Tối 25/7 vừa qua, Đại học Trung Nam (Trung Quốc) bất ngờ ra thông báo sẽ điều tra lại toàn diện luận văn thạc sĩ năm 2002 của một cựu học viên, tạm gọi là cô Phí, đang công tác tại một trường đại học ở Thượng Hải. 

Sự việc bắt nguồn từ một đơn tố cáo gửi kèm tên thật hồi tháng 7, trong đó người tố cáo đem 13 trang, từ trang 68 đến trang 80, trong luận văn của cô Phí ra đối chiếu với một bài báo khoa học do một giáo sư tên Triệu Quốc Trung công bố năm 2001. Kết quả cho thấy nội dung hai bên gần như trùng khớp hoàn toàn, từ ví dụ minh họa cho đến số liệu, mà không hề có bất kỳ chú thích trích dẫn nguồn nào.

Từng bị tố cáo một lần nhưng "chìm xuồng"

Đáng chú ý, đây không phải lần đầu tiên nghi vấn đạo văn của cô Phí được đưa ra. Vụ việc từng bị tố cáo từ năm 2021, khi đó nhà trường đã mời 5 giáo sư vào cuộc thẩm định, nhưng kết luận cuối cùng chỉ là "có một số đoạn đạo văn nhẹ cục bộ", không ảnh hưởng đến tấm bằng thạc sĩ của cô. Nhiều người khi đó cảm thấy có điều gì đó không ổn nhưng cũng không có bằng chứng gì thêm để phản bác.

Lần này, người tố cáo đã đưa ra hẳn những bức ảnh so sánh độ phân giải cao, thậm chí đánh dấu cả những chỗ lệch dấu câu giữa hai văn bản. Thông tin nhanh chóng lan truyền và gây xôn xao trên mạng xã hội Trung Quốc, buộc nhà trường phải lên tiếng ngay trong đêm và lập tức thành lập tổ công tác chuyên trách để xử lý.

Theo thông báo chính thức từ Viện Sau đại học của Đại học Trung Nam, luận văn bị tố cáo có tên "Nghiên cứu mô hình xây dựng chuẩn mực kế toán tại Trung Quốc", thuộc chuyên ngành Khoa học quản lý và Kỹ thuật của Khoa Kinh doanh, do cô Phí thực hiện năm 2002 dưới sự hướng dẫn của một giảng viên họ Lương, công bố trên tạp chí điện tử luận văn thạc sĩ số 1 năm 2003. Bài báo bị nghi là nguồn bị sao chép có tên "Vài vấn đề về việc vận dụng chuẩn mực kế toán tại các công ty niêm yết", đăng trên tạp chí của Học viện Cán bộ Quản lý Kinh tế Bắc Kinh vào tháng 6/2001, do ông Triệu Quốc Trung, khi đó công tác tại chính học viện này, đứng tên tác giả.

Bản đối chiếu giữa hai văn bản cho thấy nhiều đoạn trùng khớp gần như tuyệt đối, kể cả những lỗi nhỏ về dấu câu

Trong thông báo chính thức phát đi tối 25/7, Đại học Trung Nam khẳng định nhà trường "luôn nghiêm túc giữ vững lằn ranh học thuật, bảo vệ chuẩn mực nghiên cứu và không khoan nhượng với bất kỳ hành vi vi phạm liêm chính học thuật nào".

Nguy cơ mất chức nếu bằng thạc sĩ bị thu hồi

Về mặt pháp lý, Luật Học vị của Trung Quốc quy định khá rõ ràng rằng một khi phát hiện hành vi đạo văn, bất kể đã bao lâu, nhà trường vẫn có quyền thu hồi học vị đã cấp. Bộ Giáo dục nước này cũng từng nhiều lần khẳng định vi phạm liêm chính học thuật là lằn ranh không được phép vi phạm, đặc biệt đối với đội ngũ giảng viên.

Hiện tại, cô Phí đang công tác tại một trường đại học ở Thượng Hải, giữ chức bí thư chi bộ, một vị trí yêu cầu tối thiểu bằng thạc sĩ. Nếu bằng thạc sĩ thực sự bị thu hồi, cô sẽ phải lập tức thôi giữ chức vụ này, đồng thời không còn giữ được chức danh hiện tại, lương cũng bị điều chỉnh giảm và gần như không còn cơ hội được xét lên phó giáo sư trong tương lai.

Một số người sau đó tìm hiểu thêm rằng cô Phí tiếp tục học lên tiến sĩ và tốt nghiệp năm 2010 tại Đại học Đồng Tế. Dù chưa có bằng chứng cho thấy luận án tiến sĩ này cũng có vấn đề tương tự, nhiều người vẫn giữ tâm lý dè dặt. 

Một điểm được nhiều người chú ý là yếu tố công nghệ. Vào năm 2002, hệ thống kiểm tra trùng lặp văn bản gần như chưa tồn tại, việc rà soát hoàn toàn phụ thuộc vào mắt thường của các giáo sư phản biện. Ngay cả đợt thẩm định lại năm 2021 cũng vẫn còn dựa vào cách làm thủ công, nên việc bỏ sót một số đoạn đạo văn là điều dễ hiểu. Nhưng ở thời điểm hiện tại, chỉ cần chạy một phần mềm đối chiếu kết nối với cơ sở dữ liệu học thuật, những tài liệu dù đã công bố từ rất lâu vẫn có thể được rà soát chính xác. Những trường hợp đạo văn từng được che giấu khá kín kẽ trước đây, giờ gần như không còn chỗ ẩn náu.

Nhìn bề ngoài, đây có vẻ chỉ là câu chuyện của riêng cô Phí, nhưng nó cũng phần nào cho thấy một lỗ hổng trong cơ chế giám sát học thuật tại nhiều trường đại học, khi phần lớn việc phát hiện sai phạm phụ thuộc vào đơn tố cáo từ bên ngoài hơn là sự chủ động rà soát định kỳ của nhà trường. Tính đến ngày 27/7, cuộc điều tra lần này của Đại học Trung Nam mới chỉ vừa bắt đầu và kết quả cuối cùng còn tùy thuộc vào việc chuỗi bằng chứng đưa ra có đủ vững chắc hay không.

Thông báo chính thức từ phía Đại học Trung Nam (Trung Quốc)

Theo The Paper, Jiangnan Metropolis Daily