Theo số liệu mới nhất từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố ngày 4/6/2026, mỗi năm, thực phẩm không an toàn khiến khoảng 866 triệu người trên thế giới mắc bệnh và 1,52 triệu người tử vong. Đây là con số đáng báo động, đặt ra vấn đề cấp thiết về phòng ngừa và ngăn chặn.

WHO cho rằng phần lớn gánh nặng này có thể phòng ngừa được. Vậy làm thế nào để những kiến thức vốn thuộc về chuyên môn trở thành nhận thức, rồi từ nhận thức trở thành hành vi trong đời sống cộng đồng?

Từ nhiều năm qua, Việt Nam là một thành viên tích cực của  Mạng lưới Cơ quan An toàn Thực phẩm Quốc tế (INFOSAN). Tuy nhiên, số vụ ngộ độc thực phẩm và cơ sở vi phạm ở Việt Nam vẫn có xu hướng tiếp tục tăng rõ rệt về số vụ và số người mắc. Thống kê của Bộ Y Tế,  năm 2024 số người ngộ độc thực phẩm tăng 2.677 người so với năm 2023. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn quốc ghi nhận 58 vụ ngộ độc thực phẩm với 1.573 người nhiễm độc, 10 trường hợp tử vong, tăng 23 vụ và tăng 1.573 người so với năm 2025.

Đặc biệt, rủi ro tập trung ở các suất ăn công nghiệp, các trường học và từ thức ăn đường phố, bếp ăn tập thể. Tất cả các nguyên nhân đều đã được kiểm tra, phân tích: do vi sinh vật, do độc tố tự nhiên, do hóa chất và rất nhiều các nguyên nhân khác như cơ sở vi phạm chạy theo lợi nhuận, kiểm soát nguyên liệu lỏng lẻo; ý thức người tiêu dùng chưa đồng đều; và việc kiểm tra – xử lý dù tăng mạnh vẫn chưa phủ hết...

Dự án ProSafe, Viện Mekong Institute-ThaiLand (do New Zealand tài trợ ) đã ghi nhận những đóng góp cộng đồng của TS. Lê Thị Tưởng tại Việt Nam

TS.Lê Thị Tưởng trình bày kế hoạch hành động sẽ triển khai tại Việt Nam sau khi hoàn thành khoá học

 Đây cũng là trăn trở mà TS. Lê Thị Tưởng, giảng viên chính Trường Đại học Nha Trang (NTU) đã nhiều năm theo đuổi để tìm phương pháp cơ bản ngăn chặn, hạn chế tối thiểu rủi ro từ thực phẩm không an toàn trong cộng đồng.

Sau khi tham gia các khóa đào tạo về bảo quản, đóng gói thực phẩm an toàn và đào tạo giảng viên về thực phẩm an toàn tại Viện Mekong Institute, Khon Kaen, Thailand, TS. Tưởng đã tích cực thúc đẩy kiến thức về sức khỏe và an toàn thực phẩm đến sinh viên, học sinh, đội ngũ phục vụ căn tin các trường đại học, với mong muốn nhận thức ATVSTP được từng thành viên trong xã hội quan tâm.

Đến nay, bà đã truyền giảng, tập huấn nhiều lớp tại các trường học với hàng trăm sinh viên đại học, học sinh THPT, THCS và nhiều nhân sự căn tin, bếp các trường được tiếp cận kiến thức về ATVSTP.

Lê Thị Tưởng chia sẻ: “Tôi thiết nghĩ, mọi người đều cần trang bị kiến thức về ANVSTP. Song, do giới hạn về thời gian, không gian và hiện tại nội dung này cũng chưa được chính thức có mặt trong chương trình của các em. Vì vậy, tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng các trường tổ chức được chương trình học ngoại khóa về nâng cao nhận thức ATVSTP cho các em. Và tôi cũng ưu tiên chú trọng học sinh, sinh viên và đội ngũ phục vụ bếp ăn, căn tin tại các trường học. Vì các bạn học sinh là giới trẻ hay ăn vặt và thích các món ăn đường phố; sinh viên chuyên ngành là lực lượng truyền đạt, chia sẻ và phục vụ trên phạm vi rộng cho xã hội trong tương lai gần; và nhóm phục vụ căn tin, bếp ăn trường học là những người có trọng trách với sức khỏe nhiều thế hệ trẻ qua thực phẩm an toàn...”

Cô trò Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, Vạn Ninh-Khánh Hòa chụp hình lưu niệm cùng TS.Lê Thị Tưởng sau buổi tập huấn nâng cao nhận thức VSATTP đường phố.

Lớp sinh viên năm thứ 3- NTU chụp hình lưu niệm cùng cô Tưởng (áo xanh lá cây, giữa) sau chương trình học về ANVSTP

Thông qua các lớp đào tạo của TS. Lê Thị Tưởng, kiến thức về ATVSTP không dừng lại trong những giờ học. Sinh viên còn được hướng dẫn tham gia nhiều cuộc thi về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, trong đó những nguyên tắc về an toàn trong bảo quản, đóng gói thực phẩm được đặt vào chính quá trình hình thành và phát triển sản phẩm.

Hiện NTU tiếp tục triển khai nhiều hoạt động theo hướng này. Năm 2026, CLB An toàn thực phẩm thuộc Khoa Công nghệ Thực phẩm đã tổ chức cuộc thi xây dựng video tuyên truyền nâng cao nhận thức về ANVSTP với chủ đề “Đảm bảo an toàn thực phẩm và phòng ngừa ngộ độc thực phẩm”, để phục vụ giáo dục và hướng tới phục vụ cộng đồng.

Một trong những phương pháp tối ưu của TS. Lê Thị Tưởng là: không chỉ truyền đạt để người học biết, mà tạo tình huống, tạo cơ hội để người học sử dụng kiến thức, biến kiến thức thành sản phẩm, kỹ năng và những hành động cụ thể.

Bởi thực tế cho thấy, nếu kiến thức chỉ nằm trong bài giảng hay một buổi tuyên truyền, khoảng cách từ “biết” đến “làm” vẫn còn rất lớn. Vì thực phẩm là vấn đề gắn với từng gia đình, từng bữa ăn và mọi tầng lớp trong xã hội.

Tại Nha Trang, từng xảy ra những vụ học sinh bị ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng tại các trường học. Từ đó cho thấy, kiến thức kiểm soát nguyên liệu, bảo quản đúng cách, truy xuất nguồn gốc, sử dụng thực phẩm an toàn cần được hình thành từ rất sớm và phải trở thành kỹ năng... Đó có thể trở thành một phần quan trọng trong hành trang nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của mỗi sinh viên, học sinh.

Vì thế, giáo dục ATVSTP cho người trẻ không chỉ nhằm phòng tránh một vụ ngộ độc. Đó còn là cách hình thành một thế hệ có khả năng nhận biết nguy cơ, biết lựa chọn thực phẩm, hiểu trách nhiệm của người sản xuất và người tiêu dùng; đồng thời có khả năng đưa những hiểu biết ấy vào chính công việc và cuộc sống của mình.

Từ giảng đường, kiến thức có thể đi đến gia đình; từ người trẻ, những thông điệp có thể tiếp tục đến cộng đồng. Khi một sinh viên hiểu vì sao phải kiểm soát nguyên liệu, bảo quản đúng cách, truy xuất nguồn gốc hay thiết kế bao bì phù hợp, kiến thức ấy không chỉ phục vụ một bài thi, mà có thể trở thành một phần trong hành trang nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội sau này của các em.

Lớp học ứng dụng kiến thức ANVSTP tại NTU do TS.Tưởng- cô trò tương tác sôi nổi

Em Nguyễn Bảo Duy - sinh viên năm thứ 3 của NTU, quê ở Cà Mau, chia sẻ: “Em đã được học nhiều buổi về ATVSTP, nhưng lần đầu được học cô Tưởng dạy. Nội dung rõ ràng, gần gũi với đời sống, với việc học của chúng em. Chúng em vừa có kiến thức vi mô, vĩ mô và các phương pháp, kỹ năng áp dụng vào thực tế hàng ngày, cũng như vận dụng vào công việc, cuộc sống của chúng em sau này...”

Đó cũng là lý do TS. Tưởng không chỉ hướng sinh viên đến kiến thức chuyên môn, mà còn đồng hành với các em trong những hoạt động nghiên cứu, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Một ý tưởng sản phẩm tốt không thể chỉ dừng ở sự mới lạ. Nó cần an toàn, có khả năng ứng dụng và có trách nhiệm với người sử dụng.

Vì vậy, giảm gánh nặng bệnh tật từ thực phẩm không chỉ là việc của ngành y tế hay cơ quan quản lý. Đó còn là câu chuyện của giáo dục, của doanh nghiệp, của người sản xuất, người tiêu dùng và của mỗi thành viên trong xã hội.

Ẩm thực đặc sản Khánh Hòa đang thu hút đông du khách- Yêu cầu ATVSTP luôn được đặt lên hàng đầu

Trang bị kiến thức, nâng cao nhận thức cho nhân viên phục vụ tại các bếp ăn tập thể của các công ty, trường học là chú trọng ưu tiên của TS.Lê Thị Tưởng

Nhiều nhân viên căn tin NTU tham gia lớp học về ứng dụng kiến thức ATVSTP do TS.Tưởng thực hiện

 Trong chuỗi đó, việc trao cho người trẻ kiến thức đúng và khả năng biến kiến thức thành hành động, có thể là một khoản đầu tư lâu dài. Bởi, đó chính là người tiêu dùng thông thái, người sản xuất có trách nhiệm, một nhà quản lý hiểu vấn đề hoặc một người tiếp tục truyền lại kiến thức ấy cho cộng đồng trong một tương lai không xa.

Từ nhận thức đến hành động, từ giảng đường đến đời sống, hành trình của kiến thức ATVSTP không chỉ nhằm phòng ngừa những rủi ro trước mắt mà còn góp phần hình thành một cộng đồng biết bảo vệ sức khỏe của chính mình và của người khác.

Và có lẽ, đó mới là cách để những bài học về ATVSTP thực sự bước ra khỏi giảng đường, đi vào đời sống và góp phần làm nhẹ đi gánh nặng bệnh tật từ thực phẩm, góp phần tích cực cùng xây dựng xã hội lành mạnh với nhiều thế hệ người văn minh.