Không phải môn thi nào học sinh Việt Nam cũng sớm chạm tới tấm HCV quốc tế. Với Toán học, ngay lần đầu góp mặt năm 1974, đoàn Việt Nam đã có HCV. Ở môn Vật lý, hành trình ấy kéo dài tới 14 năm. Người khép lại quãng chờ đợi đó là Đinh Sỹ Quảng, cựu học sinh chuyên Lý Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam.

Olympic Vật lý quốc tế (IPhO) là kỳ thi thường niên dành cho học sinh trung học phổ thông, được tổ chức lần đầu tại Warsaw (Ba Lan) vào năm 1967. Thí sinh phải vượt qua hai bài thi lý thuyết và thực hành, mỗi bài kéo dài khoảng 5 tiếng. Chỉ nhóm 8% thí sinh có điểm cao nhất mới được trao Huy chương Vàng.

Việt Nam lần đầu cử đội tuyển dự IPhO vào năm 1981. Suốt hơn một thập kỷ sau đó, thành tích tốt nhất của đoàn chỉ dừng ở Huy chương Đồng. Nhiều năm, các đại diện Việt Nam chỉ mang về bằng khen. Phần thi thực hành khi ấy là điểm yếu lớn của học sinh Việt Nam, bởi điều kiện làm thí nghiệm trong nước còn rất hạn chế. Và phải đến năm 1995, Đinh Sỹ Quảng mới mang về tấm HCV Olympic Vật lý quốc tế đầu tiên cho Việt Nam.

Được biết, Đinh Sỹ Quảng theo học lớp chuyên Lý khóa 1992 - 1995 của Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam (Hà Nội). Năm 1994, khi vừa hoàn thành chương trình lớp 11, Quảng lần đầu có mặt trong đội tuyển quốc gia dự IPhO lần thứ 25 tại Bắc Kinh (Trung Quốc). Nam sinh mang về Huy chương Đồng. Ở kỳ thi này, ban tổ chức còn trao thêm huy chương riêng cho phần thi lý thuyết. Quảng nhận Huy chương Bạc ở hạng mục đó, cho thấy năng lực lý thuyết vượt trội so với kết quả chung cuộc.

Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam

Một năm sau, Quảng tiếp tục được chọn vào đội tuyển dự IPhO lần thứ 26 tại Australia. Lần này, nam sinh Chuyên Hà Nội - Amsterdam giành Huy chương Vàng với vị trí thứ 6 trong toàn bộ thí sinh dự thi. Đây là tấm HCV Vật lý quốc tế đầu tiên của Việt Nam, đến sau 14 năm kể từ lần đầu đoàn tham dự.

Đội tuyển năm 1995 còn có những gương mặt đáng nhớ khác. Nguyễn Xuân Sơn, bạn học chuyên Lý cùng trường với Quảng, giành Huy chương Bạc. Trần Thế Trung nhận Huy chương Đồng kèm giải thưởng cho lời giải độc đáo nhất ở bài lý thuyết số 3. Chỉ một năm sau, chính Trung đoạt HCV tại Na Uy, trở thành người Việt thứ hai làm được điều này.

Sau thành tích tại Olympic, Đinh Sỹ Quảng tiếp tục theo đuổi con đường học thuật và sang Mỹ học lên tiến sĩ. Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam đưa tên anh vào danh sách những gương mặt học sinh tiêu biểu của trường. Khác với nhiều chủ nhân huy chương thế hệ sau, anh rất ít xuất hiện trên truyền thông.

Từ tấm HCV năm 1995, Vật lý Việt Nam bước sang một trang mới. Những tấm huy chương cao nhất bắt đầu xuất hiện đều đặn hơn qua từng thế hệ. Tính đến năm 2026, đội tuyển Việt Nam đã sở hữu 49 HCV Olympic Vật lý quốc tế. Riêng kỳ thi năm nay tại Colombia, cả 5 thí sinh của đoàn Việt Nam đều đoạt huy chương với 4 HCV và 1 HCB, đưa Việt Nam vào top 7 thế giới. 

Đội tuyển quốc gia Việt Nam tại Olympic Vật lí quốc tế năm 2026

Tổng hợp