Ảnh: Wiki

Vào năm 1889, danh họa Vincent van Gogh đã vẽ nên tác phẩm The Starry Night (Đêm đầy sao) từ ô cửa sổ phòng bệnh ở miền nam nước Pháp. Những vòng xoáy màu xanh lam quét qua trên ngôi làng nhỏ. Bên trái, hình ảnh một cây bách sẫm màu xuất hiện cao vút, trong khi những vòng sáng màu vàng bao quanh ngôi sao và mặt trăng lưỡi liềm.

Trong nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Scientific Reports, nhóm các nhà khoa học Hàn Quốc đã sử dụng phương pháp tái dựng bầu trời bằng máy tính để đối chiếu vị trí các thiên thể trong bức tranh với hình ảnh bầu trời thực tế vào năm 1889, và kết quả cho thấy sự tương đồng đáng chú ý với hình ảnh bầu trời trước bình minh vào ngày 22/7/1889.

Dẫn đầu nghiên cứu, ông Elijah Jeong-hyun Kim, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Khoa Nghiên cứu Vũ trụ thuộc Đại học Kyung Hee, đặc biệt chú ý đến nhóm sao hình chữ V gần trung tâm bức tranh, được cho là cụm sao Hyades thuộc chòm sao Kim Ngưu. Trước đó, một số giả thuyết xác định nhóm sao này thuộc chòm sao Bạch Dương, nhưng giới nghiên cứu vẫn chưa đạt được sự thống nhất.

Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu đã khảo sát các địa điểm tại Pháp từng xuất hiện trong tranh của Van Gogh, đồng thời đối chiếu các công trình kiến trúc và đặc điểm địa hình với những tác phẩm của ông. Từ đó, nhóm có thể xác định cách danh họa lựa chọn và điều chỉnh khung cảnh khi đưa lên tranh.

Các nhà nghiên cứu cũng thử nghiệm phương pháp này với hai bức tranh về đêm Van Gogh sáng tác tại thành phố Arles năm 1888. Khi phân tích tác phẩm Café Terrace at Night, họ nhận thấy vị trí của ba ngôi sao thuộc nhóm Tam giác mùa hè có thể phù hợp với hình ảnh trong tranh.

Với The Starry Night, nhóm nghiên cứu sử dụng khung cảnh từ một bản phác thảo liên quan đến ngôi làng trong tranh để tái dựng bầu trời vào tháng 6 và tháng 7/1889. Kết quả cho thấy ngày 23/6 và khoảng ngày 22-23/7 là những thời điểm có thể phù hợp với cách sắp xếp Mặt Trăng và sao Kim trong tác phẩm.

Điều đáng chú ý là bầu trời vào khoảng ngày 22/7 có sự tương đồng rõ nét nhất với bức tranh khi cụm sao Hyades xuất hiện gần vị trí trung tâm. Phân tích vị trí tương quan của năm ngôi sao cũng cho thấy mẫu hình trong tranh phù hợp với cụm sao này hơn các phương án đối chiếu khác. Sự tương đồng còn thể hiện rõ trong một bản vẽ bằng bút mực do Van Gogh thực hiện dựa trên tác phẩm.

Theo nhóm nghiên cứu, việc đối chiếu đồng thời vị trí các ngôi sao, Mặt Trăng và sao Kim giúp củng cố giả thuyết về cụm sao Hyades. Tuy nhiên, hình dạng của các nhóm sao không đủ để xác định chính xác những thiên thể mà danh họa đã thể hiện.

Ảnh: Kim et al., Scientific Reports, 2026

Phát hiện của nghiên cứu đặt ra khả năng Van Gogh tiếp tục hoàn thiện Đêm đầy sao trong tháng 7/1889, thay vì chỉ sáng tác vào tháng 6 như cách xác định niên đại phổ biến trước đây. Trong thư gửi em trai ngày 18/6 năm đó, danh họa có đề cập đến bầu trời sao, nhưng chi tiết này không chứng minh ông đã hoàn thành bức tranh vào thời điểm đó.

Nhóm nghiên cứu cho rằng Van Gogh có thể đã kết hợp những quan sát bầu trời trong nhiều ngày trước và sau ngày 22/7 để xây dựng bố cục cuối cùng cho tác phẩm. Dù vậy, các bằng chứng hiện có chưa đủ để xác định chính xác ngày hoàn thành tác phẩm.

Theo các tác giả, phương pháp đối chiếu thiên văn học có thể giúp giới nghiên cứu hiểu rõ hơn quá trình sáng tác của danh họa Van Gogh, đồng thời mở ra hướng tiếp cận mới để có thể giải mã thêm hình ảnh bầu trời được thể hiện trong các tác phẩm nghệ thuật lịch sử khác.