Ngày 21/9, Ban tổ chức chương trình Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai 2026 đăng thông báo chính thức xác nhận sự cố vi phạm bản quyền đối với mẫu thiệp mời của Gucci trong tiết mục "Chuyện chàng cô đơn" của nhà Lục Lạc, phát sóng ngày 19/9. Cùng lúc đó, anh Vĩ Khang, Giám đốc nghệ thuật của chương trình, đăng bài trên trang cá nhân nhận trách nhiệm về mình.

Anh cho biết để dựng một sân khấu mang hình ảnh cổng cưới theo phong cách nhà hát giấy pop-up, anh đã dùng thiết kế thiệp mời của Gucci làm cơ sở tham khảo, nhưng phần artwork cuối cùng đã "đi quá giới hạn của việc tham khảo mà trở thành một phần sao chép", trong khi chưa xin được quyền sử dụng.

Cả hai thông báo đều đưa ra lộ trình xử lý giống nhau: Liên hệ đại diện Gucci để gửi lời xin lỗi và giải quyết vấn đề bản quyền theo quy định, rà soát và chỉnh sửa hình ảnh vi phạm trên các bản ghi hình phát trên nền tảng chính thức. Ban tổ chức còn cam kết kỷ luật nhân sự chịu trách nhiệm trực tiếp và siết lại toàn bộ quy trình kiểm duyệt bản quyền cho các tiết mục còn lại. Cả hai bên cũng nhấn mạnh các nghệ sĩ nhà Lục Lạc hoàn toàn không liên quan đến quá trình thiết kế.

Trùng khớp đến từng dải ruy băng

Sự việc bùng lên khi cộng đồng mạng đặt ảnh sân khấu cạnh tấm thiệp mời của Gucci. Mức độ giống nhau khó có thể biện minh bằng chữ "cảm hứng": cùng khung cổng nhà hát chạm hoa văn cổ điển, cùng tấm rèm vén hai bên, cùng dải ruy băng xanh uốn lượn ở chính giữa. Khác biệt đáng kể nhất là dòng chữ trên ruy băng, từ "Gucci Spring Summer 2017 Women's Collection" đã được thay bằng "Lục ♥ Lạc".

Có một chi tiết cả thông báo của Ban tổ chức lẫn bài viết của Giám đốc nghệ thuật đều ghi chưa chính xác khi gọi đây là "thiệp mời năm 2017". Con số 2017 trên thiệp là tên mùa sưu tập Xuân Hè. 

Tấm thiệp được gửi đi để mời khách dự show diễn của Gucci tại Milan vào chiều thứ Tư, ngày 21/9/2016, show mở màn Tuần lễ thời trang Milan năm đó. Nghĩa là ngày Ban tổ chức đăng thư xin lỗi cũng là ngày tròn 10 năm tấm thiệp ấy ra đời. 

Thiết kế này được giới thiệu dưới dạng một nhà hát pop-up trong hồ sơ Behance của nhà thiết kế Barbara Bazzi, và nó thuộc giai đoạn Alessandro Michele làm giám đốc sáng tạo, thời kỳ Gucci nổi tiếng với những tấm thiệp mời công phu được giới mộ điệu sưu tầm như tác phẩm nghệ thuật.

Nếu so với cách nhiều thương hiệu lớn phản ứng khi bị tố sao chép, lời xin lỗi lần này thẳng thắn hơn hẳn. Không có "trùng hợp", không có "lấy cảm hứng", người đứng đầu khâu mỹ thuật tự gọi tên hành vi là sao chép và nói rõ mình chưa có quyền sử dụng.

Trớ trêu thay, chính Gucci từng đứng ở phía bên kia. Tháng 5/2017, show Cruise 2018 của hãng tại Florence có một chiếc áo lông tay phồng in họa tiết GG gần như tái hiện nguyên mẫu áo mà nhà may Harlem Dapper Dan làm cho vận động viên Olympic Diane Dixon năm 1989. Khi mạng xã hội dậy sóng, Alessandro Michele trả lời New York Times rằng đó không phải chiếm dụng mà là một sự tri ân.

Chỉ vài tháng sau, Gucci chọn cách xử lý khiến giới kinh doanh thời trang nhắc mãi mời Dapper Dan làm gương mặt chiến dịch đồ may đo nam, giúp ông mở lại xưởng may ở Harlem sau 25 năm đóng cửa, cung cấp vải vóc, họa tiết, phụ kiện của Gucci và ra mắt bộ sưu tập hợp tác trong mùa Thu 2018. Dapper Dan khi ấy nói một câu tóm gọn cả vấn đề ai cũng tri ân ông, nhưng chưa ai trả tiền cho ông.

Câu chuyện đó cho thấy với các nhà mốt, sự cố bản quyền không nhất thiết kết thúc bằng tòa án. Nó có thể được giải quyết bằng một thỏa thuận, và hướng đi phụ thuộc rất nhiều vào thái độ của bên vi phạm trong những giờ đầu tiên.

Ở điểm này, ê-kíp Anh trai đã chọn con đường ít rủi ro nhất.

Tuy vậy, lời xin lỗi nhanh không xóa được chi phí. Việc chỉnh sửa hình ảnh vi phạm trên các bản phát lại đồng nghĩa với hậu kỳ lại từng khung hình có sân khấu, và như chính Ban tổ chức thừa nhận, quá trình này mất thời gian và ảnh hưởng tới trải nghiệm của khán giả. 

Nhưng phần khó kiểm soát nhất là những clip đã được cắt, reup và lan đi khắp mạng xã hội trong hai ngày kể từ khi phát sóng. Tiết mục của nhà Lục Lạc giờ gắn với từ khóa "Gucci" theo cách không ai mong muốn, kể cả các nghệ sĩ vốn đã đổ công luyện tập.

Rủi ro còn lan sang các nhà tài trợ, những thương hiệu bỏ tiền để xuất hiện cạnh một chương trình đang được giới trẻ yêu thích và không muốn logo của mình đứng chung khung hình với một vụ bản quyền. Với một chương trình có concert, sản phẩm ăn theo và kho nội dung khai thác lâu dài trên nền tảng số, mỗi hình ảnh chưa được cấp phép là một khoản nợ pháp lý có thể bị đòi bất cứ lúc nào.

Vị trí mà Hollywood không bao giờ để trống

Thông báo của Ban tổ chức nói đến kỷ luật nhân sự. Bài viết của Giám đốc nghệ thuật nói đến việc điều chỉnh quy trình kiểm tra nguồn tham khảo. Nhưng nhìn từ góc quản trị, câu hỏi đáng đặt ra là vì sao một thiết kế mang nguyên bố cục, thậm chí in lại cả hình dáng dải ruy băng có chữ Gucci, lại đi qua được mọi vòng duyệt để lên sóng. Khi lỗi lọt qua nhiều tầng như vậy, đó thường là lỗ hổng của hệ thống hơn là của một cá nhân.

Ở các thị trường điện ảnh và truyền hình phát triển, khâu này có tên riêng: clearance, tức quá trình bảo đảm mọi hình ảnh, tác phẩm, logo xuất hiện trên hình đều đã được cấp quyền hoặc không xâm phạm quyền của ai. Nó đi kèm một loại bảo hiểm gọi là E&O (Errors & Omissions), chuyên bảo vệ nhà sản xuất trước các vụ kiện liên quan đến vi phạm bản quyền, nhãn hiệu, bôi nhọ danh dự. 

Theo các đơn vị môi giới bảo hiểm ngành giải trí Mỹ, E&O là điều kiện bắt buộc trong hợp đồng phân phối với hãng phim, đài truyền hình và nền tảng trực tuyến, và nhiều khi dòng vốn sản xuất chưa được giải ngân nếu dự án chưa có hợp đồng bảo hiểm này. Để được bảo hiểm, nhà sản xuất phải nộp hồ sơ clearance, trong đó các giấy phép sử dụng tác phẩm được luật sư rà soát.

Có lẽ người bị thiệt nhiều nhất trong ồn ào này chính là các thành viên Nhà Lục Lạc 

Các chuyên gia trong ngành cũng chỉ ra điểm yếu phổ biến nhất khiến nhà sản xuất dính kiện: mặc định rằng một hình ảnh là "không sao" vì nó chỉ xuất hiện ngắn, nằm ở hậu cảnh, đã cũ, hoặc tìm thấy dễ dàng trên mạng. Tấm thiệp Gucci hội đủ gần hết những điều kiện đó 10 năm tuổi, lan tràn trên Pinterest như một ảnh moodboard, và được dùng làm phông nền cho một tiết mục ca nhạc.

Chương trình truyền hình thực tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn quy mô sản xuất tăng rất nhanh: sân khấu hoành tráng hơn, lịch quay dày đặc với công diễn mỗi tuần, và nội dung sống lâu hơn trên nền tảng số. Khi đội mỹ thuật phải xoay vòng ý tưởng với tốc độ ấy, việc lấy nguồn tham khảo từ internet là điều không tránh khỏi. Vấn đề chỉ là giữa bản vẽ và sân khấu có một người, một bộ phận được giao nhiệm vụ đặt câu hỏi "chúng ta đã có quyền dùng cái này chưa" hay không.

Vụ việc lần này, nếu được xử lý êm đẹp với Gucci, có thể sẽ chỉ còn là một ghi chú nhỏ của mùa giải. Nhưng bài học của nó lớn hơn một tấm phông sân khấu với những chương trình giải trí đã vươn tới quy mô của một doanh nghiệp nội dung, bản quyền không thể tiếp tục là việc của lương tâm từng cá nhân, mà phải là một khâu có tên, có người chịu trách nhiệm và có chi phí được tính trước trong ngân sách.