Trong danh tác Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân, Tôn Ngộ Không hiện lên như một biểu tượng của sức mạnh vô song và tinh thần phản kháng mãnh liệt. Hình ảnh Ngộ Không một mình múa gậy Như Ý làm đảo điên Thiên đình, khiến mười vạn thiên binh thiên tướng phải khiếp sợ là đỉnh cao về bản lĩnh của Tề Thiên Đại Thánh. Thế nhưng, một nghịch lý xảy ra khi bước vào hành trình thỉnh kinh, Đại Thánh lại liên tục gặp khó, thậm chí phải năm lần bảy lượt bay lên trời cầu cứu khi đối đầu với những yêu quái ở trần gian.

Phải chăng Ngộ Không đã yếu đi sau 500 năm bị giam dưới núi Ngũ Hành, hay các yêu quái dọc đường thực sự sở hữu thần thông vượt xa cả các vị thần tiên? Thực tế, câu trả lời nằm ở sự thay đổi về tâm thế, luật chơi và cả bản chất của những đối thủ mà đại đồ đệ của Đường Tăng phải đối mặt.

Ảnh minh họa

Khác biệt từ đối thủ

Nhiều người cho rằng, lý do đầu tiên và thực tế nhất nằm ở thái độ của các đối thủ. Khi Ngộ Không đại náo Thiên cung, những thiên binh thiên tướng mà Ngộ Không đối đầu thực chất là những người đang thực thi công vụ cho Thiên đình. 

Trong trận chiến đó, Ngộ Không đánh bằng cả mạng sống để khẳng định cái tôi, trong khi các vị thần tiên như Na Tra hay Nhị Lang Thần đều có xu hướng đánh "giữ kẽ". Họ không có lý do gì để liều chết với một kẻ đang trong cơn thịnh nộ, dẫn đến việc chiến đấu có phần hời hợt, cốt chỉ để hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Ngược lại, các yêu quái trên đường thỉnh kinh lại ở một tâm thế hoàn toàn khác. Với chúng, việc bắt được Đường Tăng để ăn thịt trường sinh bất lão hay chiếm giữ địa bàn là chuyện sống còn. Khi bị dồn vào đường cùng hoặc đứng trước cơ hội "đổi đời", yêu quái sẵn sàng tung ra tất cả những chiêu trò hiểm hóc nhất, đánh bằng sự liều lĩnh mà các vị thần tiên không bao giờ có. Sự quyết tâm của kẻ "tự thân vận động" bao giờ cũng tạo nên một sức mạnh đáng gờm hơn nhiều so với những người chỉ đánh vì bổn phận.

Sức mạnh của pháp bảo và những "mối quan hệ" đứng sau

Một chi tiết quan trọng khác dẫn đến nghịch lý được cho là vì nguồn gốc của các yêu quái. Soi kỹ nguyên tác, ta thấy phần lớn những yêu quái làm khó được Ngộ Không đều là "người nhà" của các vị Phật, Bồ Tát hoặc thần tiên trên trời xuống trần làm loạn. Chúng thường mang theo những bảo bối tối thượng của chủ nhân như Túi Nhân Chủng của Di Lặc Tôn Phật hay Kim Cang Trác của Thái Thượng Lão Quân. Trước những món pháp bảo có sức mạnh khắc chế vạn vật, dù Đại Thánh có 72 phép biến hóa cũng khó lòng xoay xở ngay lập tức.

Ảnh minh họa

Hơn nữa, lúc này Ngộ Không không còn là kẻ đơn độc muốn phá nát tất cả. Đại Thánh phải gánh trên vai trách nhiệm bảo vệ sư phụ - một người trần mắt thịt luôn là "điểm yếu chí tử" để yêu quái lợi dụng. Việc vừa đánh vừa phải lo bảo toàn mạng sống cho sư phụ khiến Ngộ Không không thể tung hết sức bình sinh như thời kỳ còn tự do tự tại. Trong nhiều trận đánh, yêu quái không cần thắng Ngộ Không, chúng chỉ cần dùng mưu kế bắt đi Đường Tăng là đã khiến Đại Thánh rơi vào thế bị động.

Sự trưởng thành từ kẻ ngông cuồng đến người tu hành thực thụ

Sự "yếu đi" của Ngộ Không thực chất còn là biểu hiện của sự trưởng thành về trí tuệ cảm xúc (EQ). Nếu như ngày trước, Ngộ Không chỉ biết dùng nắm đấm để giải quyết mọi chuyện, thì trên đường thỉnh kinh, Đại Thánh đã biết cách vận dụng các mối quan hệ xã hội và trật tự giới tiên phật. Việc Ngộ Không thường xuyên bay lên trời tìm hiểu xem yêu quái đó là "con cái nhà ai" để tìm đúng chủ nhân xuống thu phục không phải là sự hèn nhát mà là sự tinh tế trong việc xử lý vấn đề tận gốc.

Ngộ Không hiểu rằng con đường thỉnh kinh thực chất là một "vở diễn" được dàn dựng để thử thách lòng thành và mỗi yêu quái xuất hiện đều có một nhân duyên phía sau. Tề Thiên Đại Thánh năm xưa đã học được cách tiết chế cái tôi, dùng sự nhẫn nại và mưu mẹo thay cho bạo lực đơn thuần. Đỉnh cao của sức mạnh không phải là chiến thắng mọi kẻ thù bằng gậy Như Ý, mà là biết cách điều phối các nguồn lực, nhận diện "quy tắc ngầm" để đạt được mục tiêu cuối cùng là thỉnh kinh thành công và chính quả.