Không phải ngân hàng đầu tư, không phải công ty tư vấn hay tập đoàn công nghệ. Công việc đầu tiên sau tốt nghiệp của Matthew Donnelly, người vừa nhận bằng thạc sĩ ngành Phát triển trẻ em tại Đại học Oxford, là tài xế Uber Eats. Câu chuyện của anh được báo chí Anh, trong đó có The Times, nhắc đến và nhanh chóng lan sang cộng đồng du học sinh quốc tế.

Một ngày làm shipper của chàng trai Oxford

Mỗi ngày, Donnelly lái chiếc Ford Fiesta của mình đi giao đồ ăn khắp Oxfordshire, khi thì một suất McDonald's trong thành phố, khi thì những đơn hàng đến tận các thị trấn nhỏ và làng quê xa xôi. Ngày thuận lợi, anh kiếm được tới 125 bảng (khoảng 4,2 triệu đồng). Nhưng cũng có những đơn khiến anh nhớ mãi. 

Chân dung Thạc sĩ Oxford Matthew Donnelly - người đang làm shipper giao đồ ăn sau khi tốt nghiệp (Ảnh: Philippa James/The Times)

Một lần giao cho khách ở vùng nông thôn sóng điện thoại yếu, ứng dụng dẫn đường chỉ sai, anh chạy rất lâu mới nhận ra mình đang đi nhầm hướng. Khách bảo anh chuyển sang Google Maps, thế là anh lại lái thêm vài chục phút theo một hướng khác. Hơn một giờ sau, chiếc burger mới đến tay người nhận và thu nhập của anh cho đơn hàng đó chỉ là 5,48 bảng (khoảng 188k đồng).

Con số kiếm được cũng chưa phải thu nhập thực nhận. Donnelly phải tự trả tiền xăng và mua bảo hiểm xe riêng cho công việc giao hàng. Đơn cử như hồi mới làm ngày thứ hai, xe của anh đã hỏng lốp vì đâm phải ổ gà. Điều này đồng nghĩa với việc anh phải nghỉ chạy để sửa và không có thu nhập. 

Hiện anh sống cùng bạn đời trong một căn hộ một phòng ngủ, tiền thuê khoảng 1.300 bảng (khoảng 44,5 triệu đồng) mỗi tháng. Công việc giao hàng giúp anh tạm đủ trang trải sinh hoạt phí. Buổi sáng anh vẫn viết bài do từng có kinh nghiệm làm freelance trong nghề viết, rồi buổi trưa và tối mới ra đường chạy xe. Anh chọn cách này vì thay vì ngồi nhà gửi hồ sơ rồi chờ một buổi phỏng vấn không biết bao giờ mới tới, anh cần một công việc linh hoạt và có thu nhập ngay.

Cùng tốt nghiệp Oxford nhưng các bạn của Donnelly đi những con đường rất khác nhau. Có người vào khu tài chính London với mức lương khoảng 75.000 bảng (khoảng 2,56 tỷ đồng) mỗi năm, có người sang Trung Quốc dạy tiếng Anh. Một số khác tìm việc không thuận lợi nên phải về sống tạm với bố mẹ. 

Anh từng đọc tin về tình trạng khó xin việc của người trẻ ở Anh khi còn đi học, nhưng khi ấy những con số đó khá xa vời. Chỉ khi ra trường, chúng mới thành thực tế anh phải đối mặt mỗi ngày.

Thị trường việc làm cho sinh viên mới ra trường đang thu hẹp

Năm 2026 là thời điểm khá khó khăn với người mới tốt nghiệp ở Anh. Theo nền tảng tuyển dụng Adzuna, tháng 7 năm nay chỉ còn 8.383 vị trí dành cho sinh viên mới ra trường, mức thấp nhất từng ghi nhận, so với 15.397 vị trí cùng kỳ năm ngoái. Chỉ trong một năm, con số này đã giảm 45,6%. Năm 2017, thời điểm cao nhất, nó từng vượt 55.800. 

Tuy nhiên, cần lưu ý ở đây là Adzuna chỉ là một nền tảng tuyển dụng nên số liệu không đại diện cho toàn bộ việc làm dành cho cử nhân ở Anh, nhưng mức giảm gần một nửa trong một năm vẫn phản ánh rõ sự thay đổi của thị trường. Các vị trí cấp thấp nói chung cũng giảm 8,1%, trong khi số người ứng tuyển trên mỗi vị trí tăng từ khoảng 1,93 lên 2,14.

Thị trường việc làm cho sinh viên mới ra trường ở Anh đang thu hẹp rõ rệt trong năm 2026 (Ảnh: Getty Images)

Lý do được nhắc đến gồm chi phí lương và chi phí thuê nhân sự tăng, kinh tế nhiều bất định khiến doanh nghiệp hoãn tuyển người mới vì còn phải tốn công đào tạo. Trí tuệ nhân tạo cũng là một yếu tố, bởi những việc như tìm tài liệu, phân tích cơ bản hay soạn thảo nội dung vốn là phần việc của nhân viên mới nay lại là thứ AI làm khá tốt. Tuy nhiên, người phụ trách dịch vụ nghề nghiệp của Đại học Oxford cho rằng bức tranh hiện nay chủ yếu do tình hình kinh tế chung, chưa thể quy hết cho AI.

Bằng cấp có giá trị nhưng không phải là tất cả

Đừng vội kết luận rằng học trường danh tiếng là vô ích. Theo số liệu Oxford công bố, khoảng 15 tháng sau khi tốt nghiệp, khoảng 90% cử nhân đã đi làm hoặc học tiếp, còn nhóm thạc sĩ theo hình thức học phần đạt 94%. Mức lương khởi điểm trung vị khoảng 33.000 bảng (1,13 tỷ đồng) với cử nhân và 40.000 bảng (1,37 tỷ đồng) với thạc sĩ. Trên cả nước Anh, tỷ lệ có việc làm của cử nhân là 87,6%, trong khi nhóm không có bằng đại học là 68,0%. 

Nghĩa là xét về thống kê, bằng cấp vẫn mang lại lợi thế lớn. Nhưng lợi thế đó không đảm bảo mỗi người đều có công việc mơ ước ngay sau lễ tốt nghiệp. Nhà tuyển dụng quan tâm bạn biết làm gì, đã làm gì, có thực tập hay dự án nào để chứng minh không và vì sao họ nên chọn bạn giữa hàng trăm hồ sơ.

Với sinh viên quốc tế, bài toán còn thêm một lớp phức tạp là visa và việc doanh nghiệp có sẵn lòng bảo lãnh lâu dài hay không. Số liệu của HESA cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên tốt nghiệp không phải người Anh lên 12%, so với 6% ở nhóm người Anh.

Hiện Donnelly vẫn viết lách và tiếp tục tìm công việc đúng hướng của mình. Chạy Uber Eats chỉ là cách để anh có tiền trả tiền nhà trong lúc chờ cơ hội. Điều đáng nói ở đây có lẽ không phải sự đối lập giữa hai chữ Oxford và shipper giao đồ ăn mà là việc một người trẻ vừa ra trường chịu tự lao động để lo cho cuộc sống của mình thì không có gì phải bị chê cười. 

Con đường từ trường danh tiếng đến công việc tốt từng được xem là một đường thẳng, nay đang trở nên quanh co hơn. Với những bạn trẻ đang chọn trường, chọn ngành hoặc chuẩn bị ra trường, bài học có lẽ là nên bắt đầu tích lũy kinh nghiệm thực tế sớm hơn, vì tấm bằng đẹp chỉ là khởi đầu, còn quãng khó nhất đôi khi nằm sau ngày nhận bằng.

Theo The Times