Dạo một vòng mạng xã hội Trung Quốc, không khó bắt gặp những bài tìm hiểu về nhà dưỡng lão, nơi chăm sóc người già. Theo số liệu năm 2025, Trung Quốc có hơn 323 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 23% dân số. Cả nước hiện có khoảng 395.000 cơ sở, thiết chế phục vụ người cao tuổi, với hơn 7,6 triệu giường.

Hiểu đơn giản, viện dưỡng lão là nơi cung cấp các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, từ ăn ở, sinh hoạt, hỗ trợ sức khỏe đến các hoạt động tinh thần. Bên cạnh mô hình nội trú quen thuộc, Trung Quốc cũng xuất hiện nhiều cơ sở chăm sóc ngay trong cộng đồng, tận dụng trường học, nhà cũ hay những công trình bỏ không để người già có thêm nơi ăn uống, sinh hoạt và giao lưu.

Và cũng từ những cuộc tìm kiếm ấy, cư dân mạng phát hiện một cơ sở chăm sóc người cao tuổi khá đặc biệt ở Chiết Giang: nằm trên một hòn đảo rộng chưa tới 1 km² giữa quần đảo Chu Sơn, nơi phần lớn cư dân còn lại là người già.

 

Khung cảnh nhà dưỡng lão nhìn từ trên cao xuống. 

Lý do có ngôi nhà dưỡng lão nằm trên hòn đảo chỉ chưa đầy 1km2

Công trình có tên “Nhà dưỡng lão thôn Bạch Sa Cảng”, nằm trên đảo Chai Shan, thuộc Chu Sơn, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc.

Đảo Chai Shan có diện tích đất khoảng 0,88km2. Đây từng là một làng chài nhộn nhịp, nhưng khi hoạt động đánh bắt suy giảm và người trẻ lần lượt rời đảo để tìm cơ hội ở nơi khác, dân cư tại đây ngày càng thưa thớt. Hiện tại, trên đảo có khoảng 96 người cao tuổi sinh sống, trở thành nhóm cư dân chính của hòn đảo. Chính sự thay đổi dân số này khiến bài toán chăm sóc người già trên đảo trở nên cấp thiết.

Ban đầu, một trường học bỏ hoang trên đảo được chọn làm địa điểm dưỡng lão cho các cụ già. Song, dù chỉ cải tạo lại đơn giản, ngôi trường này đã được xây từ 20 năm trước, cơ sở vật chất đơn sơ, thiếu các thiết bị phù hợp với người cao tuổi, thiếu hạ tầng không rào cản, đồng thời gặp vấn đề về độ ẩm và giữ ấm nên rất ít người muốn vào ở.

Đến năm 2023, công trình được tiến hành cải tạo toàn diện với sự tham gia của một văn phòng kiến trúc, kiến trúc sư chủ trì Mạnh Phàm Hạo. Dự án được cải tạo từ tháng 9/2023 đến tháng 5/2024. Sau khi hoàn thành, công trình có diện tích xây dựng khoảng 799m2, chính thức được đưa vào vận hành vào ngày 1/7/2024 đến nay.

Ngôi nhà hình chiếc thuyền đánh cá, giá ở 1,5 triệu/tháng

Nếu chỉ nhìn công trình như một nơi chăm sóc người cao tuổi thì có lẽ chưa đủ đặc biệt.

Kiến trúc sư đã lấy cảm hứng trực tiếp từ những chiếc thuyền đánh cá  - hình ảnh gắn với cuộc đời của nhiều cư dân trên đảo.

 

Thiết kế giống hình một con thuyền đánh cá. 

 

Các góc bên ngoài ngôi nhà.

Phần đầu công trình được xử lý bằng những đường cong và phần mái nhô ra, khiến toàn bộ tòa nhà từ xa trông giống một con thuyền đang nổi trên đảo. Vì vậy, công trình được đặt concept “Con thuyền ký ức”, với mong muốn biến kiến trúc thành nơi lưu giữ những câu chuyện của người dân. 

Một số chi tiết cũng được lấy trực tiếp từ văn hóa làng chài. Màu đỏ và xanh xuất hiện trên mặt ngoài phòng ngủ, bệ cửa sổ và những tấm gỗ màu tại khu vực giao thông. Hệ thống lưới bảo vệ gợi liên tưởng tới lưới đánh cá, trong khi tường cổng sử dụng đá thô quen thuộc với kiến trúc trên đảo.

Trước khi cải tạo, nơi này từng có 4 người cao tuổi ở, trong khi những người còn lại chủ yếu vẫn sống tại nhà. Sau cải tạo, cơ sở có 8 phòng ở với 11 giường, song phía viện dưỡng lão này không công khai con số người đang ở.

Thiết kế của viện dưỡng lão này chia ra 2 tầng.

Trong đó, toàn bộ tầng 1 cho không gian công cộng - tức là mở cửa cho cả những người già không sống trong khu dưỡng lão đến trải nghiệm. Tại đây có phòng chăm sóc đặc biệt, nhà ăn chung, bếp, phòng đa năng, khu đọc sách, phòng trà và trạm điều dưỡng. Những không gian này không chỉ phục vụ người đang ở tại cơ sở mà còn mở cho cư dân trên toàn đảo sử dụng. 

 

 

 

Khu vực tầng 1 cả bên trong lẫn bên ngoài đều là khu sinh hoạt chung.

Tầng 2 mới là khu vực lưu trú của người cao tuổi.

Cách làm này xuất phát từ một vấn đề khá đặc thù: khi tuổi tác tăng lên, phạm vi di chuyển của người già thường thu hẹp lại. Nếu không có một điểm tập trung đủ gần, họ rất dễ rơi vào tình trạng sống tách biệt ngay trên chính hòn đảo của mình.

Vì vậy, công trình được thiết kế như một điểm gặp gỡ, nơi người già có thể ăn cùng nhau, trò chuyện, tham gia hoạt động cộng đồng và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc thay vì chỉ đơn giản là có một chiếc giường để ngủ.

Phòng ngủ ở tầng 2.

Khu nhà vệ sinh.

Ngoài ra, kiến trúc sư tận dụng không gian theo chiều đứng, tạo nhiều tầng sân thượng và kết nối chúng bằng một hệ thống đường dốc.

Đường dốc nối sân trong với các sân thượng, xen giữa là bồn cây và ghế ngồi. Nhờ đó, người cao tuổi có thêm nơi phơi nắng, hóng gió, ngồi trò chuyện hoặc đi dạo mà không cần phải phụ thuộc hoàn toàn vào cầu thang.

 

Phòng trà trên sân thượng. 

Người cao tuổi đến ở tại nhà dưỡng lão này chỉ cần đóng khoảng 400 NDT/tháng (khoảng 1,5 triệu đồng), phần còn lại được hỗ trợ. Trong khi đó, địa phương đang phát triển thêm mô hình “dưỡng lão lưu trú” để thu hút người cao tuổi từ nơi khác đến sống trên đảo trong vài tháng.

Sau cải tạo, một công trình từng bị bỏ không được biến thành nơi họ có thể ăn uống, gặp gỡ, đọc sách, uống trà, tập luyện và tiếp cận dịch vụ chăm sóc. 

Nơi mà các nhân viên hỗ trợ thường xuyên tới phòng của các cụ vào buổi sáng để kiểm tra việc uống thuốc, theo dõi sức khỏe, ăn sáng cùng họ, dọn dẹp và hướng dẫn tập thể dục. Những người cao tuổi sử dụng các khu vực sân thượng của công trình để ngồi hóng mát. Trong không gian ấy, những chiếc ghế mây, lưới lấy cảm hứng từ lưới đánh cá và các mảng màu đỏ - xanh khiến một cơ sở chăm sóc người già trở thành một phần khá tự nhiên của đời sống trên đảo.

Từ một trường học bỏ hoang, công trình cuối cùng trở thành “Con thuyền ký ức” của Chai Shan: một nơi để người già có chỗ ở khi cần, nhưng quan trọng hơn là vẫn có một không gian để gặp nhau, nhìn thấy biển và tiếp tục sống giữa cộng đồng mà họ đã gắn bó cả đời.

Ảnh: gooood.