Những ngày cận Tết, khi căn bếp bắt đầu đỏ lửa với đủ món ăn truyền thống, nhiều gia đình Việt vẫn giữ một thói quen khá đặc biệt: nấu trước một nồi xôi. Không phải để ăn chính hay chuẩn bị cúng lễ, việc nấu xôi trước 28 Tết theo quan niệm dân gian được xem là cách “mở bếp”, đánh thức sinh khí và tạo khởi đầu thuận lợi cho năm mới.

Trong nhịp sống hiện đại, không phải ai cũng biết hoặc duy trì thói quen này. Tuy nhiên, với nhiều gia đình truyền thống, nồi xôi đầu tiên của những ngày giáp Tết được xem như dấu hiệu báo rằng không khí Tết đã thực sự bắt đầu trong căn bếp.

Vì sao xôi thường được chọn để “mở bếp” cuối năm?

Ảnh minh họa

Trong văn hóa ẩm thực Việt, xôi luôn gắn với những dịp quan trọng như lễ, Tết, cưới hỏi hay cúng giỗ. Hạt nếp dẻo, kết dính được xem là biểu tượng của sự gắn kết, sum vầy và bền chặt trong gia đình.

Người xưa tin rằng nấu xôi trước Tết mang ý nghĩa cầu mong năm mới các thành viên trong nhà hòa thuận, công việc và cuộc sống gắn bó, ổn định. Ngoài ra, màu sắc của nhiều loại xôi như xôi gấc, xôi đậu xanh hay xôi lá dứa còn được xem là biểu tượng của may mắn và sinh khí mới.

Quan niệm “đánh thức căn bếp” từ phong tục dân gian

Theo quan niệm truyền thống, căn bếp không chỉ là nơi nấu ăn mà còn được xem là trung tâm giữ lửa hạnh phúc gia đình. Việc nấu món ăn đầu tiên trước Tết mang ý nghĩa khởi động lại không gian bếp, chuẩn bị cho chuỗi ngày sum họp, đoàn viên.

Xôi thường được chọn vì cách nấu đòi hỏi sự chăm chút, canh lửa đều và thời gian chờ đợi. Quá trình ấy tượng trưng cho sự kiên nhẫn, vun vén – những yếu tố được xem là nền tảng cho một năm mới ổn định, đủ đầy.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, còn gợi ký ức Tết

Đối với nhiều người, mùi thơm của nếp mới bốc lên từ xửng xôi là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy Tết đang đến rất gần. Trong ký ức của nhiều thế hệ, việc cả gia đình quây quần chuẩn bị xôi trước Tết tạo nên cảm giác ấm áp và gần gũi.

Nồi xôi sau khi nấu xong thường được dùng trong bữa cơm gia đình hoặc chia phần để chuẩn bị cho các nghi thức cúng lễ sau đó. Điều này khiến món ăn trở thành cầu nối giữa sinh hoạt thường ngày và không khí Tết truyền thống.

Góc nhìn hiện đại về thói quen truyền thống

Ảnh minh họa

Ngày nay, nhiều gia đình có thể lựa chọn các món ăn tiện lợi hoặc mua sẵn thực phẩm, khiến việc nấu xôi trước Tết dần ít phổ biến. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng những phong tục nhỏ như vậy lại góp phần giữ gìn bản sắc ẩm thực và tạo cảm xúc đặc biệt cho dịp năm mới.

Dưới góc độ khoa học, việc chuẩn bị sớm một số món ăn truyền thống cũng giúp gia đình chủ động hơn trong những ngày Tết bận rộn, khi thời gian dành cho việc sum họp thường được ưu tiên.

Khi món ăn trở thành dấu mốc khởi đầu năm mới

Tết không chỉ là sự chuyển giao thời gian mà còn là dịp để mỗi gia đình làm mới không gian sống và tinh thần. Việc nấu một nồi xôi trước 28 Tết, dù giản dị, vẫn mang ý nghĩa tượng trưng cho sự khởi đầu ấm áp, gắn kết và đủ đầy.

Giữa cuộc sống hiện đại nhiều thay đổi, những thói quen nhỏ trong gian bếp đôi khi lại là sợi dây giúp các thế hệ nhớ về truyền thống, giữ gìn không khí sum vầy điều làm nên giá trị đặc biệt của ngày Tết Việt.