Trẻ không chỉ khó tập trung mà còn nhút nhát, nhạy cảm, khó ngủ và gặp khó khăn khi giao tiếp? Nhiều phụ huynh nghĩ rằng con chỉ có tính cách hướng nội, nhưng khi những biểu hiện này xuất hiện cùng nhau và kéo dài, trẻ có thể cần được đánh giá thêm về sự phát triển và hành vi.

Một bé gái 8 tuổi được mẹ đưa đến phòng khám của bác sĩ để tìm sự hỗ trợ. Bé rụt rè nép sau lưng mẹ, nói rất nhỏ và không dám chủ động nhìn vào mắt người đối diện.

Người mẹ kể hàng loạt điều khiến gia đình lo lắng suốt thời gian dài: Con khó tập trung trong lớp, dễ lơ đãng khi nghe giảng, khó theo kịp nhịp dạy của giáo viên. Bé nhút nhát, sợ bóng tối vào buổi tối và thường khó vào giấc. Khi ở cùng các bạn, con chưa biết cách giao tiếp, khả năng hòa nhập còn hạn chế.

Ngay từ khi học mẫu giáo, bé đã gặp khó khăn trong việc hiểu các quy tắc sinh hoạt tập thể. Con cũng đặc biệt nhạy cảm, chỉ một chuyện nhỏ đã dễ cảm thấy tủi thân, buồn bã.

Trước đó, gia đình vẫn nghĩ con vốn hướng nội, nhát gan, lớn lên sẽ tự cải thiện. Đến khi vào tiểu học, những khó khăn trong lớp ngày càng rõ, giáo viên thường xuyên phản ánh con thiếu tập trung, người mẹ mới nhận ra vấn đề có thể không đơn giản như vậy.

Sau khi thăm khám và đánh giá, bác sĩ xây dựng kế hoạch can thiệp tổng hợp phù hợp với bé. Việc hỗ trợ không chỉ tập trung vào rèn luyện sự chú ý mà còn bao gồm hỗ trợ cảm xúc và điều chỉnh giấc ngủ.

Sau một tuần can thiệp, người mẹ phản hồi rằng trạng thái của con đã cải thiện rõ, cảm xúc ổn định hơn. Gia đình dự định tiếp tục thực hiện để củng cố những thay đổi này. Đây là phản hồi của một trường hợp cụ thể, không có nghĩa mọi trẻ đều sẽ cải thiện trong cùng khoảng thời gian.

Nhiều phụ huynh đồng nhất khó khăn về chú ý với rối loạn tăng động giảm chú ý. Thực tế, khả năng tập trung của trẻ có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Sự nhạy cảm về cảm xúc, lo âu và căng thẳng cũng có thể khiến trẻ khó duy trì chú ý.

3 dấu hiệu bố mẹ cần quan sát

Nhắc đến trẻ thiếu tập trung, nhiều người thường hình dung một đứa trẻ chạy nhảy liên tục, nghịch ngợm và không chịu ngồi yên. Nhưng cũng có những trẻ nhìn bề ngoài rất yên lặng.

Khi thường xuyên căng thẳng hoặc sợ hãi: sợ bóng tối, sợ môi trường lạ, lo làm sai rồi bị phê bình... trẻ có thể dành nhiều tâm trí cho những nỗi lo ấy, khiến việc nghe giảng và suy nghĩ trở nên khó khăn hơn.

Một sai lầm thường gặp là chỉ chú ý đến chuyện “con không tập trung”, bỏ qua các vấn đề về cảm xúc và giấc ngủ phía sau. Liên tục thúc giục con phải nghe giảng nghiêm túc có thể làm tăng áp lực, khiến trẻ càng khó tập trung.

Bố mẹ có thể quan sát ba nhóm biểu hiện sau. Nếu nhiều dấu hiệu xuất hiện đồng thời, kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn.

1. Gặp vấn đề về giấc ngủ

Trẻ khó vào giấc, sợ bóng tối, thường xuyên thức giấc ban đêm hoặc suy nghĩ miên man trước khi ngủ.

Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và tự kiểm soát của trẻ.

2. Nhạy cảm về cảm xúc

Trẻ dễ tủi thân, hay khóc, nhút nhát, sợ ở một mình hoặc căng thẳng khi đến môi trường mới. Khi gặp trở ngại, con dễ phủ nhận bản thân, nghĩ rằng mình không làm được hoặc chưa đủ tốt.

3. Khó khăn trong giao tiếp và tuân thủ quy tắc

Trong tập thể, trẻ không biết cách chơi hoặc trò chuyện với bạn, gặp khó khăn khi hiểu và thực hiện các quy tắc ở lớp học, trường mẫu giáo, hoặc thường né tránh hoạt động chung.

Khả năng điều chỉnh cảm xúc, duy trì chú ý và giao tiếp xã hội đều phát triển trong quá trình trẻ lớn lên. Khi khó khăn kéo dài mà chưa được hỗ trợ phù hợp, áp lực học tập có thể khiến tình trạng trở nên phức tạp hơn.

Trẻ có thể rơi vào vòng lặp: Ngủ không tốt → khó tập trung → gặp trở ngại trong học tập → tự ti, lo âu → càng khó tập trung.

Bố mẹ không nên tự gắn nhãn cho con hoặc chỉ dựa vào vài biểu hiện để kết luận trẻ mắc bệnh. Cần được đánh giá toàn diện để xác định khó khăn liên quan đến cảm xúc, rối loạn tăng động giảm chú ý hay vấn đề phát triển khác, từ đó lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp.

4 cách bố mẹ có thể thực hiện tại nhà

Bố mẹ là người đồng hành quan trọng trong quá trình trưởng thành của trẻ. Một số việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày có thể giúp con, không cần dụng cụ đặc biệt và tương đối dễ thực hiện.

1. Đón nhận cảm xúc, ngừng gắn nhãn tiêu cực

Đừng liên tục nói: “Sao con nhát thế?” hoặc “Tại sao lên lớp lúc nào cũng mất tập trung?”. Trẻ nhạy cảm có thể tiếp nhận những nhận xét ấy như lời đánh giá về chính mình, từ đó thêm tự ti.

Có thể thay bằng cách nói thể hiện sự thấu hiểu: “Mẹ biết con sợ khi tắt đèn vào buổi tối. Mình cùng nghĩ cách nhé”.

Trước hết, hãy nhận ra và lắng nghe cảm giác của trẻ. Khi bớt căng thẳng, con sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thực hiện các hoạt động cần tập trung.

2. Duy trì nếp sinh hoạt trước giờ ngủ

Với trẻ sợ bóng tối hoặc khó vào giấc, nên xây dựng trình tự trước giờ ngủ ổn định.

Chẳng hạn, ngừng sử dụng điện thoại, máy tính bảng trước giờ ngủ; tránh nội dung hoạt hình gây kích thích; có thể để một chiếc đèn ngủ dịu nhẹ và cùng con đọc sách tranh đơn giản.

Không nên phê bình hoặc giảng giải dài dòng ngay trước khi trẻ đi ngủ. Giấc ngủ đều đặn là nền tảng quan trọng để duy trì sự tỉnh táo và chú ý vào ban ngày.

3. Chia nhỏ nhiệm vụ để giảm áp lực

Không nên giao một lúc quá nhiều việc. Có thể chia bài tập hoặc việc nhà thành những mục tiêu nhỏ, hoàn thành từng phần rồi nghỉ ngắn.

Ví dụ, cho trẻ làm bài khoảng 15 phút, nghỉ 3 phút, sau đó tiếp tục. Thời lượng cần điều chỉnh theo khả năng thực tế của con.

Những mục tiêu vừa sức giúp trẻ có cảm giác hoàn thành, bớt ngại khó, rồi từng bước tăng thời gian tập trung.

4. Tập giao tiếp từng bước, hướng dẫn những quy tắc đơn giản

Với trẻ còn hạn chế về giao tiếp, không nên ép con phải mạnh dạn thể hiện trước đông người ngay lập tức.

Có thể bắt đầu bằng việc chơi với một người bạn quen thuộc. Ở nhà, bố mẹ cùng con đóng vai những tình huống trong lớp hoặc cuộc trò chuyện với bạn, hướng dẫn cách diễn đạt đơn giản, giúp trẻ dần làm quen với các quy tắc sinh hoạt tập thể.

Các hoạt động tại nhà chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Nếu trẻ liên tục khó tập trung trong lớp, khó ngủ kéo dài, sợ hãi hoặc gặp khó khăn khi giao tiếp, đến mức ảnh hưởng việc học và đời sống ở trường, gia đình nên đưa con đến cơ sở y tế phù hợp để được đánh giá.

Thay vì chỉ chờ con lớn lên sẽ tự thay đổi, việc nhận diện sớm những khó khăn và tìm cách hỗ trợ phù hợp sẽ giúp gia đình hiểu rõ nhu cầu của trẻ hơn.

Nguồn: Sohu