong nhóm chính sách về nghiên cứu khoa học, dự thảo đặc biệt lưu ý đến việc bảo vệ và chấp nhận rủi ro. Theo Phó Giám đốc Sở KHCN TPHCM, lãnh đạo Thành phố nhận thức rõ tính bất định cũng như những rủi ro khách quan vốn có trong hoạt động đổi mới sáng tạo.

Vì vậy, nếu nhà khoa học, tổ chức hoặc doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật và quy định về quản lý tài chính nhưng dự án không đạt mục tiêu do nguyên nhân khách quan, trường hợp này được xem xét miễn trừ trách nhiệm và thực hiện thanh, quyết toán kinh phí theo quy định.

Bên cạnh cơ chế xử lý rủi ro, dự thảo đề xuất phương thức hỗ trợ theo từng nhu cầu phát sinh trong quá trình nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ, thay vì chỉ tập trung vào một hình thức hỗ trợ chung.

Trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các khoản chi cho vật tư, linh kiện đặc thù, hạ tầng tính toán đám mây và phòng Lab đạt chuẩn an toàn thông tin có thể được hỗ trợ tối đa 50% chi phí hợp lệ, với mức không quá 200 triệu đồng/dự án.

Ở khâu chuyển giao công nghệ, mức hỗ trợ được đề xuất là 50% chi phí, tối đa 200 triệu đồng/năm đối với một số dịch vụ gồm môi giới, thẩm định giá công nghệ, tư vấn pháp lý hợp đồng chuyển giao và đào tạo bí quyết kỹ thuật.

Riêng chi phí thuê gian hàng xúc tiến thương mại tại Techmart, Cà phê công nghệ do Thành phố tổ chức được đề xuất hỗ trợ 100%.

Đối với những vấn đề cấp bách của đô thị, dự thảo đưa ra phương án giao trực tiếp nhiệm vụ và chỉ định thầu cho doanh nghiệp tự làm chủ công nghệ, có khả năng giải quyết các bài toán cấp bách của Thành phố, hoặc các tổ chức sẵn sàng đối ứng 50% vốn.

Trong kinh tế số, một số công nghệ mới cũng được đưa vào diện đề xuất thử nghiệm Sandbox, gồm Blockchain, hợp đồng thông minh, ví số bảo mật và token hóa tài sản thực trên nền tảng Blockchain.

Thành phố dự kiến đồng thời hỗ trợ một phần chi phí thuê hạ tầng tính toán, kiểm toán an ninh mạng và mã nguồn độc lập.

Dự thảo cũng đặt yêu cầu rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Thời gian giải quyết được đề xuất tối đa 25 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Tuy nhiên, đơn giản hóa thủ tục đi kèm với cơ chế hậu kiểm. Nếu phát hiện gian lận hoặc sử dụng kinh phí sai mục đích, cơ quan chức năng sẽ đình chỉ, công khai và yêu cầu hoàn trả kinh phí. Trường hợp gian lận hóa đơn nhằm chiếm đoạt ngân sách sẽ được chuyển cơ quan điều tra xử lý.

Như vậy, trọng tâm của dự thảo không chỉ là mở rộng các khoản hỗ trợ cho nghiên cứu, phát triển công nghệ hay đổi mới sáng tạo. Một vấn đề quan trọng hơn là thiết lập cách phân định giữa rủi ro khách quan và hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Cơ chế này nhằm tạo điều kiện để nhà khoa học, tổ chức và doanh nghiệp có thể thử nghiệm, chấp nhận khả năng thất bại trong nghiên cứu nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm khi vi phạm quy định hoặc sử dụng sai nguồn lực.

Việc xác định rõ ranh giới giữa thất bại do rủi ro khách quan và sai phạm có thể góp phần giảm tâm lý e ngại thất bại trong nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Khi một ý tưởng phải trải qua quá trình thử nghiệm để tiến tới thị trường, việc tạo môi trường đủ an toàn để người làm khoa học dám triển khai cũng là một phần quan trọng của chính sách hỗ trợ.

Từ góc độ phát huy nguồn lực trí thức, cơ chế chấp nhận rủi ro và hỗ trợ theo từng khâu cũng có thể tạo thêm điều kiện để nữ trí thức, nhà khoa học nữ tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Khi thất bại do nguyên nhân khách quan được phân định rõ với sai phạm, nhà khoa học có thêm không gian để thử nghiệm, điều chỉnh và theo đuổi những hướng nghiên cứu mới.

Bên cạnh nguồn kinh phí cho nghiên cứu, việc hỗ trợ vật tư, linh kiện đặc thù, hạ tầng tính toán đám mây, phòng Lab, dịch vụ chuyển giao công nghệ và xúc tiến thương mại giúp giải quyết nhiều nhu cầu ở các giai đoạn khác nhau của quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Đây cũng là cơ sở để các nhà khoa học nữ không chỉ tham gia tạo ra tri thức mà còn có điều kiện đưa sản phẩm, giải pháp từ nghiên cứu đến ứng dụng và thị trường.

Việc đề xuất Sandbox đối với Blockchain, hợp đồng thông minh, ví số bảo mật và token hóa tài sản thực trên nền tảng Blockchain tiếp tục mở ra không gian thử nghiệm cho các nhóm nghiên cứu trong những lĩnh vực công nghệ mới. Với cách tiếp cận này, chính sách hỗ trợ khoa học không chỉ được nhìn ở khía cạnh kinh phí mà còn ở khả năng tạo môi trường để các nhóm trí thức, trong đó có nữ trí thức, mạnh dạn nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các giải pháp mới.