Hàu Thái Bình Dương là loài động vật có vỏ được nuôi trồng phổ biến nhất trên thế giới. Một số các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng loài động vật này không chỉ nổi tiếng với giá trị dinh dưỡng cao mà còn chứa các hợp chất sinh học có tác dụng kháng khuẩn, chống oxy hóa và cả ung thư.

Một nghiên cứu mới đây của nghiên cứu sinh Giulia Trinchera và các đồng nghiệp, được trình bày tại hội nghị Hiệp hội Sinh học Thực nghiệm ở Florence (Italy) đã cho thấy thêm tác dụng của thịt hàu lên các tế bào niêm mạc ruột.

Phát hiện này không chỉ mở ra hướng đi mới trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe đường ruột mà còn có thể giúp biến lượng lớn thịt hàu bị loại bỏ trong ngành nuôi trồng thủy sản thành nguồn nguyên liệu có giá trị cho thực phẩm chức năng.

Viêm là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước tổn thương và nhiễm trùng, nhưng khi tình trạng này kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, nó có thể trở thành nguyên nhân gây ra hàng loạt bệnh mạn tính, từ viêm ruột đến tiểu đường tuýp 2. Một trong những nơi chịu ảnh hưởng đầu tiên của tình trạng viêm kéo dài chính là đường ruột.

Niêm mạc ruột chỉ gồm một lớp tế bào xếp sát nhau, tạo thành hàng rào kiểm soát những gì được phép đi vào cơ thể. Khi lớp hàng rào này bị tổn thương và suy yếu, hiện tượng thường được gọi là "thấm ruột" sẽ xuất hiện, cho phép vi khuẩn và độc tố xâm nhập vào máu, khiến hệ miễn dịch liên tục ở trạng thái kích hoạt và thúc đẩy viêm mạn tính.

Chế độ ăn uống lúc này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc chống lại tình trạng viêm bằng cách duy trì hàng rào biểu mô này. Điều khiến nhóm nghiên cứu bất ngờ là chính chiết xuất từ toàn bộ mô mềm của hàu, thay vì các hợp chất tinh chế riêng lẻ, lại tạo ra hiệu quả chống viêm ổn định và rõ rệt trong mô hình biểu mô ruột.

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đã sử dụng hàu trưởng thành được thu hoạch tại đồng bằng sông Po ở miền bắc Italy. Toàn bộ phần thịt hàu được sấy, nghiền nhỏ rồi ngâm trong cồn để chiết xuất các hợp chất hoạt tính sinh học.

Chiết xuất này sau đó được đưa vào các tế bào ruột người nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Để mô phỏng tình trạng bệnh lý, nhóm nghiên cứu đã sử dụng một phân tử gây kích hoạt phản ứng viêm và theo dõi phản ứng của tế bào.

Kết quả cho thấy chiết xuất hàu có khả năng ngăn chặn hoạt động của một "công tắc" quan trọng kích hoạt các gene gây viêm trong tế bào. Ở liều thấp nhất, hoạt động của cơ chế này giảm khoảng một phần ba, trong khi ở liều cao nhất mức giảm lên tới gần một nửa.

Bên cạnh đó, chiết xuất còn làm giảm lượng enzyme COX-2, vốn là thành phần đóng vai trò thúc đẩy quá trình sản sinh các phân tử gây viêm lan rộng trong cơ thể.

Trước đây, các nhà khoa học từng ghi nhận một loại protein trong màng áo hàu có thể làm giảm COX-2 ở tế bào miễn dịch. Tuy nhiên, đây được xem là lần đầu tiên mô hàu nguyên con được chứng minh có tác dụng chống viêm trực tiếp trên tế bào ruột người.

Không chỉ làm giảm viêm, chiết xuất hàu còn giúp duy trì tính toàn vẹn của hàng rào bảo vệ đường ruột. Trong các thí nghiệm mô phỏng lớp niêm mạc ruột, tình trạng viêm khiến các tế bào này bị tổn thương và xuất hiện những khoảng hở giữa chúng. Ngược lại, các tế bào được xử lý trước bằng chiết xuất từ hàu vẫn duy trì khả năng chống rò rỉ gần như bình thường.

Quan sát dưới kính hiển vi điện tử cho thấy, các tế bào được bảo vệ bằng liều chiết xuất cao nhất vẫn giữ được bề mặt mịn và cấu trúc liên kết chặt chẽ, trái ngược với tình trạng tổn thương rõ rệt ở nhóm tế bào bị viêm.

Theo các nhà nghiên cứu, việc duy trì một hàng rào niêm mạc đường ruột khỏe mạnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi sự phá vỡ cấu trúc này thường liên quan trực tiếp đến bệnh viêm ruột và nhiều rối loạn tiêu hóa khác.

Phân tích thành phần cho thấy, chiết xuất hàu chứa nhiều hợp chất có khả năng chống viêm như axit béo omega-3, axit glutamic, polyphenol và carotenoid. Đáng chú ý, tỷ lệ omega-3 so với omega-6 trong mẫu hàu nghiên cứu ở mức thuận lợi hơn so với nhiều loại hàu khác. Đây là yếu tố vốn được biết đến với vai trò hỗ trợ giảm viêm.

Các nhà khoa học cho rằng không có một hợp chất đơn lẻ nào chịu trách nhiệm cho hiệu quả này, mà nhiều thành phần khác nhau có thể đang phối hợp để tạo ra tác dụng bảo vệ.

Dù vậy, cơ chế chính xác mà chiết xuất từ hàu ngăn chặn phản ứng viêm vẫn chưa được làm rõ. Nhóm nghiên cứu cho rằng các hợp chất trong hàu có thể kích hoạt các cơ chế phòng vệ tự nhiên bên trong tế bào, từ đó giúp chống lại quá trình viêm.

Một điểm đáng chú ý khác là nguồn nguyên liệu sử dụng trong nghiên cứu đến từ Sacca di Goro, một đầm phá nổi tiếng với ngành nuôi động vật có vỏ ở miền bắc Italy. Tại đây, khoảng 30-40% sản lượng hàu mỗi năm bị loại bỏ do kích thước quá nhỏ, biến dạng hoặc hư hỏng, không đáp ứng tiêu chuẩn thương mại.

Theo bà Trinchera, những con hàu vốn bị xem là phế phẩm này hoàn toàn có thể trở thành nguồn nguyên liệu sinh học giá trị cho ngành thực phẩm chức năng, góp phần thúc đẩy mô hình nuôi trồng thủy sản tuần hoàn và bền vững hơn.

Do sử dụng trực tiếp toàn bộ mô mềm mà không cần các quy trình tinh chế phức tạp và tốn kém, chiết xuất từ hàu cũng có lợi thế lớn về chi phí sản xuất nếu được phát triển thành sản phẩm thương mại trong tương lai.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là bằng chứng ban đầu trong phòng thí nghiệm. Trước khi có thể ứng dụng trong điều trị hoặc phòng ngừa bệnh, chiết xuất hàu cần tiếp tục được thử nghiệm trên động vật và tiến hành các thử nghiệm lâm sàng trên người để đánh giá hiệu quả, độ an toàn cũng như liều lượng phù hợp.

Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Food & Function.