Mới đây, Bộ Tư pháp đã công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân (do Bộ Công an soạn thảo). Dự thảo được xây dựng trong bối cảnh các hành vi lừa đảo công nghệ cao, mua bán dữ liệu cá nhân, phát tán tin giả và giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI) diễn biến ngày càng phức tạp trên không gian mạng.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của dự thảo lần này là việc thiết lập khung hình phạt cực kỳ nghiêm khắc đối với hai hành vi: thương mại hóa trái phép thông tin cá nhân và chuyển các dữ liệu này ra nước ngoài.

Phạt tiền tỷ và đánh mạnh vào doanh thu đối với vi phạm dữ liệu

Cụ thể, theo đề xuất tại khoản 4 Điều 6, những trường hợp tham gia mua hoặc bán dữ liệu cá nhân sẽ phải đối mặt với mức phạt tài chính gấp 10 lần tổng số lợi nhuận bất chính thu được. Trong bối cảnh không thể xác định chính xác số tiền thu lợi hoặc khi cách tính theo doanh thu cho ra kết quả thấp hơn, cơ quan chức năng sẽ áp dụng mức phạt kịch khung lên tới 3 tỷ đồng.

Song song đó, khoản 5 Điều 6 quy định các tổ chức có hành vi tự ý chuyển dữ liệu công dân ra xuyên biên giới sai quy định có thể bị phạt khấu trừ tới 5% tổng doanh thu của năm tài chính liền trước. Nếu đơn vị vi phạm không ghi nhận doanh thu hoặc mức phạt dựa trên phần trăm doanh thu thấp hơn mức tối thiểu, hình phạt tiền mặt tối đa cũng sẽ là 3 tỷ đồng.

Các hình thức phạt bổ sung và khắc phục hậu quả (Điều 4 & Điều 5): đình chỉ hoạt động kinh doanh có thời hạn; tước giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề; tịch thu toàn bộ các trang thiết bị, phương tiện và tài khoản số liên quan đến vụ việc; áp dụng hình thức trục xuất đối với người nước ngoài vi phạm.

Đặc biệt, tại Điều 5, các giải pháp khắc phục hậu quả kỹ thuật được quy định hết sức chi tiết. Cơ quan quản lý có quyền cưỡng chế cá nhân, tổ chức sai phạm phải xóa bỏ, gỡ bỏ hoặc tiêu hủy hoàn toàn các kho dữ liệu, chương trình, mã độc, phần mềm, tài khoản mạng, chứng thư số, địa chỉ IP hay tên miền vi phạm.

Đồng thời, bên vi phạm bắt buộc phải khôi phục đầy đủ các quyền lợi hợp pháp của chủ thể dữ liệu; chủ động điều chỉnh, gỡ bỏ thông tin sai lệch hoặc xóa bỏ toàn bộ dữ liệu thu thập, chuyển giao bất hợp pháp. Ban soạn thảo nhấn mạnh, trên môi trường số, nếu chỉ dừng lại ở phạt tiền mà không can thiệp bằng các biện pháp kỹ thuật tận gốc thì hệ lụy và mức độ thiệt hại sẽ tiếp tục lan rộng.

"Khóa chặt" công nghệ Deepfake, AI tạo sinh và hành vi dung túng tin giả

Trước thực trạng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và Deepfake đang bị lạm dụng để bôi nhọ, lừa đảo, dự thảo đã nhanh chóng bổ sung các quy định đón đầu tại Điều 8 để xử lý hành vi giả mạo thông tin.

Trách nhiệm của nhà quản trị nền tảng: Đối với các trang mạng xã hội, diễn đàn hoặc trang cộng đồng ngó lơ, không chủ động sàng lọc, xóa bỏ các nội dung sai sự thật, mức phạt đề xuất sẽ dao động từ 20 triệu đến 30 triệu đồng. Đi kèm với đó là hình phạt bổ sung đình chỉ hoạt động của doanh nghiệp từ 1 đến 3 tháng.

Bên cạnh đó, Điều 7 của dự thảo cũng siết chặt quản lý đối với các nhóm hành vi tán phát thông tin gây mất an ninh trật tự, ví dụ như kích động biểu tình, tụ tập đông người, bóp méo sự thật nhằm hạ bệ uy tín của chính quyền nhân dân, cơ quan nhà nước, hoặc đăng tải nội dung xâm phạm chủ quyền, an ninh quốc phòng.

Để xử lý dứt điểm, cơ quan chức năng sẽ áp dụng thêm biện pháp ép buộc đính chính thông tin, xóa bỏ bài viết sai lệch, và xóa sổ hoàn toàn các hội, nhóm trên không gian mạng chuyên phát tán nội dung độc hại.

Theo cơ quan soạn thảo, việc hoàn thiện khung pháp lý này là bước đi tất yếu để bảo vệ dữ liệu cá nhân — vốn đang trở thành một loại tài sản có giá trị cao, đồng thời ngăn chặn kịp thời các chiêu thức phạm tội số ngày càng tinh vi hiện nay.