Trong các môn thi Olympic quốc tế, Sinh học từng được xem là "đấu trường khó nhằn" nhất với học sinh Việt Nam. Số huy chương môn này nhiều năm liền thấp hơn hẳn Toán, Lý hay Hóa. Ấy vậy mà ngay từ năm 2000, một nam sinh miền Tây đã mang về tấm HCV Sinh học quốc tế đầu tiên cho Việt Nam. Người đó là Trương Quang Huy, học sinh lớp 12 Trường THPT chuyên Tiền Giang (Đồng Tháp).

Olympic Sinh học quốc tế (IBO) là kỳ thi thường niên dành cho học sinh trung học phổ thông yêu thích Sinh học. Nội dung thi trải rộng từ tế bào học, vi sinh vật học, sinh lý thực vật, sinh lý động vật đến di truyền học, tiến hóa, sinh thái học và hóa sinh. Thí sinh phải vượt qua cả phần thi lý thuyết lẫn thực hành, trong đó thực hành luôn là thử thách lớn.

Việt Nam lần đầu cử đội tuyển dự IBO năm 1996. Kỳ thi khi ấy diễn ra tại Trung tâm thiếu nhi quốc tế Artek trên bán đảo Crimea. Cả 4 thành viên đội tuyển Việt Nam năm đó đều nhận bằng khen, nhưng chưa ai giành được huy chương. Đó là điểm xuất phát khá khiêm tốn so với các môn khoa học khác.

4 năm sau, tại IBO lần thứ 11 tổ chức ở thành phố Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ) từ ngày 9 đến 16/7/2000, nam sinh Trương Quang Huy xuất sắc giành Huy chương Vàng. Đây là tấm HCV Olympic Sinh học quốc tế đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. 

Trương Quang Huy giành HCV Olympic Sinh học quốc tế năm 2000 tại Thổ Nhĩ Kỳ (Ảnh: Trường THPT chuyên Tiền Giang)

Điều đặc biệt nhất ở tấm HCV của Trương Quang Huy là khoảng thời gian nó đứng một mình. Sau năm 2000, các thế hệ học sinh Việt Nam tiếp tục dự IBO nhưng chủ yếu mang về Huy chương Bạc và Đồng. Phải đến năm 2016, khi Việt Nam đăng cai IBO lần thứ 27 tại Hà Nội, tấm HCV thứ hai mới xuất hiện.

Chủ nhân tấm HCV Olympic Sinh học quốc tế thứ 2 của Việt Nam là Vũ Thị Chinh, học sinh lớp 12 Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Như vậy, suốt 16 năm, Trương Quang Huy là người Việt duy nhất sở hữu HCV Olympic Sinh học quốc tế.

Phải 16 năm sau tấm HCV đầu tiên, Sinh học Việt Nam mới có thêm HCV tại kỳ IBO tổ chức ở Hà Nội (Ảnh: MOET)

Kể từ cột mốc năm 2016, Sinh học Việt Nam bắt đầu bứt phá. Tính đến nay, đội tuyển đã giành tổng cộng 12 HCV ở đấu trường này. Riêng năm 2024, cả 4 thí sinh Việt Nam tham gia đều có huy chương, gồm 3 HCV và 1 HCB. Nhìn lại chặng đường ấy, tấm HCV ở Antalya năm 2000 vẫn giữ vị trí đặc biệt. Đó là bằng chứng sớm nhất cho thấy học sinh Việt Nam hoàn toàn có thể chinh phục đỉnh cao ở môn học từng được xem là khó nhất.

Tổng hợp