Trong những năm gần đây, vi nấm biển đang được các nhà khoa học quan tâm như một nguồn tài nguyên sinh học giàu tiềm năng, có thể mang lại nhiều hợp chất tự nhiên quý giá cho y học, dược học và nông nghiệp. Đặc biệt, các chủng vi nấm sống trên rong biển được ghi nhận có khả năng tạo ra những hoạt chất sinh học có ích, mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu và phát triển dược liệu từ biển.

Vịnh Nha Trang, vùng biển có diện tích hơn 500 km² với hệ sinh thái đa dạng và nhiều đảo lớn nhỏ – là môi trường thuận lợi cho sự phát triển phong phú của vi sinh vật biển. Nhận thấy tiềm năng này, ThS. Ngô Thị Duy Ngọc cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Hải dương học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã kiên trì theo đuổi hướng nghiên cứu vi nấm biển phân lập từ rong biển, nhằm tìm kiếm các hợp chất sinh học có giá trị ứng dụng cho sức khỏe con người.

Sơ đồ nghiên cứu thu nhận hợp chất có hoạt tính bảo vệ tế bào cơ tim từ chủng vi nấm Penicillium chermesinum ( Nguồn: Viện Hàn Lâm KHoa học và Công nghệ Việt Nam)

Với đề tài “Nghiên cứu hóa học và hoạt tính bảo vệ tế bào của các hợp chất thu nhận từ vi nấm phân lập từ rong biển ở vịnh Nha Trang”, nhóm nghiên cứu đặt mục tiêu phát hiện những hợp chất tự nhiên có khả năng bảo vệ tế bào, đặc biệt là tế bào cơ tim và tế bào thần kinh. Đây là hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao trong bối cảnh các bệnh lý tim mạch và rối loạn thần kinh ngày càng gia tăng. Đề tài đã được nghiệm thu và xếp loại Xuất sắc.

Từ các đợt khảo sát thực địa tại vịnh Nha Trang, nhóm đã thu thập và xử lý 8 mẫu rong biển, qua đó phân lập thành công 47 chủng vi nấm biển khác nhau. Kết quả sàng lọc ban đầu cho thấy phần lớn các chủng vi nấm này có hoạt tính chống oxy hóa, một đặc tính quan trọng giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương. Đáng chú ý, một số chủng thuộc các chi Penicillium và Aspergillus thể hiện khả năng bảo vệ tế bào cơ tim trước các tác nhân gây độc trong điều kiện thí nghiệm.

Trong số đó, chủng vi nấm Penicillium chermesinum 2104NT-1.3 do nhóm của ThS. Ngô Thị Duy Ngọc phân lập từ rong nâu tại vịnh Nha Trang được đánh giá là nổi bật nhất. Nhóm nghiên cứu đã tập trung phân tích sâu chủng vi nấm này và thu nhận được bốn hợp chất tự nhiên từ dịch lên men. Đặc biệt, một hợp chất lần đầu tiên được ghi nhận có khả năng bảo vệ tế bào cơ tim trước tình trạng thiếu oxy mô phỏng trong phòng thí nghiệm, đồng thời kích thích quá trình tăng sinh tế bào – yếu tố quan trọng trong phục hồi tổn thương cơ tim.

Sách chuyên khảo “Vi nấm biển ở Trung Bộ Việt Nam: Đa dạng và các hoạt chất sinh học”

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả này cho thấy vi nấm biển không chỉ là đối tượng nghiên cứu mang tính học thuật mà còn là nguồn nguyên liệu tiềm năng cho việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh tim mạch trong tương lai. Việc phát hiện các hợp chất sinh học mới từ vi nấm biển góp phần khẳng định giá trị của tài nguyên sinh học biển Việt Nam, đồng thời mở ra hướng khai thác bền vững gắn với nghiên cứu khoa học.

Không dừng lại ở kết quả chuyên môn, đề tài của ThS. Ngô Thị Duy Ngọc và cộng sự còn để lại dấu ấn qua các công bố khoa học trong và ngoài nước, góp phần đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao. Toàn bộ 47 chủng vi nấm biển được phân lập đã được lưu giữ tại Bộ sưu tập Vi sinh vật biển của Viện Hải dương học, tạo nền tảng dữ liệu quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Từ những mẫu rong biển tưởng chừng quen thuộc ở vịnh Nha Trang, nhóm nghiên cứu tại Viện Hải dương học đã từng bước làm sáng tỏ tiềm năng của vi nấm biển, góp phần đưa kết quả nghiên cứu khoa học đến gần hơn với đời sống, đồng thời khẳng định vai trò của các nhà khoa học Việt Nam trong khai thác và phát huy giá trị của tài nguyên biển.

Thiên An