![]() |
| ThS. Trần Thị Mỹ Hải, chia sẻ tại Hội thảo “Vật liệu mới, vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường: Giải pháp, công nghệ sẵn sàng chuyển giao” chiều 18/11. |
Trong sản xuất nông nghiệp, lá dứa sau thu hoạch thường bị phun thuốc diệt cỏ, đốt bỏ hoặc để phân hủy tại ruộng. Trong khi đó, loại phụ phẩm này có thể chứa nguồn xơ thực vật phục vụ sản xuất vật liệu dệt. Từ thực tế đó, ThS. Trần Thị Mỹ Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nghiên cứu, Đầu tư và Phát triển Xơ sợi tự nhiên Việt Nam (VietFiber), đã nghiên cứu phương pháp phân tách và bông hóa xơ dứa không sử dụng nước và hóa chất.
Từ lá dứa đến nguyên liệu xơ cho ngành kéo sợi
Chia sẻ tại Hội thảo “Vật liệu mới, vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường: Giải pháp, công nghệ sẵn sàng chuyển giao” chiều 18/11, ThS. Trần Thị Mỹ Hải cho biết bà bắt đầu nghiên cứu phát triển xơ dứa từ tháng 8/2023. Đến tháng 4/2024, nhóm nghiên cứu của doanh nghiệp hoàn thiện phương pháp phân tách xơ dứa không sử dụng nước và hóa chất. Sau đó, đơn vị tiếp tục lắp đặt, thử nghiệm và điều chỉnh dây chuyền sản xuất tại nhà máy thực nghiệm ở phường Khánh Hậu, tỉnh Tây Ninh.
Điểm chính của quy trình là chuyển lá dứa thành nguyên liệu xơ có đặc tính và hình thái phù hợp hơn với công đoạn kéo sợi. Sau khi thu gom, lá dứa được đưa qua thiết bị phân tách để tạo thành chùm xơ thô. Chùm xơ này tiếp tục được xử lý bằng công nghệ bông hóa cơ học, đưa xơ về trạng thái gần với xơ bông trước khi chuyển sang công đoạn kéo sợi và dệt vải.
Khác với một số phương pháp xử lý xơ thực vật sử dụng nước, hóa chất và các công đoạn rửa, quy trình do VietFiber giới thiệu dựa trên tác động cơ học để phân tách và xử lý nguyên liệu. Do không sử dụng nước và hóa chất trong công đoạn bông hóa, dây chuyền không cần hệ thống cấp nước, xử lý nước thải hay lò hơi phục vụ quy trình này.
Công nghệ được thiết kế theo ba tiêu chí: không dùng nước, không dùng hóa chất và không xả thải ra môi trường. Đây là định hướng thiết kế của dây chuyền. Để đánh giá đầy đủ tác động môi trường, cần có số liệu vận hành, kiểm kê nguyên liệu, năng lượng và chất thải ở quy mô sản xuất thực tế.
![]() |
| ThS. Trần Thị Mỹ Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nghiên cứu, Đầu tư và Phát triển Xơ sợi tự nhiên Việt Nam (VietFiber) |
Dây chuyền được thiết kế đồng bộ, hướng tới tự động hóa nhằm hạn chế tác động thủ công đến chất lượng sản phẩm. Ở cấu hình hiện tại, mỗi ca sản xuất cần khoảng 3–4 công nhân vận hành. VietFiber cũng đang điều chỉnh thiết kế đầu ra, chuyển từ cung cấp xơ rời sang dạng cúi ghép.
Cúi ghép là dạng nguyên liệu xơ được tập hợp, sắp xếp thành dải liên tục, thuận tiện cho các công đoạn tiếp theo trong dây chuyền kéo sợi. Việc cung cấp nguyên liệu ở dạng này giúp các nhà máy kéo sợi tiếp nhận thuận lợi hơn, giảm yêu cầu vệ sinh thiết bị và hạn chế nguy cơ lẫn các loại xơ trong quá trình sản xuất. Đây là yếu tố có ý nghĩa đối với các dây chuyền dệt nhuộm, bởi sự lẫn tạp nguyên liệu có thể ảnh hưởng đến độ đồng đều và màu sắc của sản phẩm sau nhuộm.
Khai thác nguồn phụ phẩm nông nghiệp
Việt Nam có khoảng 52.000 ha trồng dứa, tạo ra nguồn phụ phẩm lá sau thu hoạch đáng kể. VietFiber ước tính khoảng 63.000 tấn xơ dứa đang bị bỏ phí mỗi năm.
Tại vùng trồng dứa Tân Phước, Tiền Giang, tình trạng phun thuốc diệt cỏ và đốt lá sau thu hoạch vẫn diễn ra. Việc tận dụng lá dứa làm nguyên liệu sản xuất xơ có thể tạo thêm phương án xử lý phụ phẩm, đồng thời hình thành nguồn nguyên liệu bổ sung cho ngành dệt may.
Một thách thức của mô hình là khối lượng nguyên liệu đầu vào lớn so với lượng xơ thu được. Tại buổi trình bày, ThS. Trần Thị Mỹ Hải đưa ra tỷ lệ khoảng 70 kg lá dứa mới tạo ra 1 kg xơ. Vì vậy, doanh nghiệp dự kiến tổ chức các điểm sơ chế tại vùng trồng, thu mua xơ thô thay vì vận chuyển toàn bộ lá tươi về nhà máy. Cách làm này nhằm giảm khối lượng vận chuyển, đồng thời tạo thêm việc làm cho người dân tại địa phương.
Phần phụ phẩm còn lại sau quá trình xử lý xơ cũng đang được nghiên cứu để sản xuất thức ăn chăn nuôi hoặc phân hữu cơ. Kết quả kiểm tra do doanh nghiệp cung cấp cho thấy lá dứa khô có hàm lượng đạm khoảng 10%. Một số đơn vị sản xuất thức ăn chăn nuôi đã đánh giá nguyên liệu này có thể được nghiên cứu sử dụng trong sản xuất. Tuy nhiên, khả năng ứng dụng cần được đánh giá thêm về thành phần dinh dưỡng, độ an toàn và tính ổn định của nguyên liệu.
Doanh nghiệp công bố mức tiêu thụ năng lượng và chi phí thấp hơn
Một trong những nội dung được đưa ra tại hội thảo là so sánh chi phí sản xuất giữa công nghệ bông hóa cơ học với các phương pháp xử lý xơ có sử dụng nước và hóa chất.
Giá thành sản xuất 1 kg xơ bằng công nghệ bông hóa cơ học khoảng 7.714 đồng, trong đó chi phí điện là 6.000 đồng và nhân công là 1.714 đồng. VietFiber so sánh mức chi phí này với 45.431 đồng/kg ở công nghệ dùng nước và 64.973 đồng/kg ở công nghệ dùng nước và hóa chất.
Về vốn đầu tư, một dây chuyền công nghệ và thiết bị sản xuất xơ theo phương pháp của doanh nghiệp cần khoảng 25 tỷ đồng. Trong khi đó, mức đầu tư tham chiếu được đơn vị đưa ra đối với nhà máy sử dụng công nghệ có dùng nước và hóa chất là khoảng 500 tỷ đồng. Việc không phải đầu tư hệ thống cấp nước, xử lý nước thải và lò hơi là một trong những yếu tố giúp giảm chi phí hạ tầng.
![]() |
Mức đầu tư và giá thành thực tế còn phụ thuộc vào quy mô nhà máy, công suất thiết kế, chất lượng nguyên liệu đầu vào, mức tiêu hao điện, chi phí nhân công, khấu hao thiết bị và yêu cầu xử lý môi trường. Do đó, cần có thuyết minh phương pháp tính và dữ liệu vận hành ở cùng quy mô để đánh giá chính xác hiệu quả kinh tế giữa các công nghệ.
Về tác động môi trường, số liệu do VietFiber công bố cho thấy công nghệ bông hóa cơ học không sử dụng nước trong quá trình sản xuất, với lượng nước sạch tiêu thụ để sản xuất 1 tấn xơ dứa là 0 m³. Mức phát thải được doanh nghiệp tính toán là 246 kg CO₂/tấn xơ. Để đối chiếu, bảng số liệu đưa ra mức tiêu thụ nước 400 m³ đối với một số công nghệ sản xuất xơ dứa khác và 8.920 m³ đối với hoạt động trồng bông truyền thống. Bảng này cũng so sánh mức phát thải của các công nghệ xử lý xơ khác và hoạt động trồng bông, đốt lá.
Từng bước đưa xơ dứa vào sản phẩm dệt may
Từ kết quả nghiên cứu, VietFiber đã thử nghiệm kéo sợi, dệt vải và phát triển một số sản phẩm từ xơ dứa. Sản phẩm tất từ xơ dứa đã được thương mại hóa; doanh nghiệp cũng giới thiệu mẫu vải pha xơ dứa và áo dài sử dụng loại nguyên liệu này.
ThS. Trần Thị Mỹ Hải đánh giá xơ dứa có khả năng hút ẩm và hạn chế mùi. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp định hướng nâng tỷ lệ xơ dứa trong thành phần sợi lên ít nhất 30%. Mục tiêu là tăng tỷ lệ nguyên liệu tự nhiên trong sản phẩm, đồng thời khai thác những đặc tính được ghi nhận ở loại xơ này. Tuy nhiên, để xác định mức độ hút ẩm, khử mùi và độ bền của sản phẩm, cần có kết quả thử nghiệm theo tiêu chuẩn phù hợp.
![]() |
| Các sản phẩm từ xơ dứa |
Bên cạnh xơ dứa, doanh nghiệp đang phối hợp với Viện Lâm nghiệp Việt Nam nghiên cứu phân tách xơ từ tre tự nhiên. Hướng nghiên cứu này nhằm tìm phương pháp thu hồi xơ mà không sử dụng quy trình tái sinh có nhiều công đoạn hóa học. VietFiber kỳ vọng có thể giữ lại một số đặc tính tự nhiên của xơ tre, trong đó có khả năng kháng khuẩn và chống tia cực tím. Tại hội thảo, bà Hải dẫn lại kết quả thử nghiệm trước đây cho thấy xơ tre có khả năng kháng khuẩn tự nhiên khoảng 73%, nhưng chưa cung cấp thông tin về phương pháp thử và điều kiện đo.
Việc phân tách xơ tre tự nhiên cũng đặt ra những yêu cầu kỹ thuật riêng. Không phải loại tre nào cũng phù hợp; quá trình xử lý cần bảo đảm tách được xơ mà không làm đứt hoặc tổn thương cấu trúc xơ. Đây là hướng nghiên cứu đang được doanh nghiệp tiếp tục triển khai, chưa phải sản phẩm đã hoàn thiện để thương mại hóa.
Với xơ gai, VietFiber đã thử nghiệm phân tách, kéo sợi và dệt vải. Một số mẫu sản phẩm đã được khách hàng Mỹ chấp nhận. Hiện tại, xưởng có khoảng 30 tấn xơ gai để tiếp tục thử nghiệm và hoàn thiện quy trình. Do đặc tính nguyên liệu khác với xơ dứa, dây chuyền xử lý xơ gai cần được điều chỉnh cho phù hợp.
Chuẩn hóa công nghệ để mở rộng sản xuất
Bên cạnh việc hoàn thiện thiết bị, một vấn đề VietFiber đang tập trung là chuẩn hóa quy trình vận hành. Chất lượng xơ không chỉ phụ thuộc vào máy móc mà còn liên quan đến kinh nghiệm điều chỉnh thiết bị, độ ẩm, nhiệt độ và các thông số trong quá trình xử lý. Một số thao tác hiện vẫn cần người có kinh nghiệm trực tiếp theo dõi, đánh giá bằng cảm quan và điều chỉnh.
Điều này khiến hoạt động sản xuất có nguy cơ phụ thuộc vào cá nhân nắm giữ bí quyết công nghệ. Doanh nghiệp đặt mục tiêu tiếp tục tự động hóa, kiểm soát các thông số vận hành để công nhân có thể thực hiện quy trình ổn định mà không cần người nghiên cứu thường xuyên có mặt tại nhà máy.
Về bảo hộ, VietFiber đã đăng ký quyền sở hữu trí tuệ đối với công nghệ. Tuy nhiên, việc bảo vệ bí quyết vận hành và chuyển giao công nghệ vẫn là bài toán cần tính đến, nhất là khi mở rộng quy mô hoặc hợp tác với các đơn vị sản xuất khác.
Doanh nghiệp sẵn sàng hỗ trợ đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ sản xuất xơ và tư vấn công nghệ kéo sợi cho đối tác. Đồng thời, VietFiber mong muốn tìm kiếm nguồn vốn và nhà đầu tư để mở rộng dây chuyền, hướng tới cung cấp nguyên liệu xơ tự nhiên cho ngành dệt may trong nước.
![]() |
| Dự án đạt Giải Nhất toàn quốc Cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi xanh” và từng được trình bày trước Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Hội nghị P4G. |
Công nghệ đã được giới thiệu tại Hội nghị Thượng đỉnh Đối tác vì Tăng trưởng xanh và Mục tiêu toàn cầu 2030 (P4G) năm 2025. Dự án cũng đạt giải Nhất khu vực miền Bắc và giải Nhất toàn quốc tại cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi xanh năm 2024.
Từ một nguồn phụ phẩm nông nghiệp thường bị bỏ đi, xơ dứa đang được nghiên cứu để trở thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất dệt may. Tuy nhiên, để công nghệ có thể mở rộng, bên cạnh việc hoàn thiện thiết bị và chuẩn hóa quy trình, doanh nghiệp cần tiếp tục chứng minh chất lượng xơ, tính ổn định của sản phẩm, hiệu quả kinh tế và tác động môi trường bằng các phép thử, dữ liệu vận hành và đánh giá độc lập.























Các nhà khoa học giới thiệu công nghệ lược điện mới giúp kích thích mọc tóc
Công nghệ nào đang được dùng để tìm máy bay MH370?
Nữ trí thức góp sức phát triển khoa học và công nghệ
Công nghệ mới giúp phát hiện hành tinh bị ánh sáng sao che lấp
Khoa học, công nghệ phải trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp
Phát huy nguồn lực trí thức Việt Nam tại Hungary trong phát triển khoa học, công nghệ
Cùng chuyên mục
Công nghệ bông hóa xơ dứa không dùng nước và hóa chất hướng tới nguồn nguyên liệu mới cho ngành dệt may
Giải mã những khu vườn xanh dưới biển Tây Nam Việt Nam
Nữ giáo sư thuộc Top 100 nhân vật ảnh hưởng nhất giới AI nói về VinFuture 2026
Phát hiện cấu trúc ulvan mới từ hai loài rong lục Việt Nam
55 tháng bám đất, trồng cỏ và hành trình đưa nghiên cứu môi trường Việt Nam ra quốc tế
Khảo sát 375 sinh viên sư phạm về cách sử dụng AI khi học