Những quán cà phê kín chỗ, laptop mở sẵn, tai nghe đeo vội, từng nhóm sinh viên ngồi san sát nhau giữa mùa thi là hình ảnh này không còn xa lạ tại các thành phố lớn. Khi không gian học tập dần dịch chuyển đa dạng hơn, không chỉ là giảng đường, thư viện hay ký túc xá, quán cà phê trở thành lựa chọn quen thuộc.

Tuy nhiên, xu hướng ấy không chỉ là câu chuyện “đổi gió”, mà còn phản ánh cách mỗi sinh viên nhìn nhận về hiệu quả học tập, kỷ luật cá nhân và môi trường học phù hợp với mình.

Đi cà phê để tìm kiếm áp lực tích cực 

Với Khánh Linh (21 tuổi, Hà Nội), đang là sinh viên năm 3, quán cà phê gần như đã trở thành một phần mặc định trong nhịp học tập mỗi khi cần làm bài nhóm hay chạy deadline.

Không phải ngẫu nhiên mà lựa chọn này của cô bạn được duy trì lâu dài. Theo Linh, nhóm bạn đã thử nhiều không gian khác nhau từ thư viện đến học tại nhà nhưng cuối cùng vẫn quay lại với quán cà phê, đặc biệt khi cần làm việc nhóm.

“Ở đó, mọi người có thể trao đổi thoải mái, không bị gò bó như ở thư viện, mà cũng không quá riêng tư đến mức dễ bị mất tập trung như khi ngồi ở nhà”, Linh nói. 

Điểm khác biệt lớn nhất, theo Linh, nằm ở một dạng “áp lực” nhưng đủ để tạo động lực.

“Mình thấy không gian quán cà phê có một ‘áp lực nhẹ’ rất tích cực kiểu như ai cũng đang làm việc gì đó, nên bản thân mình cũng tự giác hơn. Nhất là những hôm chạy deadline, nếu ngồi ở nhà thì rất dễ trì hoãn, còn khi đã ra ngoài rồi thì gần như buộc phải làm cho xong”, Linh chia sẻ. 

Với Khánh Linh, quán cà phê gần như đã trở thành một phần mặc định trong nhịp học tập mỗi khi cần làm bài nhóm hay chạy deadline. (Ảnh: NVCC)

Yếu tố thời tiết và mùa thi càng khiến lựa chọn này trở nên rõ rệt hơn. Trong những ngày hè nóng bức tại Hà Nội, Linh hiện đang ở ký túc xá của trường nên việc học tại đây không phải lúc nào cũng thoải mái và tập trung được, khiến nhiều sinh viên “dịch chuyển” ra ngoài.

Không chỉ quán cà phê truyền thống, các mô hình study space hay working space cũng ngày càng phổ biến, đáp ứng nhu cầu học tập với không gian yên tĩnh hơn, đầy đủ ổ cắm và wifi ổn định.

Dù vậy, Linh cũng cho rằng việc sử dụng không gian chung cần đi kèm ý thức: “Không nên ngồi quá lâu mà chỉ gọi một món, hay nói chuyện quá to làm ảnh hưởng người khác. Quan trọng là phải tôn trọng không gian chung”, Linh nói 

Với Linh, việc ra quán cà phê học bài không phải là “làm màu”, mà đơn giản là một cách để tối ưu hiệu quả học tập trong những giai đoạn cao điểm.

Linh hoạt không gian, không phụ thuộc môi trường

Trong khi đó, Khánh Ly (19 tuổi, Hà Nội) hiện là sinh viên năm nhất lại nhìn nhận vấn đề theo hướng linh hoạt hơn. Với Ly, không có không gian “tốt nhất”, mà chỉ có không gian phù hợp với từng mục tiêu cụ thể.

“Nhóm của mình ở lớp không có một địa điểm cố định, mà sẽ chọn tùy theo tính chất của bài tập đó”, Ly nói 

Theo Ly, mỗi môi trường đều có ưu và nhược điểm riêng. Thư viện phù hợp cho những công việc cần tập trung cao, trong khi quán cà phê lại thuận tiện hơn cho các hoạt động trao đổi nhóm.

Ngoài ra, những buổi làm việc mang tính chất nhẹ nhàng, nhóm bạn cũng có thể chọn học tại nhà của một thành viên để có không khí thoải mái hơn, dù đi kèm với nguy cơ xao nhãng.

“Mùa nóng khiến lựa chọn nghiêng nhiều hơn về không gian bên ngoài”, Ly chia sẻ, đồng thời thừa nhận điều kiện học tập như điều hòa hay không gian ổn định là yếu tố tác động không nhỏ đến hiệu suất học tập. 

(Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, điều mà Ly nhấn mạnh không nằm ở địa điểm, mà ở cách học. Theo Ly, quan trọng không phải là học ở đâu, mà là học như thế nào, việc ra quán cà phê học bài là bình thường, nhưng cũng dễ bị hiểu sai. Không phải ai ngồi trong quán cà phê cũng thực sự học hiệu quả.

Theo Khánh Ly, có những bạn ra đó thực sự để học, nhưng cũng có những bạn chỉ đổi không gian rồi lại làm việc khác. Chính vì vậy, Ly cho rằng không nên phụ thuộc vào một môi trường cố định, đặc biệt là những không gian “dễ chịu”. 

Nếu quen với việc phải có không gian đẹp, có điều hòa mới học được thì về lâu dài sẽ khó thích nghi với nhiều môi trường học tập khác nhau. 

Hiệu quả hay chỉ là “ảo giác năng suất”?

Từ góc nhìn của một cựu sinh viên mới rời giảng đường, Mai Phương (25 tuổi) lại thận trọng hơn khi đánh giá xu hướng này.

“Mình không bài xích việc ra quán cà phê học bài, nhưng cá nhân mình vẫn ưu tiên những không gian ổn định và yên tĩnh hơn”, Phương chia sẻ

Phương cho biết từng thử học ở quán cà phê, nhưng không duy trì lâu dài vì nhận ra bản thân dễ bị phân tán bởi các yếu tố xung quanh từ âm nhạc, tiếng nói chuyện đến sự di chuyển liên tục.

“Những lúc cần tập trung sâu, đặc biệt là khi làm bài dài hoặc ôn thi, mình vẫn thấy thư viện hoặc một góc học tập quen thuộc ở nhà hiệu quả hơn”, Phương nói. 

Theo Phương, một trong những hiểu lầm phổ biến hiện nay là việc đồng nhất không gian đẹp với hiệu quả học tập. Hiện nay có một xu hướng khá rõ là sinh viên thích ra quán cà phê hoặc study space để học… nhưng nếu không có sự tự kỷ luật thì rất dễ biến thành ngồi lâu nhưng hiệu quả không cao. 

Với Mai Phương, thời gian ở quán cà phê không đồng nghĩa với hiệu quả học tập cao. (Ảnh: NVCC)

Trải nghiệm cá nhân khiến Phương nhận ra rằng thời gian ở quán cà phê không đồng nghĩa với hiệu quả học tập cao.

“Mình từng thấy nhiều bạn dành hàng tiếng ở quán cà phê nhưng thời gian tập trung thực sự lại không nhiều”, cô nói 

Ngược lại, trong một không gian quen thuộc, ít xao nhãng, hiệu quả có thể cao hơn trong thời gian ngắn hơn và đôi khi  chỉ cần vài tiếng là đã hoàn thành được rất nhiều việc.

Đặc biệt, trong những giai đoạn quan trọng như mùa thi, Phương cho rằng sinh viên nên ưu tiên hiệu quả hơn cảm hứng. Quán cà phê là sự lựa chọn tốt, nhưng không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu.

Với Phương, điều quan trọng nhất không nằm ở việc học ở đâu, mà là hiểu rõ bản thân phù hợp với môi trường nào để không biến việc học thành một thói quen phụ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài.

Giữa nhiều lựa chọn không gian học tập, quán cà phê không phải là đáp án đúng hay sai, mà chỉ là một biến số trong cách mỗi người tự tổ chức việc học của mình.

Với người này, đó là nơi có thể tìm được một thứ áp lực đủ để kéo họ ra khỏi trì hoãn. Với người khác, đó chỉ là một lựa chọn linh hoạt theo từng nhu cầu. Nhưng cũng có những người nhìn thấy ở đó một dạng “ảo giác năng suất”, nơi thời gian trôi qua rất nhanh, nhưng hiệu quả lại không tỷ lệ thuận.

Suy cho cùng, không gian có thể hỗ trợ, nhưng không thể thay thế kỷ luật. Một chiếc bàn yên tĩnh trong thư viện, một góc quen thuộc ở nhà hay một quán cà phê đông người, tất cả chỉ thực sự có ý nghĩa khi người ngồi đó biết mình cần làm gì và có đủ tập trung để theo đuổi đến cùng.

Khi việc học ngày càng linh hoạt và không còn bó buộc trong giảng đường, câu hỏi quan trọng không còn là “học ở đâu”, mà là “học như thế nào” và đối mỗi sinh viên, sẽ phải tự tìm ra câu trả lời phù hợp nhất theo cách riêng của mình.