Một đợt nắng nóng khắc nghiệt đang bao trùm châu Âu đã phá vỡ hàng loạt kỷ lục về nhiệt độ, gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe con người, các hệ sinh thái, hoạt động nông nghiệp, cơ sở hạ tầng và năng suất lao động. Đợt nắng nóng này cũng đi kèm với các cơn giông dữ dội xảy ra cục bộ, đồng thời khiến tình trạng hạn hán ở một số khu vực trở nên nghiêm trọng hơn và làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.

Châu Âu có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cùng các quốc gia thành viên và đối tác đang khẩn trương triển khai các hệ thống cảnh báo sớm. Cũng như kế hoạch hành động phối hợp về sức khỏe trong điều kiện nắng nóng, nhằm cứu sống người dân. Đồng thời hỗ trợ quá trình ra quyết định để giảm thiểu thiệt hại kinh tế và những gián đoạn do đợt nắng nóng gây ra.

Nắng nóng kỷ lục đang diễn ra ở châu Âu

Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), các đợt nắng nóng cực đoan được dự báo sẽ xảy ra với tần suất cao hơn, cường độ mạnh hơn và kéo dài hơn trong tương lai. Châu Âu hiện là lục địa có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới.

Ông John Kennedy, Trưởng bộ phận Thông tin Khí hậu của WMO, cho biết: “Những đợt nắng nóng như hiện nay chính là điều chúng tôi dự báo sẽ xảy ra trong bối cảnh khí hậu đang thay đổi. Trong 50 năm kể từ đợt nắng nóng lịch sử năm 1976, nhiệt độ trung bình của toàn châu Âu đã tăng khoảng 2°C. Đây là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới và các hiện tượng nhiệt độ cực đoan cũng gia tăng theo.”

Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tedros Adhanom Ghebreyesus, cho biết kể từ ngày 21/6, đã ghi nhận hơn 1.300 ca tử vong vượt mức bình thường có liên quan đến đợt nắng nóng cực đoan tại châu Âu. Trong bài đăng trên nền tảng X vào ngày 28/6, ông cho biết hơn 150 triệu người trên khắp lục địa đã bị ảnh hưởng bởi đợt nắng nóng này.

Theo bản hướng dẫn Climate Watch do một trong các Trung tâm Giám sát Khí hậu khu vực châu Âu của WMO công bố (do Cơ quan Khí tượng Đức - Deutscher Wetterdienst (DWD) đứng đầu), đợt nắng nóng bắt nguồn từ Bán đảo Iberia được dự báo sẽ lan rộng ra phần lớn khu vực Tây Âu, Trung Âu, Nam Âu và vùng Balkan vào ngày 30/6.

Thông tin Climate Watch của trung tâm khu vực này được xây dựng nhằm cung cấp cơ sở tham khảo cho các Cơ quan Khí tượng và Thủy văn Quốc gia (NMHSs), vốn là những đơn vị chịu trách nhiệm ban hành các bản tin tư vấn và cảnh báo thời tiết trong phạm vi lãnh thổ của mình.

Tổng hợp nhanh các kỷ lục nhiệt độ 

Ban Thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đang tổng hợp và liên tục cập nhật các kỷ lục nhiệt độ mới. Đây không phải là danh sách đầy đủ tuyệt đối và một số số liệu hiện vẫn mang tính tạm thời. Mục đích của bản tổng hợp là hỗ trợ các cơ quan truyền thông đưa tin, đồng thời cung cấp thông tin về quy mô của đợt nắng nóng cực đoan này.

Hình ảnh trực quan hóa dữ liệu, dựa trên dữ liệu từ vệ tinh Copernicus Sentinel-3 thu thập được vào ngày 23 tháng 6 năm 2026 lúc 09:54 UTC, về nhiệt độ bề mặt đất trên khắp nước Pháp và miền bắc Tây Ban Nha. Các giá trị này phản ánh nhiệt độ bề mặt đất chứ không phải nhiệt độ không khí.

Đức đã liên tiếp phá vỡ kỷ lục nhiệt độ trong ba ngày liên tiếp, trong đó thị trấn Coschen ở miền đông nước Đức, gần biên giới Ba Lan, ghi nhận mức nhiệt 41,7°C vào ngày 28/6. Tổng cộng 252 trạm khí tượng đã ghi nhận mức nhiệt cao nhất trong lịch sử quan trắc tại địa phương.

Theo Cơ quan Khí tượng Đức (DWD), tính đến ngày 27/6, có 46 trạm khí tượng trên khắp nước Đức ghi nhận nhiệt độ trên 40°C.

Không chỉ ban ngày, các kỷ lục về nhiệt độ ban đêm cũng lần lượt bị xô đổ. Một trạm khí tượng tại bang Saxony (miền Đông nước Đức) ghi nhận nhiệt độ thấp nhất trong đêm vẫn ở mức 29,4°C. DWD mô tả đợt nắng nóng lần này là "mang tính lịch sử".

Tại Hungary, mức nhiệt 40,7°C được ghi nhận gần thủ đô Budapest vào ngày 28/6, lập kỷ lục nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận trong tháng 6. Dự báo cho thấy nắng nóng sẽ còn tiếp tục gia tăng. Ba Lan cũng ghi nhận kỷ lục nhiệt độ cao nhất mọi thời đại mới ở mức 40,5°C (số liệu tạm thời), trong khi Cộng hòa Séc cũng thiết lập kỷ lục mới.

Áo lập kỷ lục nhiệt độ tháng 6 mới với mức 40,0°C tại thành phố Vienna. Theo Geosphere Austria, cảnh báo đỏ về nắng nóng vẫn được duy trì tại thủ đô vào ngày 29/6.

Tại Vương quốc Anh, kỷ lục nhiệt độ tháng 6 cũng bị phá vỡ trong ba ngày liên tiếp. Ngày 25/6, miền nam nước Anh ghi nhận mức nhiệt 37,3°C. Đây mới chỉ là số liệu sơ bộ và nhiều khả năng sẽ còn được điều chỉnh tăng.

Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) tiếp tục ban hành cảnh báo đỏ về nắng nóng cực đoan vào ngày 26/6. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử hệ thống cảnh báo thời tiết hiện nay, Anh phải phát cảnh báo đỏ liên tục trong ba ngày liên tiếp.

Điều này diễn ra chỉ vài tuần sau khi nước Anh cũng vừa ghi nhận hàng loạt kỷ lục nhiệt độ trong tháng 5.

Tại Hà Lan, Cơ quan Khí tượng Hoàng gia Hà Lan (KNMI) đã ban hành cảnh báo đỏ chưa từng có tiền lệ về nắng nóng cực đoan đối với 8 tỉnh vào ngày 26/6. Đồng thời, nhiều trạm khí tượng ghi nhận kỷ lục mới và cả nước cũng lập kỷ lục nhiệt độ tháng 6 mới ở mức 39,4°C.

Cửa sổ của một tòa nhà dân cư theo phong cách Haussmann được phủ bằng chăn khẩn cấp để che ánh nắng mặt trời ngày 25/6

Đan Mạch ghi nhận nhiệt độ cao nhất trong lịch sử ở mức 37,0°C tại hai địa điểm, vượt qua kỷ lục tồn tại từ năm 1975, theo Viện Khí tượng Đan Mạch.

Trong khi đó, Thụy Sĩ cũng thiết lập kỷ lục nhiệt độ tháng 6 mới với mức 39°C tại thành phố Basel ở miền bắc nước này, theo MeteoSwiss.

Pháp: Ghi nhận ngày nóng nhất trong lịch sử

Theo Cơ quan Khí tượng Pháp (Météo-France), ngày 24/6, Pháp ghi nhận ngày có nhiệt độ trung bình toàn quốc cao nhất trong lịch sử, vượt qua kỷ lục vừa được thiết lập một ngày trước đó.

Nhiệt độ trung bình trên toàn nước Pháp đạt 30,0°C, cao hơn các kỷ lục trước đây được ghi nhận vào tháng 7/2019 và tháng 8/2003. Tại thị trấn Pulluau ở miền tây nước Pháp, nhiệt độ lên tới 43,8°C.

Không chỉ nhiệt độ ban ngày, nhiệt độ ban đêm cũng lập kỷ lục quốc gia mới với mức 22°C.

Chính phủ Pháp đã ban hành Cảnh báo Đỏ – mức cảnh báo cao nhất – đối với 58 tỉnh, thành, bao phủ phần lớn lãnh thổ. Các cơ quan chức năng cũng cảnh báo nguy cơ cháy rừng ở mức rất cao trong bối cảnh hạn hán ngày càng nghiêm trọng.

Nhấn mạnh mức độ nguy hiểm của đợt nắng nóng đe dọa tính mạng này, truyền thông Pháp cho biết 40 người đã tử vong do các vụ đuối nước trong thời gian xảy ra nắng nóng.

Tây Ban Nha: Hai ngày tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận

Tây Ban Nha cũng ghi nhận hai ngày nóng nhất trong lịch sử tháng 6 vào 23 và 24/6.

Theo Cơ quan Khí tượng Quốc gia Tây Ban Nha (AEMET), tại nhiều địa phương, nhiệt độ vượt xa 40°C, thiết lập hàng loạt kỷ lục nhiệt độ mới trong tháng 6 tại các trạm quan trắc.

Thành phố Bilbao ghi nhận mức nhiệt 42,7°C, trở thành nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận trong tháng 6 tại thành phố này.

Tác động đối với sức khỏe

Nắng nóng cực đoan thường được gọi là "kẻ giết người thầm lặng", và tại nhiều quốc gia, số ca tử vong liên quan đến nắng nóng vẫn chưa được thống kê đầy đủ.

Theo các mô hình ước tính, trong giai đoạn 2000–2019, trung bình mỗi năm có khoảng 489.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trên toàn thế giới.

Ông Lachlan McIver, Cố vấn Y tế thuộc Văn phòng Liên hợp WHO–WMO về Khí hậu và Sức khỏe, cho biết:

"Việc tiếp xúc với nắng nóng kéo dài trong nhiều ngày, đặc biệt khi nhiệt độ ban đêm vẫn ở mức cao, khiến cơ thể bước vào mỗi ngày mới trong trạng thái đã bị căng thẳng sẵn.

Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người lao động ngoài trời, người vô gia cư hoặc những người mắc bệnh mạn tính là các nhóm có nguy cơ cao nhất. Tuy nhiên, khi nhiệt độ đủ cao và kéo dài đủ lâu, bất kỳ ai cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sốc nhiệt", ông Lachlan McIver nói.

Nắng nóng cực đoan thường được gọi là "kẻ giết người thầm lặng"

Không chỉ nhiệt độ ban ngày, nhiệt độ thấp nhất vào ban đêm cũng đóng vai trò rất quan trọng.

Ông Armel Castellan, Cố vấn kỹ thuật về Dịch vụ Nắng nóng Cực đoan của Văn phòng Liên hợp WHO–WMO về Khí hậu và Sức khỏe, giải thích: "Ban đêm là thời điểm cơ thể cần được phục hồi. Khi ngủ, nhiệt độ cơ thể giảm xuống, hệ tim mạch được nghỉ ngơi và những căng thẳng tích tụ sau một ngày nắng nóng bắt đầu được giải tỏa.

Nhưng khi nhiệt độ ban đêm vẫn duy trì ở mức cao, quá trình phục hồi này không thể diễn ra. Cơ thể phải chịu áp lực liên tục suốt cả ngày lẫn đêm."

Ông cũng nhấn mạnh: "Đó là lý do vì sao khi đánh giá tác động sức khỏe của một đợt nắng nóng, nhiệt độ thấp nhất vào ban đêm đôi khi còn quan trọng hơn nhiệt độ cao nhất vào buổi chiều.

Một ngày có nhiệt độ lên tới 38°C nhưng giảm xuống 18°C vào ban đêm sẽ rất khác so với một ngày chỉ đạt 36°C nhưng nhiệt độ suốt đêm vẫn trên 25°C. Kịch bản thứ hai gây ra nguy cơ đối với sức khỏe cao hơn rất nhiều."

Trong các đợt nắng nóng, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị (Urban Heat Island Effect) còn khiến nhiệt độ mà con người thực sự cảm nhận được tăng thêm vài độ C, làm khuếch đại những rủi ro vốn đã tồn tại.

Phản ứng của WMO

Đợt nắng nóng cực đoan này là bối cảnh để Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres có bài phát biểu đặc biệt trong khuôn khổ Tuần lễ Khí hậu London ngày 23/6.

Ông Guterres phát biểu: "Chúng ta vừa trải qua 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận. Các thảm họa khí hậu đang xảy ra thường xuyên hơn, có sức tàn phá lớn hơn và gây thiệt hại kinh tế nhiều hơn.

Và Tổ chức Khí tượng Thế giới đã cảnh báo rằng những gì chúng ta đang chứng kiến mới chỉ là khởi đầu. 

El Niño không chỉ đang gõ cửa, mà còn có nguy cơ thổi tung cả ngôi nhà. Hiện tượng này sẽ tiếp tục làm nhiệt độ tăng cao, gây gián đoạn hệ thống lương thực và nguồn nước, đồng thời tác động nặng nề nhất tới những nhóm dân cư dễ bị tổn thương."

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres - Ảnh: TTXVN

Trong bản cập nhật về El Niño công bố đầu tháng 6, WMO dự báo hiện tượng El Niño đang phát triển nhanh sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến các hình thái thời tiết và khí hậu trong những tháng tới. Tác động của El Niño thường nghiêm trọng hơn tại nhiều khu vực khác trên thế giới so với châu Âu.

WMO là một trong 10 cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc tham gia hỗ trợ Lời kêu gọi hành động về nắng nóng cực đoan của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc.

Sáng kiến này nhằm tăng cường hợp tác quốc tế và giảm thiểu tác động của nắng nóng thông qua việc nâng cao năng lực khoa học, mở rộng hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường nhận thức cộng đồng và thúc đẩy các hành động phối hợp.

Thông qua sáng kiến "Cảnh báo sớm cho mọi người" (Early Warnings for All), WMO cùng các quốc gia thành viên đang nỗ lực bảo đảm những người có nguy cơ cao nhận được các cảnh báo kịp thời và hướng dẫn các biện pháp bảo vệ trước khi nắng nóng nguy hiểm xảy ra.

WMO và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã phối hợp xây dựng các hướng dẫn về nắng nóng cực đoan và hệ thống cảnh báo sớm về sức khỏe trong điều kiện nắng nóng.

Những hệ thống và công cụ này hỗ trợ việc xây dựng Kế hoạch Hành động ứng phó với nắng nóng, đồng thời củng cố các khuôn khổ quản trị đối với hiện tượng nắng nóng cực đoan, giúp chính phủ, cơ quan y tế và cộng đồng chuẩn bị tốt hơn cũng như ứng phó hiệu quả hơn với các đợt nắng nóng.

Thông qua Mạng lưới Thông tin Toàn cầu về Sức khỏe trong điều kiện Nắng nóng (Global Heat Health Information Network - GHHIN), WMO cùng các đối tác thuộc Liên Hợp Quốc đang dẫn đầu các nỗ lực tăng cường năng lực quản lý rủi ro do nắng nóng cực đoan bằng cách cung cấp cho chính quyền các quốc gia và địa phương những hướng dẫn kỹ thuật cùng các công cụ thực tiễn cần thiết để chuẩn bị và ứng phó với nguy cơ ngày càng gia tăng này.