Gần đây tôi thường nhận được những lời nhắn như thế này từ phụ huynh:

“Cô ơi, con tôi nhút nhát quá, chẳng tự tin chút nào.”

“Con nói chuyện không dám nhìn ai, ra ngoài hay bị bắt nạt.”

“Chuyện gì cũng không dám tranh, nhìn là thấy thiếu bản lĩnh.”

Mỗi lần đọc những dòng ấy, tôi lại thấy chạnh lòng. Bởi vì sự “rụt rè” hay “thiếu tự tin” ở trẻ, hầu như không phải bẩm sinh. Không có đứa trẻ nào sinh ra đã biết sợ hãi. Cũng không có đứa trẻ nào sinh ra đã nghĩ: “Mình kém cỏi.”

Những suy nghĩ ấy được hình thành dần dần – qua cách người lớn đối xử với con. Và trong nhiều gia đình, người ảnh hưởng mạnh mẽ nhất chính là người cha.

Có câu: “Cha nghiêm, mẹ hiền, con mới nên người.”

Nhưng trong thực tế, không ít ông bố hoặc nói nhiều nhưng toàn lời chê bai, hoặc nóng nảy đáng sợ, hoặc gần như… vắng mặt trong hành trình lớn lên của con. Nếu người cha rơi vào một trong ba kiểu dưới đây, rất có thể đứa trẻ sẽ ngày càng tự ti, nhút nhát và thiếu bản lĩnh.

1. Kiểu bố “mở miệng là tiêu cực”

Đây là kiểu bố hiếm khi khen con, nhưng lại rất giỏi tìm lỗi. Con được 9,5 điểm, bố cau mày: “0,5 điểm kia mất đi đâu? Người ta được 10 mà con không làm được?”

Con quét nhà, lỡ làm rơi ít rác, bố buông câu: “Làm gì cũng chẳng ra hồn.”

Nhiều người nói những câu ấy với giọng rất tự nhiên, thậm chí nghĩ mình “nói đúng”. Ở ngoài xã hội họ có thể lịch sự, điềm đạm. Nhưng về nhà, trước mặt con, lại trở thành người hay chỉ trích.

Họ thường nghĩ: “Không nói nặng thì làm sao con nhớ?”. Nhưng trẻ con không nhớ “bài học”, mà nhớ cảm xúc.

Một câu “Con thật vô dụng” không chỉ là lời nói. Nó như chiếc đinh đóng vào lòng trẻ. Lâu dần, đứa trẻ sẽ tự nhủ: “Mình đúng là không làm được.”

Bạn tưởng mình đang thúc đẩy con tiến bộ. Thực ra, bạn đang dập tắt ngọn lửa tự tin trong con.

2. Kiểu bố nóng nảy như “thùng thuốc súng”

Có những ông bố rất dễ nổi giận. Con làm chậm một chút – quát. Làm đổ cốc nước – mắng. Cãi lại một câu – bùng nổ.

Trong những gia đình như vậy, trẻ thường sống trong trạng thái căng thẳng cao độ. Dần dần, con học được một điều: phải kìm nén bản thân. Không dám nói suy nghĩ thật. Không dám từ chối. Không dám bày tỏ mong muốn.

Đứa trẻ từng hoạt bát trở nên im lặng. Đứa trẻ từng có chính kiến trở nên phục tùng. Sự sợ hãi có thể khiến trẻ “ngoan” trong chốc lát, nhưng không bao giờ tạo nên một con người mạnh mẽ thật sự.

3. Kiểu bố “có mặt mà như không”

Có những người cha không mắng mỏ, cũng không quá khắt khe. Họ chăm chỉ kiếm tiền và thường được khen là “lo cho gia đình”. Nhưng vấn đề là: họ hầu như không đồng hành cùng con.

Con kể chuyện trường lớp – bố vừa lướt điện thoại vừa ậm ừ. Con muốn bố chơi cùng – bố bảo: “Ra tìm mẹ đi.” Cuối tuần ở nhà – bố bận việc, xem video, tụ tập bạn bè.

Câu quen thuộc nhất của họ là: “Bố đi làm vất vả cũng vì gia đình này”. Nghe thì cao cả, nhưng với đứa trẻ, đó có thể là bức tường lạnh lẽo.

Nghiên cứu cho thấy, chất lượng thời gian cha dành cho con liên quan chặt chẽ đến cảm giác an toàn và giá trị bản thân của trẻ. Trẻ không cần bố quá giàu, quá thành công. Điều chúng cần biết chỉ là: “Trong lòng bố, con có quan trọng không?”

Một đứa trẻ lâu ngày không nhận được sự phản hồi từ cha thường mang trong mình khoảng trống cảm xúc – và khoảng trống ấy không thể lấp đầy bằng vật chất.

Lời nhắn gửi

Có những người cha là tấm áo giáp bảo vệ con suốt đời. Nhưng cũng có những người vô tình trở thành xiềng xích khiến con mang theo mặc cảm cả đời.

Làm cha không chỉ là nuôi một đứa trẻ lớn lên. Đó là đang góp phần định hình cả một cuộc đời.

Nếu muốn con tự tin, mạnh mẽ, trước hết hãy bắt đầu từ cách mình nói chuyện, kiểm soát cảm xúc và hiện diện thật sự bên con mỗi ngày.