PV: Chị có hành trình sự nghiệp khá đặc biệt: khởi đầu là phóng viên, biên tập viên tại các tờ báo lớn rồi sau đó hướng sang khởi nghiệp truyền thông và giảng dạy. Điều gì khiến chị thay đổi từ nghề báo chuyển sang nghề giáo?

Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Châu:  Tôi thường nói vui rằng mình không thực sự rời bỏ nghề báo mà chỉ tiếp tục hành trình đó ở một vai trò khác. Những năm làm phóng viên giúp tôi có cơ hội tiếp xúc với rất nhiều doanh nghiệp và doanh nhân thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Mỗi lần thực hiện một bài viết hay một cuộc phỏng vấn, tôi không chỉ quan tâm đến câu chuyện kinh doanh mà còn quan sát cách họ ra quyết định, xây dựng tổ chức và tạo ra giá trị cho xã hội.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Châu với vai trò Giảng viên

Có lẽ chính từ những trải nghiệm đó, tôi nhận ra tính cách khá độc lập của mình phù hợp với môi trường doanh nghiệp. Trong khi vẫn còn làm báo, tôi đã bắt đầu thử sức và dần bị cuốn hút bởi việc trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ thay vì chỉ quan sát và phản ánh câu chuyện của người khác. Và tôi nhận ra mình muốn trực tiếp tham gia tạo ra những câu chuyện phát triển của doanh nghiệp thay vì chỉ đứng ở vị trí người kể chuyện. Tôi chính thức dấn thân vào kinh doanh, tự mở một công ty truyền thông, vừa duy trì được nghề viết, làm việc với cơ quan báo chí và vừa “tự do”trong các quyết định của mình.

Sau hơn 20 năm điều hành DN,  tôi giao lại việc điều hành công ty cho các bạn trẻ và bắt đầu chặng đường mới với sự tình cờ, qua lời giới thiệu của một người bạn. Nhận vài lớp dạy thỉnh giảng, sau đó chắc vì “hợp duyên” nên trở thành giảng viên chính thức. Với tôi đây là cơ hội để kết nối giữa doanh nghiệp, nghiên cứu và giáo dục, giúp những bài học trong lớp học gần hơn với thực tế nghề nghiệp mà các em sẽ bước vào sau khi tốt nghiệp.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Châu

Từ nền tảng ngôn ngữ đến quản trị kinh doanh và tiến sĩ, việc học tập liên tục đã định hình tư duy lãnh đạo của chị như thế nào?

Mỗi giai đoạn học tập giúp tôi nhìn thế giới từ một lăng kính khác nhau. Ngoại ngữ giúp tôi tiếp cận đa văn hóa và nguồn tri thức quốc tế. Quản trị kinh doanh giúp tôi hiểu cách tổ chức vận hành và tạo ra giá trị. Nghiên cứu tiến sĩ lại rèn cho tôi tư duy phản biện, khả năng đặt câu hỏi và kiểm chứng các giả định bằng dữ liệu.

Trong bối cảnh AI và công nghệ đang thay đổi rất nhanh hiện nay, tôi cho rằng năng lực học tập liên tục quan trọng hơn rất nhiều so với những gì chúng ta đã biết. Người lãnh đạo không nhất thiết phải biết tất cả, nhưng cần giữ được sự cởi mở với tri thức mới và sẵn sàng học hỏi trong suốt cuộc đời.

Tiến sĩ Minh Châu cùng các sinh viên lớp Quản trị sự kiện và xây dựng thương hiệu cá nhân

Điều hành doanh nghiệp truyền thông, đâu là thử thách lớn nhất chị từng đối mặt và bài học nào chị muốn chia sẻ với người khởi nghiệp?

Thử thách lớn nhất hiện nay không phải là công nghệ mà là khả năng thích nghi với sự thay đổi của hành vi khách hàng. AI có thể hỗ trợ sản xuất nội dung, nhưng niềm tin của khách hàng vẫn được xây dựng bằng chất lượng dịch vụ và sự thấu hiểu con người.

Tôi nghĩ nhiều doanh nghiệp trẻ thường tập trung quá nhiều vào tăng trưởng mà chưa đầu tư đủ cho năng lực cốt lõi. Trong ngành truyền thông, xu hướng có thể thay đổi rất nhanh, nhưng uy tín và giá trị thực vẫn là nền tảng lâu dài. Bài học lớn là hãy xây dựng giá trị thật trước khi nghĩ đến việc mở rộng quy mô.

Nhiều nghiên cứu gần đây của chị xoay quanh Trách nhiệm Xã hội số (DSR). Chị có thể giải thích khái niệm này một cách dễ hiểu và vì sao nó ngày càng quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam?

Nếu trước đây doanh nghiệp được đánh giá qua trách nhiệm với cộng đồng ngoài đời thực thì ngày nay họ còn được đánh giá qua cách ứng xử trên môi trường số. Trách nhiệm xã hội số bao gồm việc bảo vệ dữ liệu khách hàng, minh bạch thông tin, sử dụng công nghệ có đạo đức và tạo ra những tác động tích cực trên không gian mạng.

Trong thời đại AI và dữ liệu lớn, niềm tin đang trở thành một tài sản chiến lược. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến việc dữ liệu cá nhân của họ được sử dụng như thế nào và doanh nghiệp có minh bạch hay không. Tôi cho rằng những doanh nghiệp biết xây dựng niềm tin số sẽ có lợi thế cạnh tranh bền vững hơn trong tương lai.

Tiến sĩ Minh Châu cùng các thầy cô tại Trường Đại học Kinh tế -Tài chính TPHCM

Vừa là doanh nhân, vừa là nhà nghiên cứu và giảng dạy, chị cân bằng các vai trò này như thế nào?

Tôi không cố gắng tách biệt ba vai trò này mà tìm cách kết nối chúng với nhau. Những vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải thường trở thành câu hỏi nghiên cứu của tôi. Kết quả nghiên cứu lại được đưa vào bài giảng để sinh viên tiếp cận các xu hướng mới nhất và những tình huống thực tế đang diễn ra trên thị trường.

Ngược lại, những câu hỏi từ sinh viên đôi khi mở ra những góc nhìn rất thú vị cho công việc thực tiễn. Tôi nghĩ đây là một vòng tuần hoàn tích cực giữa doanh nghiệp, nghiên cứu và giáo dục. Đó cũng là cách để tri thức không chỉ nằm trong sách vở mà có thể quay trở lại phục vụ cuộc sống.

Thành công không nằm ở việc làm được bao nhiêu điều

Bảo vệ luận án tiến sĩ ở tuổi 50, sau nhiều năm làm doanh nhân. Điều gì khiến chị quyết định quay lại con đường học thuật ở giai đoạn đó?

Nhiều năm điều hành doanh nghiệp, tôi nhận ra kinh nghiệm thực tiễn rất quan trọng nhưng chưa đủ. Tôi muốn hiểu sâu hơn bản chất của các vấn đề quản trị và hành vi người tiêu dùng mà mình quan sát hằng ngày. Việc học tiến sĩ giúp tôi xây dựng một nền tảng học thuật vững chắc hơn để kết nối giữa trải nghiệm thực tế và tri thức khoa học.

Thú vị là giai đoạn dịch Covid-19 lại trở thành một cơ hội ngoài dự kiến đối với tôi. Khi nhiều hoạt động kinh doanh và sự kiện bị gián đoạn, tôi có thêm thời gian để tập trung cho việc đọc tài liệu, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Trong một hoàn cảnh nhiều khó khăn với xã hội, tôi may mắn có được khoảng lặng cần thiết để đẩy nhanh tiến độ học tập và suy nghĩ sâu hơn về con đường học thuật.

Tiến sĩ Minh Châu hướng dẫn sinh viên thực hành

Khó khăn lớn nhất có lẽ là phải vượt qua chính các ‘cơn lười” của bản thân. Bên cạnh đó là phải quản lý thời gian giữa công việc, gia đình và nghiên cứu trong một thời gian dài. Nhưng nhìn lại, tôi thấy việc quay trở lại con đường học thuật ở giai đoạn đó là một quyết định rất ý nghĩa, vì nó giúp tôi nhìn thực tiễn dưới góc độ khoa học và hệ thống hơn, đồng thời mang những trải nghiệm thực tế vào giảng dạy một cách có cơ sở học thuật hơn. Và khi có bằng Tiến Sĩ, tôi được các trường mời về giảng dạy, mở ra một con đường mới, rất hữu duyên. 

Các nghiên cứu của chị thường gắn với những vấn đề rất thực tế. Chị chọn đề tài nghiên cứu từ quan sát thực tiễn hay từ khoảng trống học thuật?

Tôi thường bắt đầu từ thực tiễn. Khi thấy một hiện tượng đáng chú ý trong doanh nghiệp hoặc xã hội, tôi sẽ tìm hiểu xem giới học thuật đã giải thích vấn đề đó đến đâu và còn những khoảng trống nào cần nghiên cứu thêm.

Ví dụ như tiêu dùng tỉnh thức, trách nhiệm xã hội số hay sự gắn kết của sinh viên với thương hiệu giáo dục đều là những chủ đề xuất phát từ những thay đổi rất rõ trong xã hội hiện nay. Theo tôi, nghiên cứu có giá trị nhất khi vừa đóng góp cho lý thuyết vừa giúp giải quyết những vấn đề thực tế mà doanh nghiệp và cộng đồng đang quan tâm.

Tiến sĩ Minh Châu ( bìa trái) tham gia trình bày tại Hội thảo quốc tế

Là người vừa nghiên cứu vừa giảng dạy, chị nhìn thế nào về năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên hiện nay?

Tôi khá lạc quan về năng lực nghiên cứu của sinh viên hiện nay. Các em có lợi thế lớn về công nghệ, khả năng tiếp cận dữ liệu và các công cụ hỗ trợ nghiên cứu, đặc biệt là AI. Tuy nhiên, điều làm tôi ấn tượng hơn cả là sự sáng tạo trong cách nhìn nhận vấn đề.

Trong quá trình hướng dẫn nghiên cứu khoa học, nhiều đề tài của sinh viên thực sự khiến giảng viên bất ngờ bởi góc nhìn mới, cách tiếp cận khác biệt và khả năng kết nối những xu hướng rất thời sự với các vấn đề của đời sống. Các em quan tâm đến AI, hành vi tiêu dùng số, phát triển bền vững, sức khỏe tinh thần hay những thay đổi trong văn hóa của thế hệ trẻ. Đó đều là những chủ đề phản ánh rất rõ hơi thở của xã hội hiện nay.

Dĩ nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là rèn luyện tư duy phản biện và phương pháp nghiên cứu một cách bài bản, bởi nghiên cứu khoa học không chỉ là tìm kiếm thông tin mà còn là khả năng đặt câu hỏi đúng và kiểm chứng bằng dữ liệu. Tôi luôn khuyến khích sinh viên bắt đầu từ những điều các em thực sự quan tâm trong cuộc sống. Với tôi, điều đáng quý nhất không phải là một đề tài đạt giải thưởng, mà là việc sinh viên hình thành được tư duy nghiên cứu và tinh thần học hỏi suốt đời.

Là nữ doanh nhân với 20 năm điều hành doanh nghiệp với những nỗ lực được ghi nhận từ Hội Doanh nhân Sài Gòn

Là nữ trí thức, chị mong muốn truyền cảm hứng đến chị em phụ nữ trong cuộc sống như thế nào?

Tôi không nghĩ phụ nữ cần trở thành một hình mẫu nào đó để thành công. Điều quan trọng là mỗi người hiểu rõ giá trị của mình và không ngừng phát triển năng lực bản thân. Trong một thế giới thay đổi rất nhanh, khả năng học hỏi và thích nghi có lẽ là lợi thế lớn nhất.

Tôi mong phụ nữ hiện đại có thể tự tin theo đuổi công việc mình yêu thích, đồng thời tạo ra những giá trị tích cực cho gia đình, cộng đồng và xã hội theo cách riêng của mình. Với tôi, thành công không nằm ở việc làm được bao nhiêu điều, mà ở việc chúng ta vẫn giữ được sự cân bằng, niềm vui học hỏi và tinh thần đóng góp trong suốt hành trình của mình.

Xin cảm ơn chị về cuộc trò chuyện