Bạn biết đấy, guồng quay công việc chốn văn phòng vốn đã chẳng dễ dàng, nay lại thêm sự xuất hiện ồ ạt của Trí tuệ nhân tạo (AI) khiến mọi thứ càng trở nên chóng mặt. Nếu những người trẻ hào hứng coi đây là công cụ "hack" năng suất, thì với những thế hệ đi trước, những "lão tướng" đã dành cả thanh xuân để chạy đua với máy tính cá nhân hay internet, AI lại giống như một giọt nước tràn ly. 

Thay vì oằn mình học một ngôn ngữ mới, một bộ kỹ năng mới ở tuổi xế chiều, họ chọn cách mỉm cười bước lùi lại, nhường sân khấu cho người trẻ và tận hưởng cuộc sống. Báo cáo mới đây từ tờ The Wall Street Journal (WSJ) đã hé lộ một góc khuất chân thật về làn sóng những người lao động thà chọn về hưu sớm chứ nhất quyết không chịu "làm bạn" với AI.

"Chiếc bình điện đã cạn" và sự mệt mỏi trước ngưỡng cửa AI

Đời người đi làm có mấy bận đổi thay, ông Luke Michel, 68 tuổi, đã sống qua hai cuộc đại tu công nghệ trong sự nghiệp của mình. Từ thời kỳ xuất bản trên máy tính để bàn những năm 1980 cho đến kỷ nguyên internet bùng nổ, ông đều kiên cường vượt qua. Cứ mỗi lần như thế, ông lại hừng hực khí thế học hỏi cùng đồng nghiệp. 

Nhưng khi AI gõ cửa, ông quyết định: Đủ rồi. 

Khi viện ung thư nơi ông làm việc đưa ra lời đề nghị nghỉ hưu sớm vào năm ngoái, vị chiến lược gia nội dung này đã gật đầu không do dự, dù trước đó ông tính nán lại chốn công sở thêm vài năm nữa. Lời tâm sự của ông thật mộc mạc và đánh trúng tim đen của bao người: "Thời gian và năng lượng bạn phải bỏ ra để học cả một kho từ vựng mới, một bộ kỹ năng mới toanh, thật sự không đáng đâu. Pin của bạn ở tuổi này không còn giữ được điện lâu như trước nữa". 

Điều thú vị là ông không hề bài xích công nghệ này, ông vẫn dùng AI để học tiếng Tây Ban Nha cho vui, nhưng ông chỉ muốn dùng nó cho mục đích cá nhân chứ không phải để phục vụ một ai khác trong công việc. Thay vì vắt kiệt sức, ông muốn dành chút năng lượng còn lại để làm tình nguyện, vẽ tranh và đi xem opera. 

Tâm lý này không hề hiếm gặp bởi sau nhiều thập kỷ tăng cao, tỷ lệ người lao động trên 55 tuổi tại Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 20 năm qua, một phần vì tài chính đã ổn định, nhưng phần lớn là vì họ không muốn dành những năm tháng cuối cùng của sự nghiệp để vật lộn với những xáo trộn mà AI mang lại.

Khi quyền tự chủ bị tước đoạt và niềm kiêu hãnh bị tổn thương

Khái niệm nghỉ hưu giờ đây không chỉ đơn thuần là vấn đề tuổi tác hay tiền bạc, mà nó xảy ra khi những yếu tố cốt lõi trong đời sống công việc của một người bị phá vỡ. Chuyên gia tâm lý nghỉ hưu Robert Laura đã chỉ ra rằng khi quyền tự chủ bị thách thức, bạn bè lần lượt rời đi, hoặc không còn đồng điệu với hướng đi của công ty, người ta sẽ muốn dừng lại. 

Và AI chính là "kẻ phá bĩnh" lớn nhất khi nó can thiệp quá sâu vào tính chuyên nghiệp của họ. 

Giống như trường hợp của bà Jennifer Kerns, 60 tuổi, vừa rời khỏi vị trí quản lý tại một tập đoàn công nghệ lớn. Vốn sinh ra trong một gia đình nghệ sĩ, bà cảm thấy bị xúc phạm khi các mô hình AI ngang nhiên "học lỏm" chất xám của những người sáng tạo mà chẳng màng đến việc trả tiền bản quyền. 

Sự thất vọng dâng cao khi công ty bắt đầu yêu cầu nhân viên đánh giá mức độ sử dụng AI trong công việc hàng ngày. Mỗi khi đồng nghiệp khuyên dùng ChatGPT để viết báo cáo, bà chỉ thẳng thừng đáp lại rằng bản thân chẳng biết dùng và cũng chẳng hứng thú gì với việc để máy móc viết thay mình. Dù biết cố làm thêm vài năm để chờ đến tuổi hưởng bảo hiểm y tế sẽ an toàn hơn, nhưng bà đã quyết định tính toán lại tài chính và dứt áo ra đi. 

Giờ đây, niềm vui của bà là một chuyến du lịch một mình đến Scotland, tham gia lớp học khâu vá và tự tay sửa những chiếc áo len cũ, một công việc thủ công tỉ mỉ mà bà tự hào gọi đó là "sự đối lập hoàn toàn với AI".

Lùi bước nhường sân cho người trẻ và sự thở phào của giới chủ

Đừng nghĩ chỉ có những người mù mờ về công nghệ mới sợ hãi rút lui, ngay cả những chuyên gia IT am hiểu bậc nhất cũng đang chọn cách chùn bước. Ông Terry Grimm, 65 tuổi, một người đã có 40 năm lăn lộn trong ngành phần mềm, cũng vừa quyết định nghỉ hưu sớm khi công ty của ông yêu cầu tích hợp hàng loạt công cụ AI mới vào quy trình làm việc. 

Từ một người thong dong định cống hiến thêm vài năm, ông ngậm ngùi nhận ra mình đang phải gánh thêm 20 giờ học tập đào tạo sau 40 giờ làm việc mệt mỏi mỗi tuần. Đối diện với thực tế ấy, ông tặc lưỡi: "Thôi, cứ để mấy cậu thanh niên trẻ tuổi làm việc này". Đứng trước làn sóng "rủ nhau nghỉ việc" của các nhân sự lớn tuổi, nhiều công ty thực chất lại đang... thở phào nhẹ nhõm. 

Các chuyên gia kinh tế cho rằng trong bối cảnh các doanh nghiệp đang chịu áp lực phải thắt lưng buộc bụng, việc những người lớn tuổi tự nguyện rời đi giúp họ không phải gánh tiếng xấu sa thải quá nhiều người. Thế nhưng, đằng sau sự rút lui êm đẹp ấy là một sự thật xót xa mà các chuyên gia nhân sự phải thừa nhận: Giới chủ dường như chưa đủ kiên nhẫn để trân trọng những kinh nghiệm sống còn mà thế hệ đi trước đang có. 

Thay vì đầu tư thời gian giúp họ làm quen, guồng quay hối hả của AI đã vô tình đẩy những "lão tướng" dạn dày kinh nghiệm ra khỏi đường đua, để họ tự quay về với sự bình yên của cuộc sống không bị máy móc chi phối.