Trong hành trình nuôi dạy con, không ít phụ huynh tin rằng khen ngợi sẽ giúp con tự tin, còn phê bình giúp con tiến bộ. Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục chỉ ra rằng nếu lạm dụng cả khen lẫn chê, cha mẹ vô tình biến mình thành “người phán xét”, khiến trẻ dần lệ thuộc vào đánh giá bên ngoài thay vì phát triển động lực nội tại.

Một câu chuyện nhỏ được chia sẻ gần đây đã khiến nhiều bậc cha mẹ phải suy ngẫm. Khi một người mẹ nhìn con đang vẽ tranh và khen: “Con vẽ đẹp quá!”, cậu bé lại đáp: “Mẹ lúc nào cũng nói vậy thôi.” Lời khen quen thuộc, thiếu cụ thể không mang lại niềm vui, thậm chí khiến trẻ cảm thấy đó chỉ là sự xã giao.

Khen và chê đều có thể trở thành áp lực

Theo bài viết trên Sohu, bản chất của cả lời khen lẫn lời chê đều đặt người lớn vào vị trí đánh giá giá trị hành vi của trẻ. Khi được khen quá nhiều, trẻ dễ hình thành tâm lý làm mọi việc để được công nhận. Ngược lại, nếu thường xuyên bị chê trách, trẻ sẽ sợ sai, ngại thử thách và dần mất tự tin.

Sống trong môi trường luôn bị soi xét đúng – sai, tốt – xấu, trẻ khó học được cách tự đánh giá bản thân. Điều này về lâu dài có thể ảnh hưởng đến khả năng tự lập, tư duy độc lập và tinh thần trách nhiệm.

Giáo dục hiệu quả bắt đầu từ sự tôn trọng

Thay vì khen hay chê, các chuyên gia cho rằng tôn trọng mới là nền tảng bền vững trong nuôi dạy trẻ. Tôn trọng ở đây không phải là nuông chiều hay bỏ qua sai sót, mà là thừa nhận trẻ như một cá thể độc lập, có quyền suy nghĩ, thử sai và học hỏi.

Trong đời sống hằng ngày, cha mẹ có thể áp dụng sự tôn trọng qua những cách rất đơn giản. Khi trẻ vô tình làm đổ sữa, thay vì mắng mỏ hay vội vàng khen “không sao đâu”, hãy bình tĩnh nói: “Sữa đổ rồi, mình cùng lau nhé.” Cách phản ứng này giúp trẻ tập trung vào giải pháp, học cách chịu trách nhiệm và xử lý tình huống.

Tương tự, khi trẻ làm bài sai, thay vì kết luận “con làm sai rồi”, cha mẹ có thể hỏi: “Con thấy chỗ này thế nào? Mình cùng xem lại nhé.” Điều đó khuyến khích trẻ tự suy nghĩ, thay vì chờ đợi sự phán xét từ người lớn.

Tôn trọng giúp trẻ hình thành động lực nội tại

Khi được tôn trọng, trẻ cảm thấy mình được lắng nghe và tin tưởng. Từ đó, trẻ học cách tự đánh giá, tự điều chỉnh hành vi và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Động lực của trẻ không còn đến từ việc “được khen” hay “tránh bị mắng”, mà xuất phát từ mong muốn làm tốt hơn cho chính bản thân.

Các chuyên gia cho rằng, trẻ lớn lên trong môi trường tôn trọng thường có xu hướng tự tin, bình tĩnh trước thất bại và sẵn sàng đối diện với thử thách. Đây chính là nền tảng quan trọng cho sự trưởng thành lâu dài, không chỉ trong học tập mà cả trong cuộc sống.

Kết luận

Nuôi dạy con không phải là cuộc đua xem ai khen đúng hay chê đủ nghiêm khắc, mà là hành trình đồng hành. Khi cha mẹ giảm bớt phán xét và tăng thêm tôn trọng, trẻ sẽ có không gian để phát triển lành mạnh, tự chủ và vững vàng hơn. Đôi khi, chính sự bình tĩnh và tôn trọng của người lớn lại là bài học giáo dục sâu sắc nhất đối với con trẻ.

Tác giả: Mẹ Ting - Chuyên gia tâm lý trẻ nhỏ và gia đình

Nguồn: Sohu