Thận hỏng vì… cháo “bổ xương” ăn mỗi ngày

Ông Zhang, 48 tuổi, đặc biệt thích ăn cháo hầm xương tự nấu kèm vài món rau củ muối chua. Ông tin rằng đây là món ăn vừa ngon miệng, vừa là nguồn bổ sung canxi tốt cho cơ thể. Sáu tháng trước, trong một lần khám sức khỏe định kỳ, chỉ số creatinine của ông được phát hiện hơi cao – dấu hiệu cảnh báo sớm chức năng thận có vấn đề. Bác sĩ đề nghị ông làm thêm các xét nghiệm chuyên sâu, nhưng ông từ chối vì cho rằng “phiền phức, chắc không sao”.

Đến tháng trước, ông bắt đầu bị phù nề nặng, chân tay sưng rõ, nước tiểu giảm hẳn. Khi được gia đình đưa tới bệnh viện, ông được chẩn đoán suy thận giai đoạn cuối, buộc phải điều trị thay thế thận. Đối diện với sự bàng hoàng của người nhà, bác sĩ chỉ nói một câu ngắn gọn: “Thận của ông ấy đã bị ‘tàn phá’ từ rất lâu bởi chính thói quen sinh hoạt và ăn uống hằng ngày”.

Đây không phải là lời cảnh báo cường điệu. Nhiều loại thực phẩm và thói quen tưởng chừng vô hại lại âm thầm “gặm nhấm” chức năng thận, giống như con ếch bị luộc trong nồi nước ấm dần lên – đến khi cảm nhận được đau thì thường đã quá muộn để đảo ngược.

Suy thận đang tăng nhanh trên toàn cầu

Thận được mệnh danh là “cơ quan im lặng” không phải vì chúng “không biết kêu đau” mà vì ở giai đoạn đầu tổn thương, thận gần như không có triệu chứng rõ ràng. Chỉ đến khi xuất hiện phù nề, mệt mỏi, buồn nôn, tiểu ít… thì chức năng thận thường đã suy giảm đáng kể.

Một phân tích công bố trên tạp chí The Lancet cho thấy gánh nặng bệnh thận mạn tính (CKD) trên toàn cầu đã tăng gần gấp đôi trong hơn 30 năm, từ khoảng 378 triệu người trưởng thành năm 1990 lên khoảng 788 triệu người năm 2023. Tỷ lệ mắc CKD đang gia tăng ngay cả sau khi đã chuẩn hóa theo tuổi, cho thấy đây là xu hướng bệnh lý thật sự chứ không chỉ do dân số già đi.

Các nguyên nhân chính dẫn tới bệnh thận mạn tính là: Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu. Nhiều nghiên cứu dịch tễ ghi nhận tỷ lệ bệnh nhân CKD kèm tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu ở mức rất cao, phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa “bộ ba” này và tổn thương thận lâu dài.

- Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương hệ vi mạch trong thận, khiến khả năng lọc suy giảm.

- Đường huyết cao thúc đẩy xơ hóa cầu thận, đẩy nhanh tiến trình suy thận.

- Rối loạn lipid máu góp phần vào xơ vữa động mạch, làm giảm tưới máu và gia tăng tổn thương thận.

Ba yếu tố này tạo thành một “mạng lưới” âm thầm nhưng hiệu quả, ngày càng siết chặt sức khỏe thận nếu không được kiểm soát.

Mỗi bữa ăn, nguy cơ suy thận của bạn có âm thầm tăng lên?

Nếu tăng huyết áp, tiểu đường, mỡ máu cao là “khẩu súng lộ thiên” bắn thẳng vào thận, thì chế độ ăn uống hàng ngày chính là “mũi tên giấu kín” – tác động từ từ nhưng dai dẳng. Bạn có thể không cảm thấy gì ngay sau bữa ăn, nhưng tổn thương tích lũy theo thời gian có thể dẫn đến suy giảm chức năng thận.

1. Rau, trái giàu oxalat

Sỏi canxi oxalat là loại sỏi thận thường gặp nhất, được hình thành khi oxalat kết hợp với canxi trong nước tiểu. Khi ăn quá nhiều thực phẩm giàu oxalat, nồng độ oxalat trong nước tiểu tăng cao, dễ kết tinh và tạo sỏi nếu vượt ngưỡng bão hòa.

Một số loại rau củ, trái cây – trong đó có khế – đặc biệt giàu oxalat, nếu ăn nhiều, nhất là khi đang mất nước hoặc có bệnh thận nền, có thể gây tổn thương thận cấp do lắng đọng tinh thể oxalat.

 2. Thực phẩm nhiều muối

Phần lớn lượng natri đưa vào cơ thể được thận xử lý và đào thải. Chế độ ăn mặn kéo dài khiến thận phải làm việc quá tải, đồng thời làm tăng nguy cơ tăng huyết áp – một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận mạn.

Thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, đồ khô, thức ăn nhanh… thường chứa rất nhiều muối “ẩn”, khiến tổng lượng natri hàng ngày dễ vượt xa khuyến nghị mà người dùng không nhận ra.

3. Nước dùng, nước lẩu, nước hầm xương

Nước dùng, đặc biệt là nước xương hầm lâu, nước lẩu, thường chứa hàm lượng purin cao. Khi hấp thu nhiều purin, cơ thể sẽ tăng sinh acid uric, từ đó làm tăng nguy cơ tăng acid uric máu và gout.

Acid uric cao không chỉ gây ra các cơn gout cấp mà còn liên quan mật thiết đến tổn thương thận và tăng nguy cơ bệnh lý tim mạch. Việc thường xuyên dùng cơm chan nước hầm xương, nước lẩu đậm đặc… có thể khiến gánh nặng purin, muối, chất béo bão hòa tăng lên, gây bất lợi cho người có nguy cơ cao (tăng huyết áp, mỡ máu, đái tháo đường, gout).

4. Đồ uống có cồn

Uống nhiều rượu bia có thể trực tiếp và gián tiếp làm hại thận. Rượu bia làm tăng nguy cơ tăng acid uric máu, đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh tim mạch – tất cả đều là yếu tố nguy cơ quan trọng đẩy nhanh tiến triển bệnh thận mạn.

Ở người đã có bệnh thận mạn (đặc biệt giai đoạn 3–5), các khuyến cáo thường nhấn mạnh nên hạn chế tối đa hoặc kiêng hẳn rượu bia để tránh làm bệnh nặng thêm.

5. Quả khế – “ngọt mát” nhưng có thể độc với thận

Khế là loại quả được nhiều người ưa chuộng vì vị chua ngọt, thường được dùng ăn tráng miệng, làm nước ép hoặc “giải nhiệt”. Tuy nhiên, khế chứa hàm lượng oxalat cao và đã được ghi nhận trong nhiều báo cáo y khoa là có thể gây độc cho thận, đặc biệt ở người suy thận sẵn hoặc dùng với lượng lớn.

 Oxalat từ khế có thể kết hợp với canxi tạo tinh thể canxi oxalat, lắng đọng trong ống thận, gây viêm, tắc nghẽn và tổn thương cấp hoặc mạn tính. Ở người có chức năng thận bình thường, ăn khế điều độ thường ít gây vấn đề, nhưng với người có bệnh thận nền, bác sĩ thường khuyến cáo tránh hoàn toàn.

4 thói quen “hủy hoại” thận hằng ngày

Kiểm soát chế độ ăn chỉ là bước khởi đầu trong bảo vệ thận. Những hành vi rất phổ biến dưới đây mới là “thủ phạm” khiến thận suy nhanh hơn mà nhiều người bỏ qua.

1. Thường xuyên nhịn tiểu

Nhịn tiểu khiến nước tiểu ứ đọng lâu trong bàng quang, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại, vi khuẩn có thể ngược dòng lên niệu quản và thận, gây viêm bể thận, lâu dài làm giảm chức năng thận.

2. Uống không đủ nước

Quá trình lọc và thải độc của thận cần một lượng nước nhất định để duy trì lưu lượng và độ loãng của nước tiểu. Uống quá ít nước khiến nước tiểu đặc, tạo điều kiện cho các chất như oxalat, acid uric kết tinh thành sỏi hoặc dễ gây nhiễm trùng đường tiểu.

Mất nước mạn làm tăng gánh nặng cho thận, về lâu dài có thể góp phần vào viêm thận, sỏi thận và bệnh thận mạn.antra;

3. Hút thuốc lá

Không chỉ gây bệnh phổi và tim mạch, уч thuốc lá còn được chứng minh là yếu tố nguy cơ độc lập của bệnh thận mạn. Người hút thuốc có nguy cơ mắc CKD cao hơn rõ rệt so với người không hút, đặc biệt ở những người đã có tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.

Các chất độc trong khói thuốc gây tổn thương nội mô mạch máu, làm nặng thêm xơ vữa và tăng huyết áp, gián tiếp làm xấu đi chức năng thận.

4. Làm việc quá sức, thức khuya triền miên

</