Nhân dịp này, phóng viên Tạp chí Phụ nữ Mới đã có cuộc trao đổi với ông Lã Quốc Khánh - Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam về tương lai của phở Việt, cơ hội phát triển ngành công nghiệp văn hóa ẩm thực và những thách thức đặt ra trong thời kỳ hội nhập.

Thưa ông, Chi hội Phở Sài Gòn và Bảo tàng Phở vừa chính thức ra mắt. Theo ông, sự kiện này mang ý nghĩa như thế nào đối với ngành ẩm thực Việt Nam?

Ông Lã Quốc Khánh: Tôi cho rằng đây là một dấu mốc rất đáng chú ý. Lần đầu tiên Việt Nam có một bảo tàng chuyên đề về ẩm thực và cũng là bảo tàng đầu tiên dành riêng cho một món ăn, đó là phở.

Điều quan trọng nhất của bảo tàng không nằm ở hiện vật mà nằm ở câu chuyện văn hóa đằng sau những hiện vật ấy. Bảo tàng là nơi lưu giữ ký ức, lịch sử, bản sắc và hành trình phát triển của một món ăn gắn bó với đời sống người Việt qua nhiều thế hệ.

Thông qua bảo tàng, người xem không chỉ nhìn thấy một tô phở mà còn hiểu được nguồn gốc của phở, những nguyên liệu làm nên phở, những biến chuyển trong cách thưởng thức phở ở từng vùng miền và cả những giá trị văn hóa được phản ánh trong món ăn này.

Ở góc độ rộng hơn, đây còn là bước khởi đầu cho việc xây dựng các thiết chế văn hóa chuyên nghiệp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị ẩm thực Việt Nam một cách bài bản hơn.

Ông Lã Quốc Khánh - Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam. Ảnh: Cẩm Viên.

Nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Thái Lan đã biến ẩm thực thành công cụ quảng bá hình ảnh quốc gia rất hiệu quả. Việt Nam đang đứng ở đâu trên hành trình đó?

Ông Lã Quốc Khánh: Nếu nói về tài nguyên thì Việt Nam không hề thua kém. Chúng ta có một nền ẩm thực rất phong phú, đa dạng và mang bản sắc riêng biệt.

Tuy nhiên, điều chúng ta còn thiếu là cách kể chuyện và cách tổ chức để biến những giá trị ấy thành sức mạnh mềm quốc gia.

Hàn Quốc có kimchi, Nhật Bản có sushi, Thái Lan có tom yum. Họ không chỉ bán món ăn mà họ bán cả văn hóa, lối sống, lịch sử và hình ảnh đất nước thông qua món ăn đó.

Việt Nam cũng có những biểu tượng tương tự như phở, bánh mì, cà phê, bún chả hay gỏi cuốn. Nhưng để những món ăn ấy trở thành thương hiệu quốc gia thực sự thì cần nhiều hơn những quán ăn ngon. Chúng ta cần có bảo tàng, lễ hội, trung tâm trải nghiệm, các tổ chức nghề nghiệp và những chiến lược dài hạn để đưa ẩm thực trở thành một phần của ngành công nghiệp văn hóa.

Đó là điều mà các quốc gia đi trước đã làm rất thành công.

Vì sao Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam lại lựa chọn phở để thành lập chi hội chuyên ngành?

Ông Lã Quốc Khánh: Bởi vì phở hội tụ đầy đủ những yếu tố để trở thành biểu tượng văn hóa quốc gia.

Đây là món ăn có lịch sử lâu đời, có khả năng thích nghi mạnh mẽ và được cộng đồng quốc tế biết đến rộng rãi nhất trong các món ăn Việt Nam.

Điều thú vị là phở luôn vận động và phát triển. Từ phở Bắc truyền thống đến phở Nam với sự phong phú về nguyên liệu, rồi những sáng tạo mới phù hợp với xu hướng dinh dưỡng hiện đại, tất cả đều cho thấy sức sống rất mạnh của món ăn này.

Chi hội Phở Sài Gòn được thành lập không chỉ để kết nối các chủ quán phở hay đầu bếp, mà còn để tập hợp các nghệ nhân, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa và những người yêu phở cùng chung tay bảo tồn và phát triển giá trị của món ăn này.

Tôi tin rằng nếu được đầu tư đúng hướng, phở hoàn toàn có thể trở thành một ngành kinh tế văn hóa với giá trị rất lớn.

Ông Lã Quốc Khánh đánh giá cao việc ra mắt bảo tàng phở tại TP.HCM. Ảnh: Cẩm Viên.

Ông có thể nói rõ hơn về tiềm năng kinh tế của ngành phở?

Ông Lã Quốc Khánh: Nhiều người nghĩ phở chỉ đơn giản là một món ăn, nhưng nếu nhìn dưới góc độ kinh tế thì giá trị của phở lớn hơn rất nhiều.

Một tô phở bán ra không chỉ tạo doanh thu cho người bán. Đằng sau nó là cả một chuỗi giá trị gồm nông nghiệp, chăn nuôi, chế biến thực phẩm, gia vị, logistics, nhà hàng, du lịch và truyền thông.

Xa hơn nữa, phở còn có thể tạo ra các sản phẩm văn hóa như bảo tàng, sách, phim tài liệu, lễ hội, chương trình trải nghiệm và các hoạt động du lịch chuyên đề.

Hiện nay, gần như mọi du khách quốc tế đến Việt Nam đều muốn thưởng thức phở. Điều đó cho thấy phở đã trở thành một “đại sứ văn hóa” tự nhiên của đất nước.

Nếu biết khai thác tốt, giá trị mà phở tạo ra sẽ không chỉ nằm ở doanh thu bán hàng mà còn ở giá trị thương hiệu quốc gia, giá trị du lịch và giá trị văn hóa.

Theo ông, đâu là những thách thức lớn nhất đối với ngành phở hiện nay?

Ông Lã Quốc Khánh: Thách thức đầu tiên là nguy cơ thương mại hóa quá mức.

Khi một món ăn nổi tiếng, việc mở rộng kinh doanh là điều tất yếu. Nhưng nếu chỉ chạy theo lợi nhuận mà quên đi giá trị cốt lõi thì rất dễ làm mất bản sắc.

Phở có thể thay đổi, có thể sáng tạo nhưng vẫn phải giữ được tinh thần và hồn cốt của nó.

Thách thức thứ hai là tiêu chuẩn hóa chất lượng. Hiện nay có hàng chục nghìn quán phở trên khắp Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới. Làm sao để người tiêu dùng vẫn nhận diện được đâu là giá trị đặc trưng của phở Việt là một bài toán không hề đơn giản.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng thiếu đội ngũ nghiên cứu chuyên sâu về văn hóa ẩm thực, thiếu những thiết chế văn hóa đủ mạnh và thiếu chiến lược dài hạn để phát triển ngành công nghiệp văn hóa ẩm thực.

Không gian bảo tàng phở Sài Gòn.

Ông kỳ vọng điều gì cho tương lai của phở Việt trong 10 năm tới?

Ông Lã Quốc Khánh: Tôi mong rằng trong tương lai, khi nhắc đến Việt Nam, thế giới không chỉ nhớ đến phở như một món ăn ngon.

Tôi mong họ nhìn thấy đằng sau tô phở là lịch sử, văn hóa, con người, lối sống và bản sắc dân tộc Việt Nam.

Tôi cũng kỳ vọng từ mô hình Bảo tàng Phở và Chi hội Phở Sài Gòn hôm nay sẽ mở ra nhiều không gian văn hóa ẩm thực khác trên khắp cả nước. Có thể là bảo tàng về bánh mì, cà phê, cao lầu, mì Quảng hay những đặc sản tiêu biểu của từng vùng miền.

Ẩm thực không đơn thuần là chuyện ăn uống. Đó là câu chuyện của văn hóa, của kinh tế, của du lịch và của sức mạnh mềm quốc gia.

Đã đến lúc chúng ta nhìn phở không chỉ là một món ăn nổi tiếng mà là một phần của chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam trong tương lai.