Nghiên cứu khoa học tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: ĐHBK

Một công trình khoa học không dừng lại ở bài báo hay kết quả thử nghiệm nếu công nghệ tiếp tục được hoàn thiện, ứng dụng và tìm được thị trường. Đây cũng là hướng mà Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026–2035 đặt trọng tâm khi xác định thương mại hóa công nghệ, kết quả nghiên cứu và quyền sở hữu trí tuệ là một trong những nền tảng để hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Chương trình được Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt ngày 15/9, hướng đến tháo gỡ các điểm nghẽn trong hệ sinh thái khởi nghiệp, kết nối nguồn lực và hỗ trợ doanh nghiệp theo nhu cầu thực tế. Thị trường được xác định là định hướng, trong khi sự phát triển của doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế - xã hội là thước đo kết quả hỗ trợ.

Đến năm 2030, chương trình đặt mục tiêu thành lập tối thiểu 250 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo dựa trên việc thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ, phát triển sản phẩm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, quyền sở hữu trí tuệ. Con số này tăng lên tối thiểu 500 doanh nghiệp vào năm 2035.

Các chỉ tiêu được xây dựng theo vòng đời của một startup, từ hình thành ý tưởng, phát triển công nghệ, hoàn thiện sản phẩm đến kiểm chứng thị trường và mở rộng quy mô.

GS. Lê Minh Thắng hướng dẫn các sinh viên nghiên cứu

Trong lĩnh vực nghiên cứu xúc tác và môi trường, GS. Lê Minh Thắng, Đại học Bách khoa Hà Nội, là một trường hợp gắn hoạt động nghiên cứu với yêu cầu ứng dụng. Các thông tin chuyên môn của Đại học Bách khoa Hà Nội cho thấy bà tham gia các hoạt động nghiên cứu, đào tạo trong lĩnh vực hóa học và có các công trình liên quan đến vật liệu, xúc tác.

Hướng nghiên cứu này đặt ra một bài toán gần với mục tiêu mà chương trình khởi nghiệp sáng tạo đang hướng tới: từ kết quả nghiên cứu, công nghệ tiếp tục được hoàn thiện để có thể ứng dụng trong thực tế.

Câu chuyện của các nhóm nghiên cứu trong lĩnh vực hóa học cũng cho thấy khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường có thể được rút ngắn thông qua các sản phẩm, quy trình và công nghệ cụ thể. Tại Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, nhiều đề tài của sinh viên và các nhóm nghiên cứu đã hướng đến những sản phẩm có khả năng ứng dụng, trong đó có vật liệu xử lý chất ô nhiễm và các giải pháp công nghệ phục vụ sản xuất.

Một ví dụ khác là các sản phẩm của sinh viên Trường Hóa và Khoa học Sự sống tham dự Cuộc thi Food Innovation and Development 2024. Hai đội của trường giành giải Nhì với sản phẩm đồ uống không cồn và bánh quy lên men từ gạo nếp cẩm, cùng sản phẩm pho mát tươi hybrid thực vật; một đội khác vào Top 10 với sản phẩm từ sữa không lactose. Nhà trường cho biết cuộc thi tạo cơ hội để các sản phẩm tiếp cận doanh nghiệp và hướng tới thương mại hóa, khởi nghiệp.

Những trường hợp như vậy cho thấy con đường từ nghiên cứu đến doanh nghiệp không chỉ bắt đầu khi một startup được thành lập. Quá trình này có thể khởi đầu từ một ý tưởng, tiếp tục qua thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ, tạo sản phẩm mẫu, kiểm chứng nhu cầu và sau đó mới bước sang giai đoạn thương mại hóa.

Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026–2035 xây dựng các chỉ tiêu tương ứng với từng chặng này.

Đến năm 2030, chương trình đặt mục tiêu nhân rộng tối thiểu 100 ý tưởng, sáng kiến, điển hình khởi nghiệp thành công, bài học thất bại và mô hình đổi mới sáng tạo hiệu quả. Đến năm 2035, con số này tăng lên tối thiểu 200, với 1,2 triệu lượt tiếp cận mỗi năm.

Trong phát triển sản phẩm, đến năm 2030, ít nhất 150 doanh nghiệp khởi nghiệp sẽ được hỗ trợ hoàn thiện quy trình, phát triển sản phẩm mẫu đưa vào sản xuất. Đồng thời, 30 startup được hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát các sản phẩm, dự án khởi nghiệp sáng tạo.

Đến năm 2035, số doanh nghiệp được hỗ trợ hoàn thiện quy trình và phát triển sản phẩm mẫu đưa vào sản xuất tăng lên 300, trong khi chỉ tiêu về startup được hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát vẫn là 30 doanh nghiệp.

Ở giai đoạn ươm tạo và tăng trưởng, chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ 200 doanh nghiệp vào năm 2030 và 400 doanh nghiệp vào năm 2035. Ít nhất 30% số doanh nghiệp được hỗ trợ hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược.

Tối thiểu 30% trong số đó phải tăng trưởng về doanh thu, khách hàng, huy động được vốn đầu tư hoặc phát triển ra thị trường quốc tế.

Để các kết quả nghiên cứu có thêm cơ hội đi đến thị trường, chương trình cũng đặt mục tiêu mở rộng đội ngũ hỗ trợ. Đến năm 2030, ít nhất 500 chuyên gia hỗ trợ khởi nghiệp, quản lý quỹ đầu tư mạo hiểm và chương trình ươm tạo được phát triển. Đến năm 2035, số chuyên gia này tăng lên tối thiểu 1.000 người.

Đây là một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển một kết quả nghiên cứu thành sản phẩm và doanh nghiệp. Nhà khoa học có thể tạo ra công nghệ, nhưng quá trình đưa công nghệ ra thị trường còn liên quan đến hoàn thiện sản phẩm, thử nghiệm, sở hữu trí tuệ, vốn đầu tư, quản trị doanh nghiệp và tiếp cận khách hàng.

Việc kết nối các mắt xích này cũng phù hợp với định hướng của chương trình là tăng cường năng lực, liên kết nguồn lực hỗ trợ và phát triển văn hóa khởi nghiệp. Cùng với đó là kết nối, thu hút vốn đầu tư cho startup.

Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp 2026, Việt Nam xếp thứ 50 toàn cầu về lĩnh vực khởi nghiệp, mức cao nhất từ trước đến nay. Hệ sinh thái trong nước hiện có khoảng 4.000 startup, 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm và hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp ở cấp quốc gia và địa phương.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu hình thành 500 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo vào năm 2035 đặt trọng tâm vào khả năng biến tri thức và công nghệ thành sản phẩm, thị trường và doanh nghiệp. Với các nhà khoa học nữ, việc có thêm những cơ chế kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp cũng tạo thêm một hướng để các kết quả khoa học tiếp tục được phát triển sau khi hoàn thành trong phòng thí nghiệm.