Mỗi mùa thi đại học đến, bên cạnh áp lực ôn luyện, không ít gia đình còn phải đối mặt với một bài toán khác, đó là chọn trường nào, ngành nào cho phù hợp với số điểm con mình đạt được. Với những gia đình không rành về hệ thống giáo dục, dịch vụ "tư vấn nguyện vọng" nghe qua có vẻ là một lối tắt an toàn, giúp con đường vào đại học bớt rủi ro hơn. 

Thế nhưng câu chuyện của Tề Vũ, cô gái quê Hà Bắc (Trung Quốc) dưới đây, lại cho thấy điều ngược lại, rằng đôi khi chính sự tin tưởng đặt nhầm chỗ mới là thứ khiến một tương lai đầy hứa hẹn rẽ sang một hướng hoàn toàn khác.

Năm 2018, Tề Vũ đạt 684 điểm trong kỳ thi đại học, xếp thứ 789 toàn tỉnh. Với mức điểm này, việc trúng tuyển Đại học Nhân dân Trung Quốc - ngôi trường yêu thích của Tề Vũ gần như chắc chắn, thậm chí cô hoàn toàn có thể chạm tay vào những trường thuộc nhóm 211 hàng đầu như Đại học Tài chính Kinh tế Trung ương hay Đại học Tài chính Kinh tế Thượng Hải.

Nhưng thay vì tự nghiên cứu, Tề Vũ đã quyết định chi 3.000 tệ (khoảng hơn 11 triệu đồng) để thuê một "chuyên gia tư vấn nguyện vọng thi đại học". Vị "chuyên gia" này đã quả quyết khuyên cô đăng ký vào một trường đại học "hai không" (tức không thuộc nhóm 985 lẫn 211, hai hệ thống trường trọng điểm của Trung Quốc) mới thành lập được 1 năm tại Bắc Kinh, với lý do "trường mới nên tiềm năng lớn, cứ mạnh dạn đặt cược".

Vốn đủ điểm vào trường top đầu nhưng cuối cùng, nữ sinh lại phải vào một ngôi trường vô danh theo lời tư vấn của "chuyên gia" (Ảnh minh họa)

Tề Vũ tin lời. Nhưng sau khi nhập học, cô mới nhận ra ngôi trường nằm ở khu vực hẻo lánh, đội ngũ giảng viên mỏng, còn những "nguồn lực danh tiếng" mà người tư vấn từng vẽ ra chỉ là ảo tưởng. 

Cho đến tận bây giờ, cô vẫn là người có điểm thi đầu vào cao nhất trong lịch sử tuyển sinh của trường. Cô kể lại rằng mức điểm 684 của mình đến nay chưa ai vượt qua được. Để thoát khỏi tình cảnh đó, cô đã phải nỗ lực gấp nhiều lần để du học thạc sĩ ở nước ngoài, mới tạm gỡ lại bất lợi trên thị trường việc làm.

Câu chuyện của Tề Vũ không phải cá biệt, mà là lát cắt của cả một ngành dịch vụ đang biến tướng ở Trung Quốc. Theo điều tra của báo chí nước này, những người tự nhận là "chuyên gia tư vấn nguyện vọng" trên thị trường hiện nay sở hữu đủ loại chứng chỉ khác nhau, có loại đóng dấu của những hiệp hội không rõ danh tính, thậm chí có loại do chính trung tâm đào tạo tự in ra.

Hình thức thi lấy chứng chỉ cũng rất đơn giản, chỉ cần làm bài trắc nghiệm trực tuyến, tổng điểm 100, đạt 60 điểm là qua. Điều kiện đăng ký gần như không có gì, không giới hạn độ tuổi, không yêu cầu trình độ học vấn. Nói cách khác, chỉ cần bỏ ra 9,9 tệ (khoảng 38.000 đồng) mua một khóa học, thi đạt 60 điểm, ngay hôm sau một người có thể treo biển "chuyên gia quy hoạch nguyện vọng thi đại học dày dạn kinh nghiệm" và bắt đầu định hướng tương lai cho con nhà người khác.

Nghiêm trọng hơn, tại Vũ Hán, có những trung tâm còn công khai dạy học viên cách chỉnh sửa ảnh, "tô vẽ" hồ sơ cá nhân. Những danh xưng như "10 năm kinh nghiệm", "cố vấn từng là giảng viên các trường top đầu" chỉ cần trả thêm tiền là có thể tùy ý lựa chọn. Người từng tư vấn cho Tề Vũ, nhiều khả năng cũng là một "chuyên gia" như vậy, có thể hôm trước còn đang bán bảo hiểm, hôm sau vừa thi đạt 60 điểm, hôm sau nữa đã lấy tương lai của một cô gái ra làm ván cược để đổi lấy khoản hoa hồng 3.000 tệ.

Dịch vụ tư vấn nguyện vọng thi đại học "vàng thau lẫn lộn" gây ảnh hưởng không nhỏ đến nhiều thí sinh (Ảnh minh họa)

Vì sao phụ huynh vẫn sẵn sàng trả tiền cho những lời tư vấn mơ hồ?

Nhiều người cho rằng phụ huynh ngày nay quá dễ mất tiền oan, nhưng thực tế phức tạp hơn thế. Việc đăng ký nguyện vọng thi đại học vốn đòi hỏi lượng thông tin khổng lồ với vô số biến số. Đứng trước hàng loạt bản thông báo tuyển sinh dày đặc, nhiều phụ huynh bình thường thực sự cảm thấy hoang mang. Số tiền họ bỏ ra không chỉ để mua vài dòng tư vấn, mà là để mua sự an tâm, là gửi gắm niềm tin vào tương lai của con mình.

Nhưng thực tế lại phũ phàng. Để tối đa hóa lợi nhuận, nhiều trung tâm tư vấn không hề dành thời gian tìm hiểu thực chất về các trường. Thứ họ thích giới thiệu nhất chính là những ngôi trường mới thành lập, có vẻ ngoài hào nhoáng, vì nhóm trường này thường có điểm chuẩn dao động mạnh, dễ khiến phụ huynh tưởng con mình "vớ được món hời", đồng thời các trường này cũng sẵn sàng chi hoa hồng cao để thu hút thí sinh điểm cao.

Còn về chất lượng đội ngũ giảng viên, tỷ lệ học sinh được tuyển thẳng lên sau đại học, hay bầu không khí học thuật của trường, những chỉ số quan trọng gắn liền với bốn năm tuổi trẻ của một đứa trẻ, dường như chẳng có giá trị gì trong mắt những "chuyên gia" chỉ cần đạt 60 điểm là đủ tư cách hành nghề. Chỉ bằng một câu nói nhẹ tênh "trường này tiềm năng lắm", họ có thể đánh đổi cả những đêm trắng ôn thi của một thí sinh.

Những chứng chỉ "Chuyên gia quy hoạch nguyện vọng đại học" không biết thật giả, chất lượng tốt xấu (Ảnh: Sohu)

Đừng để tâm lý cá cược đánh mất sự chắc chắn của con bạn

Câu nói của Tề Vũ, rằng mỗi người luôn phải là người chịu trách nhiệm đầu tiên cho chính cuộc đời mình, nghe có phần chua chát nhưng lại phản ánh đúng thực tế. Bản chất của việc đăng ký nguyện vọng thi đại học là đi tìm sự chắc chắn. Một ngôi trường lâu đời với đội ngũ giảng viên, thư viện, mạng lưới cựu sinh viên và chỉ tiêu tuyển thẳng sau đại học được tích lũy qua hàng chục năm, là những thứ mà một ngôi trường mới thành lập vài năm dù chi bao nhiêu tiền cũng không thể mua được ngay.

Cái gọi là "đặt cược vào trường tiềm năng" thực chất chỉ là một dạng tâm lý đầu cơ, nơi trung tâm tư vấn muốn chứng tỏ có "nguồn tin nội bộ", còn phụ huynh muốn con mình "điểm thấp nhưng vào được trường ngon". Người gánh hậu quả cuối cùng lại chính là đứa trẻ. Tề Vũ còn may mắn vì xoay chuyển được tình thế nhờ đi du học thạc sĩ ở Singapore, nhưng không phải đứa trẻ nào cũng có cơ hội đó.

Mỗi mùa tuyển sinh đến, giữa hàng loạt quảng cáo "chuyên gia tư vấn" tràn ngập mạng xã hội, có một điều đáng để phụ huynh lưu tâm. Người ngồi tư vấn cho con bạn đôi khi chưa từng học đại học nghiêm túc, còn dữ liệu chính thức từ cơ quan giáo dục và các bảng xếp hạng trường học lại được công khai miễn phí. Suy cho cùng, người duy nhất có thể thực sự chịu trách nhiệm cho tương lai của một đứa trẻ vẫn chính là gia đình của em.

Tổng hợp