Ảnh minh họa tạo bởi AI

Thực trạng này cho thấy yêu cầu tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, từ xác định nhu cầu công nghệ đến đầu tư, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Làm thế nào để kết quả nghiên cứu khoa học đi vào sản xuất, tạo ra sản phẩm có giá trị thương mại? Đây là một trong những vấn đề trọng tâm đặt ra trong việc thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN).

Theo số liệu VCCI công bố tại hội thảo tháng 7/2026, tỷ lệ doanh nghiệp đầu tư cho R&D chỉ đạt khoảng 3,9%. Ngay cả trong nhóm doanh nghiệp vừa và lớn, con số này cũng chỉ khoảng 5,1%. Tỷ lệ doanh nghiệp hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu cũng ở mức tương tự.

Những con số trên cho thấy dư địa phát triển hoạt động nghiên cứu, phát triển và hợp tác giữa doanh nghiệp với các tổ chức khoa học vẫn còn lớn. Để khai thác nguồn lực này, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu, trong khi viện nghiên cứu và trường đại học cần chủ động kết nối với khu vực sản xuất, kinh doanh, xác định các bài toán công nghệ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn.

Định hướng này phù hợp với Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định: “Người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực, động lực chính; nhà khoa học là nhân tố then chốt; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi nhất” cho phát triển các lĩnh vực này.

Theo đó, doanh nghiệp không chỉ là bên tiếp nhận kết quả nghiên cứu mà còn cần tham gia xác định nhu cầu, đầu tư và ứng dụng công nghệ. Việc kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực khoa học, đồng thời tạo điều kiện để các tổ chức nghiên cứu phát triển công nghệ gắn với yêu cầu của thị trường.

Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo cũng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết nhà trường - doanh nghiệp, tăng cường đào tạo tại doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhất là đào tạo kỹ năng nghề trong các lĩnh vực công nghệ cao. Nghị quyết đồng thời đặt ra yêu cầu hỗ trợ triển khai hiệu quả hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp.

Liên kết “3 nhà” đòi hỏi sự phối hợp xuyên suốt giữa các bên. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo cơ chế, chính sách; viện nghiên cứu, trường đại học phát huy năng lực nghiên cứu và đào tạo; doanh nghiệp tham gia đặt hàng, đầu tư, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả.

Tuy nhiên, để sự phối hợp này tạo ra sản phẩm cụ thể, nhiều vấn đề cần được giải quyết, từ cách thức doanh nghiệp tham gia đặt hàng nhiệm vụ KH&CN, cơ chế cùng đầu tư và chia sẻ rủi ro đến việc kết nối đối tác nghiên cứu, xác lập quyền sở hữu trí tuệ và đưa công nghệ ra thị trường.

Ngày 23/10, Bộ KH&CN phối hợp với Văn phòng Chính phủ tổ chức Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển KH&CN. Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp.

Tại hội nghị, lãnh đạo Bộ KH&CN sẽ trình bày báo cáo về thực trạng, những điểm nghẽn và giải pháp thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển KH&CN. Các đại biểu cũng sẽ trao đổi về những khó khăn trong quá trình hợp tác và đề xuất giải pháp gắn hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tế của sản xuất, kinh doanh.

Nội dung thảo luận tập trung vào 5 nhóm vấn đề: doanh nghiệp tham gia xác định và đặt hàng nhiệm vụ KH&CN; cơ chế Nhà nước và doanh nghiệp cùng đầu tư, chia sẻ rủi ro; kết nối doanh nghiệp với viện, trường và tổ chức nghiên cứu phù hợp; sở hữu trí tuệ, tài sản, quyền và lợi ích của các bên; đưa kết quả nghiên cứu thành công nghệ, sản phẩm và ra thị trường.

Đây đều là những khâu tác động trực tiếp đến khả năng ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Doanh nghiệp cần tham gia từ giai đoạn xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu đến thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và phát triển sản phẩm. Ở chiều ngược lại, viện nghiên cứu và trường đại học cần chủ động tìm kiếm đối tác, định hướng hoạt động nghiên cứu sát với thực tiễn để nâng cao khả năng ứng dụng của các công trình khoa học.

Cơ chế đầu tư và chia sẻ rủi ro cũng cần được thiết kế phù hợp. Việc phân định quyền sở hữu trí tuệ, tài sản và lợi ích giữa các bên cần rõ ràng, đồng thời tính đến đặc thù của từng lĩnh vực, khả năng ứng dụng của công nghệ và mức độ rủi ro trong quá trình phát triển sản phẩm. Đây là những yếu tố quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho R&D và tiếp nhận công nghệ từ các tổ chức nghiên cứu.

Bên cạnh các vấn đề về cơ chế, hội nghị sẽ dành thời gian trao đổi về những mô hình hợp tác đã được triển khai trong thực tế. Đại diện UBND TP. Hà Nội, UBND TPHCM, Tập đoàn Viettel, Viện Nghiên cứu Cơ khí, Công ty Cổ phần Sao Thái Dương, Công ty Cổ phần Vinamit, Đại học Huế và Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long... sẽ chia sẻ kinh nghiệm liên kết trong phát triển công nghệ, nâng cao giá trị nông sản, thương mại hóa dược liệu và đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Các kinh nghiệm này góp phần làm rõ cách kết nối năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ của viện nghiên cứu, trường đại học với nguồn lực đầu tư, khả năng tổ chức sản xuất và năng lực tiếp cận thị trường của doanh nghiệp.

Thay vì chỉ phối hợp trên phương diện tổ chức, liên kết “3 nhà” cần tạo ra sự gắn kết thực chất giữa nhu cầu thị trường, năng lực nghiên cứu và điều kiện triển khai công nghệ. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xác định bài toán, kết quả nghiên cứu sẽ có cơ sở để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, các cơ chế hợp tác rõ ràng giúp các bên có điều kiện đầu tư và khai thác hiệu quả thành quả khoa học.

Theo Bộ KH&CN, thước đo của liên kết viện nghiên cứu - trường đại học - doanh nghiệp không nằm ở số lượng thỏa thuận hợp tác, mà ở công nghệ được chuyển giao, sản phẩm được thương mại hóa và giá trị mới tạo ra cho nền kinh tế.