Tài sản trí tuệ được mở rộng khả năng góp vốn, thế chấp. Ảnh minh họa: ITN

Tại lớp tập huấn hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương thi hành pháp luật về sở hữu trí tuệ, Cục Sở hữu trí tuệ và Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã cập nhật những quy định mới, đồng thời trao đổi về các khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng tại cơ sở.

Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ Nguyễn Văn Bảy cho biết hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ đang bước vào đợt cải cách sâu rộng với sự có hiệu lực của Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định số 100/2026/NĐ-CP và Thông tư số 10/2026/TT-BKHCN.

Các văn bản này không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo hộ quyền mà còn thể hiện định hướng khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ. Chủ sở hữu có thể sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, thế chấp vay vốn và thực hiện các giao dịch dân sự, thương mại.

Nhà nước cũng sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu về giá giao dịch nhằm góp phần minh bạch hóa thị trường, hỗ trợ định giá, chuyển giao và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Khi có cơ chế định giá và giao dịch minh bạch, sáng chế, nhãn hiệu cùng các kết quả sáng tạo có thể được khai thác như một nguồn lực phục vụ sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ dừng lại ở giấy chứng nhận bảo hộ.

Đối với doanh nghiệp, hướng tiếp cận này tạo thêm cơ sở để huy động vốn, mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào khả năng định giá, xác lập quyền và tổ chức các giao dịch phù hợp với quy định pháp luật.

Cùng với việc mở rộng khả năng khai thác thương mại, pháp luật mới cũng tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Các biện pháp dân sự được bổ sung, trách nhiệm của chủ quản nền tảng số được làm rõ, trong khi mức bồi thường thiệt hại và biện pháp xử lý hàng hóa xâm phạm được tăng cường nhằm nâng cao tính răn đe.

Những thay đổi này đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi hoạt động kinh doanh, phân phối hàng hóa và khai thác nội dung ngày càng dịch chuyển lên môi trường trực tuyến. Sự phát triển của các nền tảng số cũng kéo theo nhiều hình thức xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mới, phức tạp hơn, đòi hỏi cơ chế bảo vệ phù hợp.

Chuyển đổi số là một nội dung quan trọng khác trong lần sửa đổi. Quy trình tiếp nhận, xử lý đơn được đơn giản hóa; công nghệ và trí tuệ nhân tạo được đưa vào hỗ trợ hoạt động chuyên môn; các cơ sở dữ liệu quốc gia về sở hữu công nghiệp được xây dựng nhằm rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Các quy định mới cũng đề cập mối quan hệ giữa sở hữu trí tuệ và trí tuệ nhân tạo (AI). Cách tiếp cận được đặt ra là cân bằng giữa việc công nhận quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sự đóng góp đáng kể của con người và cho phép khai thác dữ liệu hợp lý để huấn luyện AI.

Đây là vấn đề mới, cần được áp dụng thận trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể sáng tạo, đồng thời không cản trở hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam Phạm Nghiêm Xuân Bắc cho rằng trong bối cảnh pháp luật có nhiều thay đổi lớn, việc Cục Sở hữu trí tuệ trực tiếp hướng dẫn, trao đổi sẽ giúp các quy định mới được hiểu và áp dụng thống nhất trên toàn quốc.

Hoạt động tập huấn cũng tạo cơ hội để cơ quan quản lý, chuyên gia và những người trực tiếp làm việc trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ đối thoại, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và các cách hiểu khác nhau phát sinh trong thực tiễn.

Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ, đóng góp kinh nghiệm thực tế để hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ.