Có một nghịch lý khiến nhiều bậc cha mẹ trăn trở: càng cố gắng mang đến cho con điều kiện sống tốt nhất, con lại càng thiếu động lực phấn đấu.

Một người mẹ Trung Quốc chia sẻ trên mạng xã hội rằng gia đình có điều kiện, từ nhỏ con được ăn uống đầy đủ, học ở môi trường tốt, tham gia nhiều lớp năng khiếu, được đi du lịch trong và ngoài nước để mở mang hiểu biết. Bà luôn nghĩ mình đã trao cho con những điều tốt đẹp nhất.

Thế nhưng khi bước vào tuổi thiếu niên, cậu bé lại trở nên thờ ơ với việc học, dành nhiều thời gian cho điện thoại, không có mục tiêu hay hứng thú với bất cứ điều gì. Mỗi lần cha mẹ khuyên nhủ, con chỉ đáp lại bằng thái độ hờ hững. Điều này khiến người mẹ không khỏi băn khoăn: Tại sao càng đầu tư cho con, con lại càng thiếu ý chí?

Một câu chuyện khác: Có cậu bé 14 tuổi trong gia đình điều kiện, cha mẹ đều là giảng viên đại học. Dù không thiếu thốn vật chất, em lại rơi vào trầm cảm nặng và nhiều lần có ý định tự tử.

Khi được hỏi, cậu bé nói rằng mình đã trải nghiệm gần như mọi điều thú vị từ nhỏ, không còn cảm thấy điều gì đáng mong chờ trong tương lai. Nhìn cha mẹ tất bật với công việc mỗi ngày, em cho rằng cuộc sống người lớn cuối cùng cũng chỉ là lặp đi lặp lại những áp lực rồi già đi.

Một nghiên cứu của Tiến sĩ tâm lý học Grossberg thuộc Đại học Harvard cho thấy: Trẻ em không thiếu thốn bất cứ thứ gì đều có ngưỡng tiết dopamine cao vô hạn, điều này có thể dẫn đến việc mất đi động lực ban đầu để phấn đấu đạt được mục tiêu và khả năng đối phó với thất bại kém. Điều này chứng minh một điều: trẻ em được nuôi dưỡng trong sự nuông chiều vật chất quá mức thường thiếu sức bền, trở nên tự mãn và dễ bỏ cuộc.

Nói cách khác, vật chất có thể mang lại sự đủ đầy nhưng không tự tạo ra ý chí hay tinh thần vượt khó.

Ảnh minh hoạ

Điều trẻ cần không chỉ là tiền

Nhiều phụ huynh vẫn cho rằng con nhà khá giả có lợi thế vì sở hữu nhiều tiền bạc, mối quan hệ và nguồn lực. Nhưng theo tác giả bài viết, thứ thực sự tạo nên khác biệt lâu dài lại là nhận thức và năng lực thích nghi với cuộc sống.

Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường quá được bao bọc có thể chưa từng hiểu cha mẹ đã vất vả thế nào để kiếm tiền, cũng chưa từng chứng kiến áp lực mà người trưởng thành phải đối mặt mỗi ngày. Khi mọi thứ đều có sẵn, trẻ rất khó cảm nhận giá trị của sự cố gắng.

Điều đó cũng lý giải vì sao không ít người trẻ có điều kiện sống tốt nhưng lại thiếu mục tiêu, dễ chán nản hoặc nhanh bỏ cuộc khi gặp khó khăn. Ở nhiều gia đình khá giả, trẻ thường có xu hướng dựa dẫm hơn bởi các em biết phía sau luôn có cha mẹ sẵn sàng "đỡ" mình.

Những câu chuyện như vậy khiến nhiều người nhắc đến khái niệm "hội chứng tuổi thơ giàu có", khi trẻ lớn lên trong sự đủ đầy nhưng lại thiếu mục tiêu, thiếu khát vọng và không tìm thấy ý nghĩa của việc nỗ lực.

Nuôi con "giàu" là giúp con hiểu cuộc sống

Nuôi con giàu không đồng nghĩa với việc đáp ứng mọi mong muốn.

Nhà đầu tư Warren Buffett là một ví dụ. Dù sở hữu khối tài sản khổng lồ, ông luôn dạy các con rằng những gì mình muốn phải tự nỗ lực để đạt được. Phần lớn tài sản của ông được dành cho hoạt động từ thiện thay vì để lại cho con. Buffett từng cho rằng để lại quá nhiều tiền cho con đôi khi không phải món quà mà lại trở thành lý do khiến con không còn muốn cố gắng.

Tương tự, Phó giáo sư Thẩm Dịch Phi (Đại học Phúc Đán) thường đưa con tham gia các chuyến thiện nguyện đến vùng khó khăn để trẻ tận mắt chứng kiến sự khác biệt của cuộc sống. Bà cũng cho con quan sát công việc hằng ngày của cha mẹ để hiểu người lớn giải quyết áp lực và kiếm sống ra sao. Theo bà, cha mẹ không thể bảo vệ con khỏi mọi khó khăn. Điều quý giá nhất là giúp con hiểu xã hội, biết quy luật vận hành của cuộc sống và chuẩn bị năng lực để tự bước đi.

Ba điều cha mẹ nên bồi dưỡng cho con

Thứ nhất, hãy giúp trẻ nhìn thấy cuộc sống thực tế: Đưa con đến chợ, quan sát người lao động, cho con thấy cha mẹ làm việc mỗi ngày như thế nào... Những trải nghiệm ấy giúp trẻ hiểu rằng cuộc sống không tự nhiên mà có và mọi thành quả đều cần sự cố gắng.

Thứ hai, rèn luyện năng lực độc lập và kỹ năng giao tiếp: Cha mẹ nên tạo điều kiện để con tham gia các hoạt động cộng đồng, giao tiếp với nhiều người, đồng thời khuyến khích con tự giải quyết những việc phù hợp với lứa tuổi thay vì làm thay mọi thứ. Một đứa trẻ biết tự chăm sóc bản thân, biết giao tiếp và chịu trách nhiệm với quyết định của mình sẽ tự tin hơn khi bước vào xã hội.

Thứ ba, rèn khả năng trì hoãn sự thỏa mãn: Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ biết chờ đợi phần thưởng, biết kiên trì vì mục tiêu dài hạn thường có kết quả học tập, công việc và cuộc sống tốt hơn. Thay vì đáp ứng ngay mọi yêu cầu, cha mẹ có thể để con nỗ lực trước rồi mới nhận được phần thưởng. Qua đó, trẻ hiểu rằng thành quả luôn đi cùng sự cố gắng.

Điều cha mẹ có thể cho con không chỉ là một tuổi thơ đủ đầy về vật chất mà còn là năng lực sống, bản lĩnh và cách nhìn đúng về cuộc đời. Tiền bạc có thể giúp trẻ khởi đầu thuận lợi, nhưng chỉ có nhận thức, kỹ năng và tinh thần tự lập mới giúp các em đi đường dài. Bởi "giàu có" trong giáo dục chưa bao giờ chỉ nằm ở những gì cha mẹ mua được, mà ở những điều cha mẹ dạy con biết tự tạo dựng cho chính mình.